Λατίνοι

Η δύναμη στην Ιταλία που αναχαίτισε και συνέτριψε τους Ετρούσκους ήταν οι Λατίνοι, από το Λάτιο. Μόνο στην περιοχή του Λατίου τα ιταλικά φύλα είχαν ακόμη διέξοδο προς τη θάλασσα: η Ταρρακίνα, το Άντιο και οι εκβολές του Τίβερη εξακολουθούσαν να βρίσκονται στην κατοχή των Λατίνων. Τη θέση τους εκεί δεν την αμφισβητούσαν ούτε οι Έλληνες ούτε οι Ετρούσκοι. Μοναδικοί τους αντίπαλοι ήταν οι Ουόλσκοι, μια ορεσίβια φυλή η οποία είχε στην κατοχή της το τμήμα των Απεννίνων που χωρίζει το Λάτιο από την Καμπανία. Ο πόλεμος ανάμεσα στους δύο αντιπάλους ήταν άγριος και συνεχής. Αποφασιστική σημασία για τον κατοπινό ρόλο του Λατίου είχε οπωσδήποτε το γεγονός πως διατήρησε τις προβάσεις του στη θάλασσα.

Οι Λατίνοι δεν αποκλείστηκαν ποτέ από τις ακτές, πράγμα που οφείλεται σε δύο λόγους. Ο πρώτος ήταν ότι το Λάτιο δεν προσέλκυσε ποτέ το ενδιαφέρον ούτε των Ετρούσκων ούτε των Ελλήνων. Η πεδιάδα που συνορεύει στα νότια με τον κάτω ρου του Τίβερη ήταν μια βαλτώδης περιοχή και οι απότομες χαράδρες που τη διέκοπταν δυσκόλευαν τη συγκοινωνία. Νοτιότερα εκτείνεται μια λοφώδης, σχετικά στενή λωρίδα γης, περισσότερο κατάλληλη για την καλλιέργεια δημητριακών, για αμπελουργία και κτηνοτροφία, πολύ περιορισμένη όμως σε έκταση. Πάνω από αυτήν την περιοχή υψώνονται απρόσιτα βουνά. Εκεί κατοικούσαν και έτρεφαν τα κοπάδια τους οι Ουόλσκοι, οι Αίκουοι και οι Σαβίνοι (οι οποίοι ήταν λίγο καλύτεροι από ληστές).

Καλλιεργήσιμη έγινε η πεδιάδα του Λατίου μόνο ύστερα από σκληρές και μακροχρόνιες προσπάθειες. Ακόμη και σήμερα μπορεί να δει κανείς ένα ολόκληρο δίκτυο από υπόγεια αυλάκια, που έκανε δυνατή την εκμετάλλευση της γης στην περιοχή. Είναι πολύ πιθανό τα αποξηραντικά αυτά έργα να οφείλονταν στην επίδραση των Ετρούσκων που είχαν μάθει όλα τα σχετικά με την αποξήρανση και την άρδευση στην αρχαία τους πατρίδα, τη Μικρά Ασία.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο το Λάτιο διατήρησε την ανεξαρτησία του και τον έλεγχο των ακτών, πρέπει να αναζητηθεί στον ανταγωνισμό που υπήρχε ανάμεσα στους Ετρούσκους και τους Έλληνες. Εξαιτίας αυτής της διαμάχης το Λάτιο έπαιζε το ρόλο μιας ενδιάμεσης δύναμης ανάμεσα στις δύο αντίπαλες σφαίρες επιρροής.

Αυτή η ανεξαρτησία και η σύνδεση με τη θάλασσα, που θα διαρκέσουν αρκετούς αιώνες, είχαν τεράστια σημασία για την εξέλιξη του Λάτιου. Εξάλλου οι πολιτιστικές επιδράσεις από την Ελλάδα, την Ετρουρία και την Καρχηδόνα συνετέλεσαν στο να ανεβεί το επίπεδο της οικονομικής και κοινωνκής ζωής. Συγχρόνως ο αδιάκοπος κίνδυνος επίθεσης από τρία αν όχι τέσσερα διαφορετικά σημεία, δημιούργησε στον λαό του Λατίου τη συνείδηση πως αποτελούσε μα ξεχωριστή ενότητα, που βασιζόταν στους δεσμούς αίματος και της θρησκείας. Και τέλος ο σκληρός αγώνας με την αφιλόξενη γη γύμνασε τις ψυχές των παλαιών αποίκων και γεωργών και τους έδεσε στενά με το χώμα του Λατίου, που έδωσε καρπούς μόνο ύστερα από τις δικές τους πολύμοχθες προσπάθειες.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πρώτες εγκαταστάσεις και οι πρώτοι πολιτικοί σχηματισμοί δημιουργήθηκαν στους λόφους του Λατίου και όχι στην πεδιάδα. Οι πόλεις που ιδρύθηκαν εκέι ήταν πλούσιες και ανθηρές, όταν η πολιτική και κοινωνική ζωή στα πεδινά βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα. Στους οικισμούς των λόφων μπήκαν τα θεμέλια των θεσμών που θα συναντήσουμε αργότερα στη Ρώμη. Είναι πολύ πιθανό στην θέση της κατοπινής πόλης της Ρώμης να κατοικούσαν αρχικά βοσκοί που είχαν έρθει από το Λάτιο και τους σαβινικούς λόφους. Πολύ πιθανή εξάλλου φαίνεται η δημιουργία δύο οικισμών: από τους Λατίνους στον Παλατίνο λόφο και από τους Σαβίνους στον Κυρινάλιο.

