Αριστοκρατία του ξίφους

Η έννοια αριστοκρατία του ξίφους αφορά στην στρατιωτική σημασία των ευγενών η οποία βασιζόταν στην ύπαρξη της προσωπικής ένοπλης ακολουθίας τους αλλά και στη δυνατότητά τους συγκέντρωσης στρατευμάτων που βρίσκονταν στην υπηρεσία του βασιλιά. Και τα δύο στοιχεία ήταν φεουδαλικής προέλευσης, παρέχοντας έτσι εν δυνάμει στη αριστοκρατία τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους των ενόπλων δυνάμεων του βασιλείου. Το προνόμιο της αποκλειστικής οπλοφορίας των ευγενών αποτελούσε επιβεβαίωση του γεγονότος ότι κατείχαν σχεδόν αποκλειστικά το μονοπώλιο της βίας στην πρώιμη νεότερη Ευρώπη.

Στη Ρωσία του Ιβάν του Τρομερού η στρατιωτική ισχύς που είχε παραχωρηθεί στην αποκαλούμενη «αριστοκρατία στην υπηρεσία του βασιλιά» ήταν ακόμη μεγαλύτερη, δίνοντάς τους έτσι τη δυνατότητα ενίσχυσης της βασιλικής εξουσίας μέσω της άσκησης τρομοκρατίας. Στα έθνη-κράτη της δυτικής Ευρώπης η ιδιωτική βία των ευγενών αποτελούσε όσο και περισσότερο έναν αναχρονισμό, καθώς απειλούσε ανοιχτά τη δημόσια τάξη, την τάξη δηλαδή για την τηρήση της οποίας υπεύθυνο ήταν το στέμμα.

Η αριστοκρατία χειραγωγήθηκε με τρεις τρόπους: με την πολιτική της επιβολής του νόμου που υιοθέτησαν οι δυτικές μοναρχίες, με τη σταδιακή οικονομική αποδυνάμωση πολλών αριστοκρατικών οικογενειών και του κύκλου της επιρροής του λαού με μια αυξανόμενη προσφυγή των ευγενών στα δικαστήρια αντί στη ληστεία. Το 1592 ένας Άγγλος δικαστής προειδοποιούσε τον κόμη του Shrewsbury, «όταν στον τόπο στον οποίο κατοικείτε, εξαναγκαστείτε να έρθετε σε ρήξη με τους κατώτερούς σας, πιστεύουμε ότι δίκαιο και σοφό είναι να φροντίσουμε ώστε το πλέον αδύναμο μέρος να μην συντριβεί από το ισχυρότερο».

Το 1597, καθώς η βασιλεία του Φίλιππου Β΄ όδευε προς το τέλος της ένας διακεκριμένος νομικός της Καστίλης, ο Castillo de Bobadilla, υποστήριξε ότι ο βασιλιάς είχε ταπεινώσει τους ευγενείς και «δεν τους συγχωρούσε πλέον με τη συνήθη επιείκειά του, ούτε σεβόταν την περιουσία τους και δεν υπάρχει δικαστής σήμερα που να μην μπορεί να τους στερήσει το ασήμι και τα άλογά τους».

Στα μέσα του 17ου αιώνα πλέον η παλαιά αριστοκρατία είχε αρχίσει να επεκδύεται των στρατιωτικών ιδανικών που κάποτε εγκολπωνόταν. Στην Αγγλία το οπλοστάσιο αλλά και οι ακολουθίες των ευγενών μειώθηκαν δραστικά. Στην Ισπανία ο Olivares παραπονιόταν για την έλλειψη ευγενών για να υπηρετήσουν ως αξιωματικοί του στρατού. Μόνο στη Γαλλία με τη Σφενδόνη, οι ευγενείς είχαν την ευκαιρία να αναβιώσουν τον παλαιό τους ρόλο, και αυτό όμως εν είδει κύκνειου άσματος.

Μετά τον Τριακονταετή Πόλεμο, την τελευταία μεγάλη διεθνή σύγκρουση που παρείχε μακρόχρονη και συνεχή απασχόληση στους επαγγελματίες και μισθοφόρους αξιωματικούς, οι ευγενείς αποσύρθηκαν σε πιο ιδιωτικές ασχολίες και επωφελήθηκαν από το ευνοϊκό οικονομικό κλίμα. Στη Sienna, που είχε εφοδιάσει τους ξένους στρατούς με γενεές στρατιωτών, οι ευγενείς εισήλθαν στον κρατικό και εκκλησιαστικό μηχανισμό.

Πηγή: Πρώιμη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, Henry Kamen