Κέρκυρα, λίγο πριν την Ένωση με την Ελλάδα

Η πρώτη εντύπωση μετά την απόβαση στην Κέρκυρα δεν διαφέρει από αυτήν του Γιβραλτάρ. Η ίδια χαμηλή, στενή, βρώμικη είσοδος και καθολική έλλειψη ευπρεπών καταλυμάτων. Το ίδιο πλήθος δίποδων και τετράποδων, η ίδια ανάμειξη ψαριών και πορτοκαλιών. Υπάρχει, όμως, μια διαφορά: η εικόνα εγκατάλειψης του τελωνείου από όπου έπρεπε να περάσουμε.

Κέρκυρα, λίγο πριν την Ένωση με την Ελλάδα

Το πλήθος, που βλέπαμε στην από θαλάσσης είσοδο της πόλης, δεν λιγοστεύει όσο προχωράμε προς τους μεγάλους κεντρικούς δρόμους. Περνάμε, στην αρχή, μέσα από ένα είδος αγοράς, ένα παζάρι, τόσο γεμάτο από ανθρώπους, πάγους φρούτων και λαχανικών, ώστε είναι πραγματικά δύσκολο να προχωρήσεις.

Οι στενοί δρόμοι αυτού του μέρους στην Κέρκυρα συνδυάζουν όλα τα εντυπωσιακά του Γιβραλτάρ, της Γένουας, του Αλγερίου, της Μπολόνιας, του Τορίνου και της Μασσαλίας. Καμάρες, όπου βρίσκουν καταφύγιο άνθρωποι όλων των τάξεων. Θλιβερές στοές, ανοιχτές πράγματι προς το δρόμο αλλά σκοτεινές στο βάθος, έτσι ώστε οι Έλληνες και οι Εβραίοι που κάθονται εκεί να είναι τόσο δυσδιάκριτοι όσο η αράχνη στον ιστό της.

Σπίτια πλουσίων Ελλήνων, με δωμάτια πολυτελώς επιπλωμένα, αλλά που μπορεί να τα επισκεφτεί κανείς από βρώμικες φθαρμένες πόρτες και ακόμη πιο βρώμικες και φθαρμένες σκάλες. Συνεχόμενα ετοιμόρροπα σπίτια και εκκλησίες που ξεχώριζαν από στάβλους μόνο από το καμπαναριό. Καθώς προχωράμε στο εσωτερικό της πόλης, οι δρόμοι είναι λιγότερο πολυάνθρωποι και τα σπίτια πιο αραιά και καλοχτισμένα, και τελικά φτάνουμε σε μια υπέροχη πλατεία, στη μια άκρη της οποίας βρίσκεται η κομψή κατοικία του πρώτου αξιωματούχου της περιοχής, γνωστού στη περιοχή ως «η Υψηλότης», αλλά που στην Αγγλία ονομάζεται με τον πλήρη τίτλο του: Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων Νήσων. Στη μέση της απέναντι πλευράς φαίνεται η ακρόπολη, πάνω σε ένα παράξενο ακρωτήρι, να υψώνεται μέχρι τους δύο περίβλεπτους βράχους. Από το παζάρι και την ακρόπολη η θέα είναι γοητευτική και αποκαλύπτει την εικόνα του πορθμού της Κέρκυρας που μοιάζει με λίμνη, για το οποίο ήδη έχει γίνει σύντομη αναφορά.

Άλλα τμήματα της πόλης είναι κανονικά και κάπως καλύτερα χτισμένα από ότι οι δρόμοι κοντά στην είσοδο της πόλης, αλλά όπως γίνεται παντού, όσο κανονικά και άνετα είναι, άλλο τόσο χάνουν ό,τι χαρακτηριστικό, ενδιαφέρον και όμορφο έχουν. Είναι παράδοξο το γεγονός ότι το πρακτικό και λιτό στιλ που εισήχθη από τη Δυτική Ευρώπη είναι αντίθετο και συγκρούεται με τις παλαιότερες αρχιτεκτονικές νόρμες, γοτθικές ή κλασικές.

