Μετά τον θάνατο των Γράκχων

Μετά τον θάνατο των Γράκχων (Τιβέριος και Γάιος) οι οπαδοί τους ονομάστηκαν «populares» (υποστηρικτές του λαού) και τα μέλη της συγκλητικής παράταξης «optimates» (άριστοι). Η αναστάτωση και οι ταραχές που ακολούθησαν την μετά τους Γράκχους εποχή έδειξαν πόσο είχε αποδυναμωθεί το κράτος.

Η Σύγκλητος αμέσως μετά την επικράτησή της στο εσωτερικό διεξάγει τον ένα εξωτερικό πόλεμο μετά τον άλλο ελπίζοντας να αποσπάσει την προσοχή του λαού από τα κρίσιμα προβλήματα που είχαν ανακινήσει οι Γράχκοι. Οι πόλεμοι αυτοί παρουσίαζαν πολλές ομοιότητες με την τελευταία εκστρατεία της Ρώμης εναντίον της Καρχηδόνας. Στόχος του ήταν η προαγωγή των οικονομικών συμφερόντων της ιθύνουσας τάξης, την οποία αποτελούσαν οι γαιοκτήμονες, η επέκταση των ρωμαϊκών κτήσεων στη Γαλατία και την Αφρική, και ακόμη η μεταστροφή της προσοχής του λαού από τις εσωτερικές στις εξωτερικές υποθέσεις. Στις νέες κτήσεις σχεδιαζόταν να σταλούν ως άποικοι το πιο ανήσυχα στοιχεία του προλεταριάτου. Εξάλλου οι συγκλητικοί έλπιζαν να κάνουν καλή επένδυση των κεφαλαίων τους αγοράζοντας τη γη που θα αφαιρούνταν από τους κατοίκους των κατακτημένων περιοχών.

Η πρώτη από αυτές τις εκστρατείες της Ρώμης έγινε χωρίς καμία εύλογη αφορμή, εναντίον των ανεξάρτητων γαλατικών φύλων που κατοικούσαν κοντά στη Μασσαλία. Αναάμεσα στο 125 και το 121 π.Χ. οι ρωμαϊκές δυνάμεις κατάλαβαν ένα σημαντικό τμήμα της κοιλάδας του Ροδανού και το μετέρεψαν σε ρωμαϊκή επαρχία. Το 118π.Χ. ιδρύθηκε εκεί η Νάρβων, η πρώτη ρωμαϊκή αποικία έξω από την Ιταλία, και από αυτήν ολόκληρη η επαρχία ονομάστηκε Gallia Narbonensis. Την ίδια περίπου εποχή αρχίζουν στην Αφρική επιχειρήσεις εναντίον των κληρονόμων του Μασινίσσα (πρώτος και σπουδαιότερος βασιλιάς της Νουμιδίας). Ένας από τους εγγονούς του. ο Ιουγούρθας επεδίωκε να αφαιρέσει από τους εξαδέφους του τα μερίδια τους στο βασίλειο της Νουμιδίας. Οι Ρωμαίοι επενέβησαν και, όταν ο Ιουργούρθας αρνήθηκε να συμμορφωθεί με τις επιταγές τους, ακολούθησε πόλεμος.

Την ιστορία αυτού του πολέμου κατέγραψε ο Σαλλούστιος, οπαδός του Ιούλιου Καίσαρα, θέλοντας να παραστήσει με τα μελανότερα χρώματα την εξωτερική πολιτική της Συγκλήτου και να δείξει πόσο διεφθαρένη και πρόσφορη στη δωροδοκία ήταν τότε η συγκλητική τάξη. Οι πληροφορίες για τον πόλεμο αυτό, που είναι διαθέσιμες, είναι λογοστές γιατί έχουμε μόνο την αφήγηση του Σαλλούστιου. Είναι όμως βέβαιο ότι πολλοί από τους στρατηγούς που έστειλε η Σύγκλητος στην Αφρική βαρύνονταν έπειτα με ανέντιμες πράξεις και δεν είχαν τις απαιτούμενες ικανότητες.

Ο Ιουργούρθας, κατόρθωσε με δωροδοκίες να αναβάλει για ένα διάστημα την κήρυξη του πολέμου από την Ρώμη. Είναι όμως βέβαιο πως ο πόλεμος θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί και πως τελικά για την εξόντωση χιλιάδων Ρωμαίων σρατιωτών δεν ήταν υπεύθυνη μόνο η συγκλητική τάξη, αλλά και οι αντίπαλοί της, οι οποίοι επέμεναν πως ο πόλεμος, εφόσον είχε αρχίσει έπρεπε να διεξαχθεί με αποφασιστικότητα.