Μέσα στην τοπική παράδοση διατηρήθηκε η πίστη πως το Παλατίνο – με άλλα λόγια η Ρώμη- ήταν μια αποικία δύο γειτονικών πόλεων της Άλβας και του Λαβινίου. Πιθανόν διάλεξαν αυτό το μέρος γιατί ήλεγχε το μοναδικό σημείο στην περιοχή του Κάτω Τίβερη, όπου μπορούσε κανείς να περάσει εύκολα από την αριστερή στη δεξιά όχθη, από το λατινικό στο ετρουσκικό έδαφος: απέναντι από το Παλατίνο λόφο υπάρχει στον Τίβερη ένα σχετικά μεγάλο νησί, και αυτό διευκολύνει την κατασκευή μιας ξύλινης γέφυρας.

Είναι άγνωστο πότε και πώς έγινε πραγματοποιήθηκε στις όχθες του Τίβερη η συνοίκηση των δύο αυτών αποικιών, των Λατίνων και των Σαβίνων, σε μια ισχυρή και ενωμένη κοινότητα. Οι σχετικές διηγήσεις που βρίσκουμε στα έργα αρχαίων ιστορικών αποτελούν σίγουρα συμπίλημα πληροφοριών από διάφορες πηγές, όλες εξίσου αναξιόπιστες. Οι περισσότερες διηγήσεις είναι ελληνικές, οι οποίες προσπαθούσαν να συνδέσουν τη ιστορία της Ρώμης με την ελληνική και μάλιστα με τον Τρωικό πόλεμο. Δεν μπορούμε να πούμε σε πόση έκταση το γραμματειακό αυτό υλικό συμπληρώθηκε από την τοπική παράδοση, εν μέρει μυθολογική, ή σε ποια έκταση οι παραδόσεις αυτές περιέχουν αληθινά περιστατικά.

Οι Ρωμαίοι ιστορικοί αναφέρουν ως γενάρχη της Ρώμης τον Αινεία από την Τροία, και ως ιδρυτές της πόλης της Ρώμης τους εγγονούς ή μακρινούς απογόνους του τον Ρέμο και τον Ρωμύλο. Από τον Ρωμύλο κατάγονταν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο οι βασιλείς της Ρώμης, που την κυβέρνησαν ως την εγκαθίδρυση της ελεύθερης Πολιτείας, το 508π.Χ. Η παράδοση υποστηρίζει ότι μερικοί από τους βασιλείς της Ρώμης είχαν σαβινική καταγωγή και ότι σαβινικό στοιχείο είχε ξεχωριστή θέση στη ζωή της πόλης. Η άποψη αυτή στηρίζεται στην παρουσία ορισμένων τελετουργιών στο ρωμαϊκό θρησκευτικό τυπικό οι οποίες προέχονταν από τους Σαβίνους και ενισχύει την αντίληψη πως η διαμόρφωση μιας ενιαίας κοινότητας από Λατίνους και Σαβίνους στις όχθες του Τίβερη σήμανε την απαρχή μιας νέας εποχής στη ρωμαϊκή ιστορία.

Κατοπινοί ιστορικοί τοποθέτησαν την ίδρυση της Ρώμης σε διαφορετικές χρονολογίες: 814π.Χ., 753, 751, 748, 729. Είναι άγνωστο αν για τον καθορισμό των χρονολογιών αυτών χρησιμοποιήθηκαν αποδεικτικά στοιχεία ή αν έκαναν σκόπιμα υπολογισμούς προσπαθώντας να δημιουργήσουν την εντύπωση πως η Ρώμη ήταν τόσο παλαιά όσο και η Καρχηδόνα και οι περισσότερες ελληνικές πόλεις της Κάτω Ιταλίας. Παρ΄όλα αυτά ο 8ος και ο 7ος π.Χ. αιώνας ήταν μια εποχή μεγάλης ευημερίας για πολλές πόλεις του Λατίου, όπως η Πραινέστη.

Από τις αποσπασματικές και αμφισβητήσιμες μαρτυρίες που δαθέτουμε μπορούμε να υποθέσουμε πως τον 8ο, 7ο και αρχή του 6ου π.Χ. αιώνα η Ρώμη όχι μόνο εξελίσσεται βαθμιαία σε μια ισχυρή κοινότητα στις πεδιάδες του Λατίου, αλλά και επεκτείνει την επικράτειά της εις βάρος των λαών που κατοικούν στους γειτονικούς λόφους. Οι συγκρούσεις της Ρώμης με τους γείτονες της έγιναν θρύλος. Οι διηγήσεις μιλούσαν για τον πόλεμο εναντίον της Άλβα Λόγγα (Alba Longa), πρωτεύουσας του Λατίου και ίσως μητρόπολης της Ρώμης, και την συντριβή της. Η νίκη αυτή συνέβαλε στην εδραίωση της ενότητας στην πεδιάδα του Λατίου κάτω από την ηγεσία της Ρώμης και στην ενίσχυση της θέσης του βασιλιά ως στρατιωτικού και θρησκευτικού ηγέτη.

Πηγή: Ρωμαϊκή Ιστορία