Αγορά εργασίας γυναικών

Η προπαρασκευή για τον γάμο υποχρέωνε όλες τις γυναίκες, πλούσιες και φτωχές, να αποκτήσουν κάποια εμπειρία, η οποία θα μπορούσε να σταθεί επωφελής για τη μελλοντική οικογενειακή τους εστία. Σύνηθες ήταν οι γυναίκες να εργάζονται στο σπίτι τους, αλλά συχνά και στους αγρούς. Η διαδικασία αυτη άρχιζε από τα νεαρά τους χρόνια, όταν οι οικογένειες της υπαίθρου έστελναν τις κόρες τους να εργαστούν προσωρινά στα αστικά κέντρα για κάποια χρόνια. Η γυναικεία παρουσία στην αγορά εργασίας των πόλεων ήταν αριθμητικά σημαντική.

Αγορά εργασίας πόλεων

Καθώς τα άτομα αυτά σκόπευαν να εργαστούν για ένα περιορισμένο αριθμό ετών, προκειμένου να αποταμιεύσουν κάποια χρήματα ή για να μάθουν κάποιο επάγγελμα, οι τάξεις τους συνεχώς ανανεώνονταν. Στην ισπανική πόλη Cuenca ποσοστό υψηλότερο του 30% των υπηρετών ανανενωνόταν ετησίως και ένα επιπλέον 10% άλλαζε την κατοικία του με τον ίδιο ρυθμό. Συνολικά στην Ευρώπη οι νέες από την ύπαιθρο που απασχολούνταν ως υπηρετικό προσωπικό στα αστικά κέντρα αποτελούσε ένα σημαντικό και διαρκές στοιχείο στην αγορά εργασίας. Αποτελούσαν το 13% του πληθυσμού όλων των πόλεων βόρεια του Λίγηρα την προβιομηχανική περίοδο.

Ο βαθμός συμμετοχής των γυναικών στη αγορά εργασίας εξαρτιόταν από το είδος της τοπικής βιομηχανικής παραγωγής. Η παραγωγή που βασιζόταν στην κατ΄ οίκον ύφανση ήταν συχνά πεδίο αποκλειστικά γυναικείο, όπως στην Κολωνία του 1498 που αναφέρεται ότι «στην πόλη μας η τέχνη της μεταξουργίας ασκείται κυρίως από γυναίκες και σπάνια από άνδρες». Ο τομέας αυτός αποτελούσε μια εξαιρετική περίπτωση, όπου οι γυναίκες επί μακρόν υπερεκπροσωπούνταν. Στην Μπολόνια οι γυναίκες διηύθυναν τα δύο τρίτα των παραγωγικών μονάδων. Στην περίπτωση αυτή, η καταγωγή των γυναικών δεν ήταν ταπεινή, αλλά προέρχοντα από τις μεσαίες τάξεις, και ο ρόλος τους ήταν αυτός των παραγωγών και των μελών συντεχνιών, ενώ των ανδρών τους αυτός των εμπόρων και αγοραστών πρώτων υλών.

Σε ορισμένες οικογενειακές επιχειρήσεις οι γυναίκες αναλάμβαναν τον τομέα των πωλήσεων της επιχείρησης, σε άλλες είχαν ρόλο λογιστή και σε άλλες διεκπεραίωναν την εμπορική αλληλογραφία. Ο Άγγλος Fynes Morison (Άγγλος συγγραφέας και γραμματέας. Το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1590 ταξίδεψε στην Ευρώπη και στις χώρες της ανατολικής Μεσογείου. Έγραψε γι’ αυτές αργότερα στο πολύτομο έργο του  «Itinerary», που αποτελεί μια εικόνα των κοινωνικών συνθηκών που επικρατούσαν στις χώρες που επισκέφθηκε.), που επισκέφθηκε την Ολλανδία τη δεκαετία του 1590, υποστήριξε πως στις μικρές επιχειρήσεις οι γυναίκες επωμίζονταν όλο το φόρτο εργασίας ενώ οι άνδρες ήταν αργόσχολοι. Παρότι εξωθημένες στο παρασκήνιο εξαιτίας των κυρίαρχων εθιμικών κανόνων, οι σύζυγοι και οι κόρες ήταν κατεξοχήν παραγωγικές μονάδες των επιχειρήσεων αυτών. Στο Λονδίνο των αρχών του 18ου αιώνα συχνά οι γυναίκες είχαν διευθυντικό ρόλο στο χώρο των μικρών επιχειρήσεων.

