Imperator Augustus

Ύστερα από τη συντριβή του Αντωνίου, η εξουσία του Αυγούστου στηριζόταν στη θέση που είχε ως μοναδικός αρχηγός των στρατιωτικών δυνάμεων του κράτους. Όταν το 27π.Χ. κατέθεσε τις έκτακτες εξουσίες του, παραιτήθηκε και από την ηγεσία του στρατού. Διατήρησε μόνο τον στρατιωτικό τίτλο του imperator. Βέβαια η Σύγκλητος του έδωσε πάλι αμέσως τη στρατιωτική εξουσία. Ακόμη του παραχώρησε για δέκα χρόνια την ανθυπατική εξουσία σε όλες τις επαρχίες, όπου ήταν εγκατεστημένα ρωμαϊκά στρατεύματα, εκτός από την Αφρική και τη Μακεδονία. Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι δεν έγινε καμία απόπειρα από τη Σύγκλητο να του αφαιρεθεί αυτή η εξουσία: οι δεσμοί που τον συνόδευαν με τον στρατό ήταν τόσο ισχυροί, ώστε καμία απόφαση της Συγκλήτου δεν μπορούσε να διασπάσει.

Οι στρατιώτες που είχαν πολεμήσει για τον Αύγουστο και τον Αντώνιο δεν ήταν δυνατόν να αποστρατευθούν όλοι συγχρόνως. Μερικοί απολύθηκαν και τους δόθηκε γη. Οι περισσότεροι όμως παρέμειναν στις τάξεις του στρατού και κατανεμήθηκαν στις επαρχίες που είχαν ανάγκη στρατιωτικής προστασίας. Επίσης δεν διαλύθηκε και ο στόλος έτσι άλλωστε έπρεπε να γίνει, γιατί διαφορετικά θα είχαν κυριαρχήσει στη θάλασσα οι πειρατές.

Καινοτομία του Αυγούστου ήταν η δημιουργία, ανεξάρτητα από τις λεγεώνες που στάθμευαν έξω από την Ιταλία, ενός μεγάλου στρατιωτικού τμήματος με ειδική αποστολή την περιφρούρηση του αυτοκράτορα. Ένα τέτοιο σώμα διέθετε πάντα ο στρατιωτικός διοικητής κατά τη διάρκεια ενεργού υπηρεσίας, ήταν η «φρουρά του πραίτορα» (cohors praetoria). Εκτός από την πραιτωριανή φρουρά εγκατεστημένες στη Ρώμη ήταν και τρεις «κοόρτεις της πόλης», ένα είδος στρατωτικής αστυνομίας που στρατολογούνταν από Ρωμαίους πολίτες. Υπήρχαν επίσης επτά κοόρτεις πυροσβεστών, στις οποίες ήταν δυνατόν να υπηρετήσουν και απελεύθεροι. Και η αστυνομία και οι πυροσβέστες διοικούνταν από διαφορετικούς διοικητές. Τέλος, η κατοικία του αυτοκράτορα φυλασσόταν από ένοπλους βάρβαρους, κυρίως Γερμανούς, οι οποίοι βέβαια δεν θεωρούνταν τμήμα του στρατού αλλά μέρος του προσωπικού που υπηρετούσε τον αυτοκράτορα.

Μια δεύτερη καινοτομία του Αυγούστου ήταν η δημιουργία ενός δεύτερου στρατού που αποτελούνταν αποκλειστικά από κατοίκους των επαρχιών. Περιελάμβανε τμήματα ιππικού και πεζικού με χιλίους ή πεντακοσίους άνδρες το καθένα, το οποίο διοικούσαν Ρωμαίοι αξιωματικοί από την τάξη των ιππέων. Ύστερα από θητεία είκοσι ετών οι άνδρες αυτοί γίνονταν Ρωμαίοι πολίτες. Σε σύγκριση με τον στρατό των Ρωμαίων πολιτών, αυτός ο στρατός βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση. Ονομάζονταν auxilia και υπάγονταν διοικητικά στις λεγεώνες. Αποστολή τους ήταν να ελαφρύνουν τους Ρωμαίους πολίτες από τα βάρη της στρατιωτικής υπηρεσίας και να κάνουν περιττή την υποχρεωτική στρατολογία. Στρατιωτικά τμήματα στέλνονταν εξάλλου κατά καιρούς από συμμάχους της Ρώμης, κυρίως υποτελείς βασιλείς για να ενισχύσουν τα ρωμαϊκά στρατεύματα.