Το Πανεπιστήμιο στην Κέρκυρα έχει λίγους φοιτητές, μέχρι 20 σε κάθε ειδικότητα, που σπουδάζουν ιατρική και νομική. Το κτίριο του Πανεπιστημίου είναι ένα μεγάλο οίκημα στην άκρη της παραλίας, όχι άσχημα διαμορφωμένο για το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται, χωρίς, όμως, πολύ οργάνωση και τάξη. Στο ισόγειο υπάρχουν μερικές αρχαιότητες, σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα ερείπια της αρχαίας Κέρκυρας. Περιλαμβάνουν μερικές πολύ παλιές επιγραφές, βάζα και κομμάτια κεραμικών και μερικά άλλα αντικείμενα, πιθανόν τς ελληνιστικής εποχής και ένα μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων από τη ρωμαϊκή περίοδο. Στον επάνω όροφο του κτιρίου του Πανεπιστημίου υπάρχουν αίθουσες, ένα εργαστήριο και ένα μουσείο. Το τελευταίο αξίζει να σημειωθεί επειδή περιλαμβάνει την αρχική φάση μιας τοπικής ορνιθολογικής συλλογής.

Οι πλέον αξιοσέβαστοι από τις μεσαίες τάξεις είναι εκ καταγωγής κάτοικοι των Ιονίων Νήσων, αλλά και άλλοι, οι οποίοι ασχολούνται με το εμπόριο. Από αυτούς μεγάλος αριθμός είναι Άγγλοι και λίγοι Γερμανοί, πολλοί από τους οποίους έχουν εγκατασταθεί από καιρό στο νησί ως έμποροι ή τραπεζίτες. Οι περισσότεροι είναι εύποροι και πολύ ικανοποιημένοι με το σταθερό και σθεναρό χέρι που έχει καταπιέσει του πολιτικούς πόθους τους, αλλά έχει εξασφαλίσει για το λαό τα υλικά αγαθά που ασφαλώς θα έχανε αν μπορούσαν να αποδιώξουν την ήπια προστασία της βασίλισσας της Αγγλίας για χάρη της άθλιας κακοδιοίκησης και αληθινής τυραννίας του Όθωνα. Οι πιο πολλοί το ξέρουν και είναι έτοιμοι να το αποδεχθούν. Αλλά εάν η Ελλάδα μπορεί να κυβερνηθεί σταθερά και με σύνεση υπό συνταγματική μοναρχία, δεν είναι ντροπή για τους κατοίκους των Ιονίων να επιθυμούν να αποτελέσουν, για άλλη μια φορά, μέρος της μητέρας πατρίδας. ίσως να προσδοκούν και να απαιτήσουν ένα μερίδιο των κυβερνητικών εξουσιών, όταν ενωθούν με την Ελλάδα.

Παρ΄όλο που μόνο το 1/3 του ενεργού πληθυσμού στην Κέρκυρα και στα περίχωρα ειλικρινά θα επιθυμούσε και θα ήταν περήφανο να επιστρέψει στην Ελλάδα, ενώ ένα άλλο 1/3 θα ήταν αδιάφορο, και το υπόλοιπο αντίθετο με μια τέτοια αλλαγή, είναι προφανές ότι οι φωνές πρέπει να ζυγιστούν και όχι να εκτιμηθούν απλά από τη δύναμη και τον αριθμό τους. Αυτό είναι, πιθανόν, πολύ δυσκολότερο από ό,τι κατ΄αρχάς φαίνεται και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, παρ΄όλο που ο ελληνικός πληθυσμός στην Κέρκυρα είναι θορυβώδης και εκδηλωτικός, το νησί της Κέρκυρας είναι παρά μόνο ένα από τα νησιά της Δημοκρατίας των Επτανήσων.

