Στον πυρήνα της κοινωνικής ζωής της προβιομηχανικής Ευρώπης, στην οικογενειακή σφαίρα, οι κανόνες διαγωγής των μελών της είχαν ως σημείο αναφοράς ολόκληρη την οικογένεια και όχι τα επί μέρους μέλη της. Το άτομο, τα συμφέροντα και οι επιδιώξεις του, ακόμα και όταν ήταν υπαρκτά, υποτάσσονταν σε αυτά της οικογένειας, του νοικοκυριού και της ευρύτερης κοινότητας. Ούτε ο χώρος εργασίας παρείχε κάποια δυνατότητα απόκλισης από τους κανόνες αυτούς, καθώς για τους περισσότερους ανθρώπους αυτός ταυτιζόταν με το χώρο κατοικίας τους, σε αντίθεση με τον 20ο και τον 21ο αιώνα, όπου ο χώρος εργασίας και αυτός της ανάπαυσης είναι δύο περιβάλλοντα εντελώς διαφορετικά. Αλλά και στο νομικό επίπεδο, αναγνωρίζονταν συνήθως μόνο τα δικαιώματα της ομάδας. Συνομολογούνταν φυσικά ιδιωτικές συμφωνίες, αλλά μέσα σε ένα πλαίσιο που επηρέαζε όλα τα μέλη της ευρύτερης ομάδας.
Αυτό συνεπάγεται ότι οι κανόνες διαγωγής και ηθικής δεν άφηναν συνήθως περιθώρια για την ατομική απόκλιση. Παρά τη φαινομενική ανελαστικότητα της κατάστασης, όμως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αναδύονταν νέες τάσεις, ιδιαίτερα στους κόλπους των ανώτερων τάξεων, όπου έχει εντοπιστεί η αποκαλούμενη «διαδικασία εκπολιτισμού», εκφρασμένη από τη μία σε μια νέα έμφαση στους καλούς τρόπους, στην πειθαρχία και την ατομική υγιεινή, και από την άλλη στα διευρυμένα περιθώρια ατομικής έκφρασης.
Ένα μικρό αλλά σημαντικό παράδειγμα αποτελούν οι απόψεις περί αυτοκτονίας. Η αυτοκτονία στην πρώιμη νεότερη κοινωνία αντιμετωπιζόταν πάντα με τη μέγιστη φρίκη και από τα δικαστήρια ως εγκληματική πράξη (το κανονικό δίκαιο απαγόρευε την θρησκευτική ταφή και ορισμένοι νόμοι προέβλεπαν τη δήμευση της περιουσίας του αυτόχειρα). Ο αυτόχειρας δεν θεωρούνταν ως ένα άτομο που ανήκε σε ένα ευρύτερο σύνολο αλλά ως σατανικός αποκλίνων που έθετε εαυτόν εκτός των κόλπων της κοινωνίας.
Πάρα ταύτα, στην Αγγλία του 18ου αιώνα έλαβε χώρα μία σημαντική μετατόπιση στη θεώρηση του ζητήματος από τον πιο μορφωμένο τμήμα της κοινωνίας. Τα σώματα των ενόρκων άρχισαν να απορρίπτουν τη θεώρηση της αυτοκτονίας ως εγκηματικής πράξης, οι ορθολογιστές απέρριπταν τη θεώρησή της ως δαιμονικής, ενώ και η σιωπηλή αποδοχή της «αυτοκτονικής» τελετουργίας της μονομαχίας άνοιξε το δρόμο για την ευρύτερη αποδοχή της αυτοχειρίας ως κοινωνικής πραγματικότητας.
Παρ΄όλο που δεν υπήρχε επίσημη αναγνώριση του κοινωνικού ρόλου που έπαιζε το άτομο, σημειώνεται μια αυξανόμενη αποδοχή της ελευθερίας έκφρασης των ατομικών προτιμήσεων -αυτό που, κατά ένα τρόπο, θα μπορούσε να αποκληθεί «ιδιωτικότητα». Η σφαίρα του «ιδιωτικού» πήρε πολλές μορφές, τόσο στον κόσμο των ανδρών όσο και των γυναικών. Εντοπίζεται κυρίως στους κόλπους των προνομιούχων τάξεων και μπορεί ευρύτερα να ανιχνευτεί σε δύο τομείς: στην εξατομίκευση ιδεών και αντιλήψεων και σε αυτή του προσωπικού χώρου.
Ο προσωπικός χώρος αναδιαρθρώθηκε με άξονα την οικογενειακή ζωή, με μεταβολές στην κατασκευή των οικιών και στη λειτουργική διαφοροποίηση των χώρων τους, μία συνέπεια των οποίων ήταν η θεώρηση της οικογενειακής εστίας των ελίτ ως ανήκουσας στην «ιδιωτική» και όχι στη «δημόσια» σφαίρα. «Όπως ο οίκος του κάθε ανθρώπου είναι το κάστρο του έτσι και η οικογένειά του είναι μια ιδιωτική κοινοπολιτεία», σύμφωνα με τον Richard Braitwaite (Άγγλος ποιητής).
Στους κόπλους των ελίτ η οικογένεια συνέχιζε να αποτελεί μία ευρύτερη έννοια, στην οποία συμπεριλαμβάνονταν πιθανώς κάποιοι συγγενείς και το υπηρετικό προσωπικό. Προσλαμβανόταν, όμως, επίσης, ως ένα πεδίο, όπου το κράτος δεν επιτρεπόταν να παρέμβει. Ίσως αυτή η σύλληψή της να διαθέτει κάποια στοιχεία «ιδιωτικότητας» κοινωνοί της, όμως, ήταν και τα άλλα μέλη της οικογένειας και όχι μόνο το άτομο. Επομένως ήταν με την έννοια αυτήν περισσότερο συλλογική παρά ατομική.
Στους κόλπους των εργαζομένων στρωμάτων αν υπήχε κάποιος βαθμός ιδιωτικότητας, αυτός υφίστατο τους περιορισμούς που επέβαλλε ο διαθέσιμος χώρος αλλά και την παραβίαση της από τους γείτονες. Στη γειτονιά, όπου το κουτσομπολιό κυριαρχούσε, ήταν δύσκολη η υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που δεν εναρμονιζόταν με τους κανόνες και τα πρότυπα της τοπικής κοινότητας. Η σεξουαλικότητα παρέμενε ένα δημόσιο ζήτημα σε όλες τις μικρές κοινότητες. Κυρίαρχες ήταν οι συλλογικές και όχι οι ατομικές αξίες και αρχές. Με αυτήν την έννοια, η παραδοσιακή κοινωνία δεν είχε ακόμη αποδεχτεί ουσιαστικά το διαχωρισμό του ιδιωτικού από το δημόσιο.
Πηγή: Πρώιμη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία
Discover more from δρακοπουλιάδα
Subscribe to get the latest posts sent to your email.