Σημαντική για την κατανόηση του διοικητικού συστήματος που εγκαθίδρυσε ο Αύγουστος είναι η σχέση του με τα οικονομικά του κράτους και τις πηγές εσόδων της αυτοκρατορίας. Το φορολογικό σύστημα έμεινε αμετάβλητο και τα έσοδα παρέμειναν τα ίδια. Οι Ρωμαίοι πολίτες δεν πλήρωναν φόρο για τη γη που κατείχαν σε ιταλικό έδαφος, παρά μόνο 5% επί της αξίας των δούλων που απελευθερώνονταν και ένα 5% επί των κληρονομιών, τον οποίο εισήγαγε ο Αύγουστος στην ύστερη περίοδο της ηγεμονίας του.
Το ρωμαϊκό κράτος αντλούσε τα έσοδα του κυρίως από τις δημόσιες γαίες, στις οποίες συμπεριλαβάνονταν και οι επαρχίες. Όμως τα έσοδα αυτά δεν επαρκούσαν για τη συντήρηση του πολυάριθμου τακτικού στρατού, Έτσι, κατά τον 1ο π.Χ. αιώνα το κράτος αντιμετώπιζε τα έξοδα του με τη λεία που απέφεραν οι διάφοροι πόλεμοι, τακτική που συνεχίστηκε μέχρι την εποχή πριν τον Οκταβιανό.
Μια τέτοια κατάσταση όμως δεν μπορούσε να συνεχιστεί μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου. Στο μεταξύ οι δαπάνες οι κρατικές δαπάνες είχαν αυξηθεί σημαντικά εξαιτίας της δημιουργίας της φρουράς των πραιτωριανών, της ίδρυσης μόνιμου στόλου και της εισαγωγής του θεσμού της τακτικής συνταξιοδότησης των παλαιμάχων του στρατού. Έπειτα στην ειρηνική περίοδο που μόλις είχε αρχίσει ο στρατός δεν ασχολούνταν πια με τον πόλεμο και το κράτος δεν είχε κανένα έσοδο. Η οικοδομική δραστηριότητα του Αυγούστου, όπως η κατασκευή και η συντήρηση στρατιωτικών δρόμων στις επαρχίες, απορροφούσαν τεράστια ποσά. Επίσης χρήματα ξοδεύονταν για εντυπωσιακά θεάματα στον Ιππόδρομο, στα θέατρα και αμφιθέατρα.
Μια βαθμιαία αύξηση των κρατικών εσόδων ήταν δυνατή, αν εφαρμοζόταν συστηματικότερη οργάνωση και επικρατούσε μεγαλύτερη τάξη στη συλλογή φόρων, αν οι εταιρείες των δημοσιώνων υποβάλλονταν σε αυστηρό έλεγχο, ή αν αντί αυτών των εταιρειών εισέπρατταν τους φόρους κρατικοί υπάλληλοι. Προπαρασκευαστικό στάδιο προς αυτήν την καεύθυνση ήταν μια γενική απογραφή των περιουσιών στις επαρχίες. Το έργο άρχισε με πρωτοβουλία του Αυγούστου. Όλη όμως αυτή η διαδικασία απαιτούσε χρόνο και το κράτος είχε επιτακτική ανάγκη από ένα τεράστιο ποσό. Η Σύγκλητος γνώριζε πως δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Ο μόνος που θα μπορούσε κάτι να κάνει ήταν ο princeps.
Ο Αύγουστος αντιλαμβανόταν τα πλεονεκτήματα της θέσης του. Μετά το τέλος των εμφυλίων πολέμων ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος στο κράτος. Το πώς απέκτησε αυτήν την περιουσία μας είναι άγνωστο. Βέβαια στην ταραγμένη εκείνη περίοδο κανένας στρατιωτικός ηγέτης δεν φρόντιζε να κάνει σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στην ιδιωτική και την κρατική περιουσία, ούτε υπήρχε περίπτωση να τεθούν τέτοιες ενοχλητικές ερωτήσεις. Ο πλούτος του Αυγουστου αυξήθηκε και μετά την αποκατάσταση της ειρήνης, κυρίως με κληροδοτήματα εύπορων ανθρώπων, οι οποίοι του παραχωρούσαν μέρος της περιουσίας τους, είτε από προσωπική συμπάθεια είτε από την επιθυμία να εξασφαλίσουν την επικύρωση αμφισβητούμενων τίτλων ιδιοκτησίας, προκαλώντας το άμεσο ενδιαφέρον του ηγεμόνα για την εγκυρότητά τους.