Αγορά εργασίας υπαίθρου

Οι γυναίκες έπαιζαν ζωτικό ρόλο στην τοπική οικονομία. Αποτελούσαν ζωτικό στοιχείο και στην αγροτική οικονομία, όχι μόνο στα καθήκοντα της σποράς, του βοτανίσματος και της συλλογής της συγκομιδής, αλλά και στη μεταφορά της παραγωγής και την αγορά των αγαθών. Σε κάθε επίπεδο είτε ως διαχειρίστριες αγροκτημάτων είτε ως εργάτριες γης, είτε ως γαλακτοκόμοι, είτε ως κτηνοτρόφοι, ο ρόλος τους ήταν εξαιρετικά πολυσχιδής.

Σε ορισμένες αγροτικές περιοχές είχαν τα ίδια καθήκοντα με τους άνδρες. Στη χώρα των Βάσκων και στη Βόρεια Γαλλία οι γυναίκες έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη γεωργία. Στο χώρο της Μεσογείου, αντίθετα, δεν ενθαρρυνόταν η απασχόληση τους στους αγρούς καθώς αυτό θεωρούνταν πως έθετε σε κίνδυνο την ανδρική τιμή. Μόνο άνδρες πιστευόταν ότι μπορούσαν να έχουν λόγο σε ό,τι αφορούσε την αγροτική οικονομία.

Η εργασία ως απελευθερωτική δύναμη

Η εργασία για τις γυναίκες λετουργούσε ως απελευθερωτική δύναμη, επιφέροντας ένα βαθμό ισότητας στις σχέσεις των δύο φύλων στα πλαίσια μιας εξαιρετικά ανιστορικής κοινωνίας και παρέχοντας τους κάποια κοινωνικά πλεονεκτήματα. Δεν είναι εύκολη η στήριξη αυτής της οπτιμιστικής άποψης με στοιχεία από την πραγματικότητα της προβιομηχανικής κοινωνίας, όπου η εργασία δεν παρείχε ούτε ευχαρίστηση ούτε ανταμοιβή ούτε, το κυριότερο, βελτίωνε απαραίτητα τη θέση των γυναικών.

Κάποιοι ιστορικοί θεωρούν πως οι περιορισμοί στους οποίους υπόκεινταν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας επιδείνωσαν μάλλον παρά βελτίωσαν τη θέση τους πριν την Βιομηχανική Επανάσταση. Αυτή η θεώρηση είναι μάλλον μονόπλευρη. Οι γυναίκες, έγγαμες και άγαμες, είχαν σημαντική συμμετοχή στην αγορά εργασίας, ακόμη και αν μέσω αυτής της συμμετοχής δεν βελτιωνόταν η θέση τους σε σέση με τους άνδρες, ούτε αμείβονταν με ανάλογου ύψους ημερομίσθια. Εάν ο ρόλος των γυναικών μειώθηκε σε ορισμένους επαγελματικούς τομείς, αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα συνέπεια μιας υποβάθμισης, αλλά κάπιοων αλλαγών σε αυτούς του παραγωγικους τομείς ή στη δομή της οικογένειας που απομάκρυνε τις γυναίκες από τον εργασιακό χώρο.

Από πολλές απόψεις η συμβολή των γυναικών στην αγορά εργασίας στην πρώιμη νεότερη περίοδο ίσως παρέμεινε σταθερή, απλά επειδή συχνά γινόταν από κοινού. Σε κοινωνίες, όπου η οικονομία είχε ως βασική δομική μονάδα το νοικοκυριό, οι υποχρεώσεις κατανέμονταν στα διάφορα μέλη της οικογένειας. Οι γυναίκες έπαιζαν τον ρόλο τους και οι σύζυγοι συχνά εκτιμούσαν την συνεισφορά τους. Το 1600 ένας κάτοικος του Salisbury, ο Thomas Reade, άφησε όλη του την περιουσία στη στοργική του σύζυγο η οποία, «με τη φροντίδα, την εργατικότητά της και τον μόχθο της διατήρησε και επαύξησε την κτηματική μου περιουσία». Στα αστικά κέντρα, αντίθετα, όπου οι περισσότερες εργαζόμενες έγγαμες γυναίκες δεν απασχολούνταν στο πλάι των ανδρών τους, υφίσταντο αντίστοιχα τις μειωτικές συνθήκες στην αγορά εργασίας.

Πηγή: Πρώιμη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, Henry Kamen