David Thomas Ansted

Αγία Μαύρα ή Λευκάδα

Η Αγία Μαύρα καταστράφηκε από έναν σεισμό το 1826 και ξαναχτίστηκε κατόπιν με την προοπτική της αντιμετώπισης της επανάληψης μιας παρόμοιας κατάστασης. Έτσι τα θεμέλια των περισσότερων κτιρίων είναι βαθιά, με συμπαγή πέτρα, είναι ανωδομή είναι απλός, γερός σκελετός, από ξύλο δρυός και η τοιχοποιία από πλίνθους και γυψομάρμαρο. Σε περίπτωση μελλοντικών σεισμών, ελπίζεται ότι οι ζημιές θα είναι μηδαμινές, παρ΄όλο που σε περίπτωση φωτιάς οι συνέπειες θα είναι σοβαρές. Οι μικρές σεισμικές δονήσεις είναι συχνές.

Αγία Μαύρα ή Λευκάδα
Άλμα της Σαπφούς στο ακρωτήρι Δουκάτο, Λευκάδα

Ο ρυθμός στην καλύτερη κατηγορία οικοδομών είναι μάλλον ιταλικός παρά οτιδήποτε άλλο και δεν στερείται γραφικότητας. Έχει «σπασμένες» γραμμές και κανένα από τα παρακείμενα σπίτια δεν είναι ίδιο με το άλλο. Όλοι οι δρόμοι, εκτός από τους κύριους, είναι στενοί, βρώμικοι και κακοστρωμένοι. Τα καλύτερα σπίτια έχουν μεγάλα ευρύχωρα δωμάτια, γαλλικά παράθυρα, μάλλον ελαφριά, γιατί το κλίμα σπάνια απαιτεί μεγάλη προστασία από το κρύο και η ζέστη λέγεται ότι δεν είναι υπερβολική. Τα μικρότερα σπίτια είναι σκοτεινά και βρώμικα και τα δωμάτια μικρά και άθλια.

Οι εκκλησίες δεν είναι μεγάλες και χτίζονται σε ρυθμό που είναι κοινός στην Ανατολή, εκτός από εκείνες που χτίζονται στις πλούσιες και πολυτελείς πόλεις. Είναι επιμήκεις, λιτές κατασκευές, με ένα μικρό πρόσθετο καμπαναριό με δύο καμπάνες. Εξωτερικά είναι χωρίς διάκοσμο, ενώ η εσωτερική διακόσμηση περιλαμβάνει κάποιες μορφές, που είναι ζωγραφισμένες πάνω στο χώρισμα μεταξύ κυρίως ναού και Αγίας Τράπεζας, που φτάνει μέχρι την οροφή. Ο αριθμός των εκκλησιών είναι μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος και τον πληθυσμό της πόλης. Η Αγία Μαύρα είναι έδρα Αρχιεπισκοπής και υπάρχει μεγάλος αριθμός ιερέων, οι οποίοι ανήκουν στην κατηγορία των άγαμων ιερέων.

Έξω από την πόλη βρίσκεται ένα ημιτελές, κομψό, πέτρινο κτίριο σε ρυθμό αρχαίου ναού, που προοριζόταν να αφιερωθεί στην προστάτιδα της πόλης Αγία Μαύρα. Αφού μπήκαν τα θεμέλια και οι τοίχοι σηκώθηκαν σε ύψος 1,30 μ. από το έδαφος και όταν μεταφέρθηκε στο σημείο ανέγερσης ένας τεράστιος αριθμός τετραγωνισμένων και αδιαμόρφωτων ογκόλιθων από τα ερείπια της αρχαίας Λευκάδας, οι εργασίες σταμάτησαν και φαίνεται ότι θα παραμείνει ένα μνημείο απερισκεψίας, επιδεικτικής εκκεντρικότητας, βάρβαρης και ανώφελης καταστροφής ενός από τα μεγαλοπρεπέστερα απομεινάρια αρχαιοτήτων. Θα ήλπιζε κανείς ότι οποιοσδήποτε είχε το παραμικρό ίχνος φιλελεύθερης μόρφωσης και εκτιμούσε την αξία των αρχαίων μνημείων τέχνης, δεν θα κατέστρεφε εντελώς, με τη θέληση του, ένα από τα ελάχιστα υπάρχοντα κατάλοιπα των ολοκληρωμένων πυλών των κυκλώπειων τειχών. Μια τέτοια πύλη όμως, υπήρχε στη Λευκάδα μέχρι που καταστράφηκε χάριν ενός σύγχρονου ναού, που οι πέτρες του μπορούν ακόμη να αναγνωριστούν ανάμεσα στους μεγάλους ογκόλιθους και τον παρακείμενο δρόμο.