Έχοντας λοιπόν τεράστια περιουσία ο Αύγουστος βρήκε νέο τρόπο να κάνει την παρουσία τους απαραίτητη στο κράτος. Στις επανειλημμένς εκκλήσεις της Συγκλήτου να σώσει το δημόσο ταμείο από την χρεοκοπία απάντησε περισσότερες από μία φορές. Αναλάμβανε τις δαπάνες των νέων κτιρίων στη Ρώμη, πλήρωνε τα έξοδα για τις δαπάνες σιτηρών στους κατοίκους της πρωτεύουσας και συνέβαλλε οικονομικά στον να εξασφαλίζεται η καταβολή αποζημιώσεων στους στρατιώτες. Ακόμη αντιμετώπιζε ο ίδιος τα έξοδα μισθοδοσίας τους προσωπικής του φρουράς, αγόραζε γη για τους παλαίμαχους, έκανε δωρεές στους στρατιώτες και στο λαό, οργάνωνε λαμπρές γιορτές. Τέλος, οι δαπάνες για τη συντήρηση των στρατιωτικών μονάδων έπρεπε να καλύπτονται από τα έσοδα αυτών των επαρχιών. Επειδή όμως τα έσοδα αυτά δεν επαρκούσαν, ο Αύγουστος συμπλήρωνε τη διαφορά.
Έτσι η Σύγκλητος απείχε από κάθε παρέμβαση στα οικονομικά των αυτοκρατορικών επαρχιών. Τα ταμεία τους έγιναν τμήματα του ιδιωτικού ταμείου του αυτοκράτορα και αποτέλεσαν μια ενιαία οικονομική υπηρεσία, η οποία κατά την περίοδο των διαδόχων του Αυγούστου ονομάστηκε «Fiscus» (η λέξη αρχικά σήμαινε «βαλλάντιον»). Τη διαχείριση του φίσκου και της ιδιωτικής περιουσίας του αυτοκράτορα είχαν κυρίως οι έμπιστοί του δούλοι και απελεύθεροι. Ο ίδιοι επίσης εισέπρατταν, ως εκπρόσωποι του αυτοκράτορα τους φόρους των επαρχιών του και διαχειρίζονταν την περιουσία στις συγκλητικές επαρχίες -αυτές δηλαδή που ανήκαν στην Σύγκλητο και διοικούνταν από Ρωμαίους άρχοντες.
Ο προϊστάμενος της υπηρεσίας του αυτοκρατορικού ταμείου, ο διαχειριστής της προσωπικής περιουσίας και οι υπάλληλοι του στις διάφορες επαρχίες είχαν ειδικούς τίτλους: ο πρώτος ονομαζόταν procurator a rationibus (ο επί των λογαριασμών), ο δεύτερος procurator a patrimonio (επίτροπος προσωπικής περιουσίας), την τρίτη κατηγορία αποτελούσαν οι procuratores (επίτροποι) των επαρχιών. Υπήρχαν ακόμη ορισμένοι έμπιστοι του γραμματείς με τον τίτλο ab epistolis (επί των επιστολών), οι οποίοι διεκπεραίωναν την ιδιωτική και επίσημη αλληλογραφία του.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες ο ρόλος που έπαιζε ο Αύγουστος προσωπικά τα οικονομικά του κράτους ήταν εξαιρετικά σημαντικός. Χωρίς τη βοήθεια του το κράτος αναπόφευκτα θα χρεωκοπούσε ή θα έπρεπε να καταφύγει στις ληστρικές μεθόδους της ρεπουμπλικανικής εποχής. Η Σύγκλητος συγκατένευσε στο να οργανώσει ο Αύγουστος το σύστημα είσπραξης του φόρου κληρονομιών, να ελέγχει ο ίδιος τη διαχείριση του δημοσίου ταμείου που βρισκόταν στο ναό του Κρόνου και τέλος επιβλέπουν οι επίτροποι του τη δραστηριότητα των ανθυπάτων, των αντιπραιτόρων και των ταμιών, τους οποίους έστελνε η Σύγκλητος να διοικήσουν τις επαρχίες της.
Στο τέλος της ζωής και της ηγεμονίας του ο Αύγουστος ασκούσε ουσιαστικά τη διοίκηση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, διαχειριζόταν με σύνεση τα οικονομικά της και κατείχε μια τεράστια περιουσία, την οποία διέθετε κυρίως για το κράτος. Τα οικονομικά της αυτοκρατορίας ταυτιζόταν σε μεγάλο βαθμό με τα οικονομικά του αυτοκράτορα.
Πηγή: Ρωμαϊκή Ιστορία
Discover more from δρακοπουλιάδα
Subscribe to get the latest posts sent to your email.