Μια άλλη καινοτομία ήταν η δημιουργία μόνιμου στόλου. Μια μοίρα του βρισκόταν στο Μίσηνο της Ιταλίας και η άλλη κοντά στη Ραβέννα, στην Αδριατική. Αρχικά τα πληρώματα αποτελούνταν από δούλους που ανηκαν στον αυτοκράτορα, αργότερα από πολίτες της κατώτερης ταξης ή απελεύθερους ή κατοίκους των επαρχιών. Ο αξωματικοί ανήκαν στην τάξη των ιππέων. Ο στόλος δεν ήταν μεγάλος: ο αριθμός των καπηλατών, ναυτών και οπλιτών, δεν φαίνεται να ξεπερνούσε τις δέκα χιλιάδες. Τα πλοία ήταν μικρά σε μέγεθος, ελαφρά και χρησιμοποιούνταν κυρίως σε αστυνομικής φύσεως αποστολές, δηλ. για την καταδίωξη και σύλληψη πειρατών.

Η σπουδαιότερη όμως καινοτομία του Αυγούστου σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς της ελεύθερης πολιτείας ήταν το ότι αφαιρέθηκε από τη Σύγκλητο και τη λαϊκή συνέλευση κάθε αρμοδιότητα για τα στρατιωτικά πράγματα. Ουσιαστικά το ίδιο ίσχυε και για τους ενιαύσιους άρχοντες, υπάτους και πραίτορες. Ο έλεγχος του στρατού ανήκε αποκλειστικά στη δικαιοδοσία του αυτοκράτορα.

Το 27 π.Χ. η Σύγκλητος απένειμε στον Αύγουστο την ανθυπατική εξουσία για δέκα χρόνια, προκειμένου να διοικήσει ορισμένες επαρχίες. Η ανάθεση της υπατικής εξουσίας ανανεώθηκε πέντε φορές για περιόδους πέντε ή και δέκα χρόνων. Η εξουσία που είχε ο Αύγουστος στον στρατό κάλυπτε κάθε τομέα της οργάνωσής του. Διόριζε όλους τους αξιωματικούς, ανώτερους και κατώτερους.

Μόνο ο Αύγουστος είχε δικαίωμα να ρυθμίζει την κατανομή των στρατιωτικών δυνάμεων στις επαρχίες και να καθορίζει τη δράση τους, στρατιωτική και πολιτική (στην τελευταία συμπεριλαμβανόταν και η κατασκευή δρόμων και γεφυρών). Από τον αυτοκράτορα επίσης έπαιρναν οι στρατιώτες τον μισθό τους. Από τον αυτοκράτορα καθορίζονταν και πληρώνονταν τα ποσά των συντάξεων που έπαιρναν οι στρατιώτες μετά τη λήξη της θητείας τους (ο θεσμός της κανονικής συνταξιοδότησης ήταν μία άλλη καινοτομία του Αυγούστου). Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκε ειδικό ταμείο, το aerarium militare, στο οποίο ο Αύγουστος κατέβαλε σημαντικό μέρος της προσωπικής του περιουσίας και όπου μεταβιβαζόταν τμήμα των δημοσίων εσόδων.

Το νέο σύστημα στρατιωτικής οργάνωσης έδωσε στον Αύγουστο απόλυτη εξουσία όμοια με αυτήν που είχε ο Καίσαρ: η μόνη διαφορά ήταν πως τώρα η εξουσία του Ρωμαίου ηγεμόνα εκδηλωνόταν με άλλο όνομα, μέσα από τύπους που δεν έρχονταν τόσο σε αντίθεση προς τη ρωμαϊκή παράδοση.

Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα μέτρα του Αυγούστο δεν έλυναν το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπιζε ο Αύγουστος. Δεν εξασφάλιζαν ούτε τον εφοδιασμό των ρωμαϊκών δυνάμεων με τα απαραίτητα για τη συντήρησή τους είδη, ούτε την πολεμική τους ετοιμότητα, ούτε την αποχή τους από την πολιτική. Ο τακτικός στρατός, εφόσον αποτελούνταν από εθελοντές με μακρόχρονη υπηρεσία, απειλούσε να μεταβληθεί σε μια κάστα, ένα σώμα επαγγελματιών πολεμιστών, που αποξενομένο από τον υπόλοιπο πληθυσμό, κάθε άλλο παρά αγαπητό στον λαό ήταν.

Η αγωνιστική δύναμη του στρατεύματος μειωνόταν από την ύπαρξη διαφόρων πολιτικών αντιλήψεων εξαιτίας των οποίων ήταν αδύνατος ο σχηματισμός ενός σώματος εκπαιδευμένων και σταθερά συνδεδεμένων με τους άνδρες τους αξιωματικών. Αδύνατη τέλος ήταν και η εξασφάλιση της ουδετερότητας του στρατού στην πολιτική. Η αυτοκρατορική φρουρά θα ασκούσε αναπόφευκτα ισχυρή πολιτική επιρροή. Ακόμη και τα στρατεύματα των επαρχιών θα συνειδητοποιούσαν σύντομα πως όποιος αποκτούσε την αυτοκρατορική πορφύρα θα έπρεπε τελικά να στηριχθεί σε αυτά, προκειμένου να διατηρήσει τη δύναμη και την σταθερότητα της θέσης του.

Πηγή: Ρωμαϊκη Ιστορία