Μπροστά και σε κάθε πλευρά της Αμαξικής, βρίσκονται τα ρηχά νερά της λιμνοθάλασσας. βαθμιαία μειούμενα σε βάθος και σε πολλά σημεία ήδη περιορισμένα σε λίγα εκατοστά του μέτρου. Λιγότερη ζημιά προκύπτει από τη λιμνοθάλασσα αυτή απ΄ό,τι θα περίμενε κανείς, και λίγες φορές περνά ένα καλοκαίρι και ένας χειμώνας με πολύ πυρετό. Τόσο λίγο ανθυγιεινό, πράγματι είναι το τελματώδες, ρηχό, θαλασσινό νερό, ώστε το οχυρό που περιβάλλεται εξ ολοκλήρου λέγεται ότι είναι μοναδικό υγιεινό. Πιθανόν ο μικρός πληθυσμός και η απόσταση του οχυρού σχετίζονται με την εξαίρεση αυτή. Υπάρχουν πολλές αλατούχες πηγές στην περιοχή, οι οποίες δεν θεωρούνται ότι δηλητηριάζουν τον αέρα. Φαίνεται ότι ολόκληρο το καλοκαίρι, τότε που τα περισσότερα νησιά υποφέρουν από από ελονοσία, οι μόνιμες στεριανές και θαλασσινές αύρες διατηρούν την πόλη και την περιοχή σε καλή υγεία. Λίγη οργανική ύλη βρίσκεται μέσα στο νερό και υπάρχει αφθονία ψαριών.

Το παλιό οχυρό, χτισμένο σε μια από τις κύριες προεκτάσεις της γενικά στενής λωρίδας γης που περιβάλλει τη λιμνοθάλασσα, είναι ενδιαφέρον και κατά το Μεσαίωνα πρέπει να ήταν ισχυρό. Δεν θα μπορούσε βέβαια να σταθεί απέναντι στο σύγχρονο πυροβολικό. Καλύπτει μεγάλη έκταση και περιλαμβάνει και άλλα μικρότερα οχυρά. Φέρει τα σύμβολα των επιτυχημένων διοικητών του, οι οποίοι σε κάθε τροποποίηση στο κτίριο επιστράτευαν τα παλιά υλικά κάθε είδους.

Υπάρχουν τείχη όλων των ειδών, προμαχώνες, προωθημένα αμυντικά έργα, κατασκευασμένα κυρίως από Τούρκους, αλλά οι φυλακές και τα μπουντρούμια προστέθηκαν από τους Βενετούς, τους παλαιούς τυράννους και τώρα σκλάβους της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτά έχουν προστεθεί σύγχρονες στρατώνες και προχώματα. Το οχυρό παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις ιστορικές του μνήμες παρά για τα σημερινά του λείψανα.

Υπάρχει ένα τούρκικο τζαμί, αρχικά ίσως ένα ειδωλολατρικός ναός και τελικά εκχριστιανισμένο από τους Βενετούς. Ως χριστιανικός ναός έχει με τη σειρά του χρησιμοποιηθεί από Έλληνες και Ρωμαίους, παπικά και ορθόδοξα εκκλησιάσματα και τώρα, τελικά, υπό την αγγλική διοίκηση, έχει μετατραπεί σε αποθήκη.

Όταν βλέπει κανείς τη λιμνοθάλασσα από οποιονδήποτε από τους γύρω λόφους,η χαμηλή λωρίδα ξηράς από άσπρη άμμο που φτάνει μέχρι το κάστρο Teki στην ηπειρωτική Ελλάδα, η μεγάλη καλλιεργημένη έκταση γης, με ένα σπίτι και μια εκκλησία και ελιές, που προβάλλει από την αμμώδη λωρίδα ξηράς, προς τη λίμνη κοντά και απέναντι από την πόλη, το μεγάλο περιτείχισμα του οχυρού με τους προμαχώνες του και τα προωθημένα οχυρά του, οι αλατούχες πηγές νότια και ένας κωνικός λόφος κοσμημένος με τα ερείπια ενός διαλυμένου οχυρού, οικοδομημένου από τους Τούρκους, απέναντι από τις αλατούχες πηγές, όλα αυτά μαζί αποτελούν ένα ευχάριστο και εντυπωσιακό σύνολο.