Στην διάρκεια των εχθροπραξιών αναδείχθηκε ως ικανός στρατιωτικός ηγέτης ο Γάιος Μάριος από το Αρπίνο της περιοχής των Σαβίνων, μέλος της τάξης των ιππέων. Οι populares τον πρόβαλαν ως εκπρόσωπό τους απέναντι στους διορισμένους από τη Σύγκλητο στρατηγούς. Με την υποστήριξη της παράταξης ο Μάριος εξελέγη ύπατος για το 107π.Χ. και στάλθηκε στη Νουμιδία, όπου κατόρθωσε να τερματίσει μέσα σε δύο χρόνια έναν πόλεμο που πριν την εκλογή του είχε διαρκέσει 4 χρόνια.

Την ίδια εποχή διεξάγονταν και άλλοι πόλεμοι, στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στη Μακεδονία, και στην Ισπανία, για τους οποίους έπρεπε να γίνονται συνεχώς στρατολογήσεις. Οι στρατιώτες όμως δεν γνώριζαν το σκοπό και το νόημα όλων αυτών των πολέμων. Ο μικρογαιοκτήμονες και οι σύμμαχοι έδειχναν, όπως ήταν φυσικό, όλο και λιγότερη προθυμία να υπακούουν όταν καλούνταν στα όπλα από τους υπάτους. Οι λιποταξίες πλήθαιναν και με δυσκολίαι εξαναγκάζονταν οι στρατιώτες να πολεμήσουν. Ακόμη μεγαλύτερες δυσχέρειες παρουσίαζε η διατήρηση της πειθαρχίας μέσα στο στράτευμα.

Με τον στρατό σε μια τέτοια κατάσταση και ενώ τμήμα των δυνάμεων βρισκόταν στη Αφρική, οι Ρωμαίοι αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν την απειλή ενός φοβερού και ισχυρού εχθρού. Το 113π.Χ. οι Κίμβροι και οι Τεύτονες, γερμανικά κα κελτικά φύλα, φτάνουν κοντά στα ρωμαϊκά σύνορα και δύο χρόνια αργότερα εισβάλουν στη νέα ρωμαϊκή επαρχία της Ναρβωνίτιδας Γαλατίας.Τα στρατεύματα που ήρθαν κινήθηκαν εναντίον τους το ένα μετά το άλλο. Στην Αραυσίονα (σημ. Orange) της νότιας Γαλατίας δύο ενωμένες στρατιές υπέστησαν συντριπτική ήττα.

Ο κίνδυνος της Ιταλίς ήταν άμεσος. Ευτυχώς για τη Ρώμη οι Τεύτονες παρέμειναν στη Γαλατία και οι Κίμβροι, αντί να εισβάλουν στην ιταλική χερσόνησο, στράφηκαν εναντίον της Ισπανίας. Ωστόσο η Ρώμη θεωρούσε πολύ πιθανό το ενδεχόμενο να εμφανιστούν Γερμανοί και Κέλτες στη Ιταλία, ενώ μεγάλος φόβος κατείχε τους κατοίκους της πόλης που δεν μπορούσαν να ξεχάσουν πως το 390π.Χ οι Γαλάτες κατέλαβαν και έκαψαν την Ρώμη.

Ο κίνδυνος ήταν τόσο απειλητικός, ώστε η Σύγκλητος δεν προέβαλε καμία αντίσταση, όταν ο Μάριος νικητής του Ιουγούρθα και αρχηγός της παράταξης των populares, εξελέγη ύπατος κατά τα έτη από το 104 ως το 102π.Χ., μολονότι αυτό ήταν αντίθετο προς όλες τις πολιτικές παραδόσεις στη Ρώμη. Το πρώτο που επεδίωξε ο Μάριος ήταν να κάνει μεταρρυθμίσεις στο στράτευμα και έτσι να καταργήσει την αντίληψη ότι στρατός θα πρέπει να αποτελείται αποκλειστικά από γαιοκτήμονες. Κάλεσε στα όπλα τους προλατάριους προσελκύοντας τους με παροχή μισθού και την υπόσχεση πως όταν λήξει ο πόλεμος θα τους διανεμηθούν κλήροι γης.

Έτσι ο στρατός των Ρωμαίων πολιτών-γαιοκτημόνων έγινε επαγγελματικός, εφόσον αποτελούνταν από εθελοντές που υπηρετούσαν για μεγάλο διάστημα. Με αυτή τη νέα δύναμη ο Μάριος κατόρθωσε το 102 π.Χ. να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τους Κίμβρους και Τεύτονες και να αποτρέψει εισβολή στην Ιταλία. Τμήματά τους νικήθηκαν ολοκληρωτικά στη θέση Aquae Sextiae (σημ. Aix) της νότιας Γαλατίας και οι υπόλοιποι στις Vercellae (Βερκέλλες) της βόρειας Ιταλίας.

Πηγή: Ρωμαϊκή Ιστορία