Αμέσως μετά την Αγία Μαύρα, μέχρι τους πρόποδες των λόφων, μερικά μίλια μέσα στην ηπειρωτική χώρα, υπάρχει μια πεδιάδα λίγο πιο πάνω από το επίπεδο της λωρίδας της ξηράς καλυμμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου στη δυτική πλευρά με υπέροχα ελαιόδεντρα, και στην άλλη πλευρά, καλλιεργημένη εν μέρει με κηπευτικά, οπωροφόρα δέντρα και σιτηρά. Αυτή η εύφορη, μεγάλη έκταση αποδίδει πλούσια και κερδοφόρα σοδειά και συνδυάζει ομορφιά με πλούτο. Οι ελαιώνες είναι πολύ παλαιοί και έχουν δέντρα με τεράστια ανάπτυξη. Σε ένα μέρος παρατήρησα τρεις κορμούς, καθένας από τους οποίους είχε περίμετρο 2-2,5 μέτρα, που μεγαλώνουν μέσα στον ίδιο φλοιό. Η ολική περίμετρος δεν θα έπρεπε να είναι μικρότερη από 10 μέτρα. Την ηλικία ορισμένων από αυτούς τους κορμούς μόνο να τη μαντέψει μπορεί κανείς, αλλά σίγουρα πρέπει να είναι εξαιρετικά μεγάλη.

Δεν παρατηρείται κάποια τάξη στο φύτεμα αυτών των δέντρων και τα νέα δέντρα είναι ατάκτως τοποθετημένα με τα παλιά, αλλά όλα είναι καλά φροντισμένα, καθώς και το χώμα, που είναι γενικά καλής ποιότητας σε αυτό το μέρος στην Αγία Μαύρα, και που στο μεγαλύτερο μέρος του είναι οργωμένο ή είναι τουλάχιστον διαθέσιμο για βοσκή προβάτων και βοοειδών. Οι ελαιώνες τώρα φτάνουν σχεδόν μέχρι την άκρη της λιμνοθάλασσας, όπου πρέπει να έχουν προχωρήσει βαθμιαία ακολουθώντας την υποχώρηση του νερού.

David Thomas Ansted

Παξοί, Αντιπαξοί και Οθωνοί

Οι Παξοί είναι ένα μικρό νησάκι νότια της Κέρκυρας, 8 χιλιόμετρα μήκος επί 3 χιλιόμετρα πλάτος και πληθυσμό 4.635 άτομα. Είναι λοφώδες και καλυμμένο σχεδόν παντού με ελιές, ενώ οι βράχοι του είναι ασβεστολιθικοί. Υπάρχει ένα μικρό ρέμα που ονομάζεται Ποταμός.

Παξοί, Αντιπαξοί, Οθωνοί
Ο Μονόλιθος του Ερημίτη στους Παξούς, όπως φαίνεται από τη σπηλιά του Ορθόλιθου

Τα σπίτια της μοναδικής πόλης είναι νοικοκυρεμένα, ασπρισμένα και ζωσμένα από κήπους και ελιές, που προσφέρουν ένα ευχάριστο θέαμα όταν μπαίνεις στο λιμάνι. Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του νησιού, απέναντι από τις ακτές της Αλβανίας. Το λιμάνι είναι απλώς ένα στενό πέρασμα ανάμεσα σε κολλημένες βραχώδεις μάζες ασβεστόλιθου και του μεγαλύτερου τμήματος του νησιού. Δεν μπορεί να δέσει κανείς στο λιμάνι με άσχημο καιρό. Στην άκρη του νησιού υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσι και στο μέσον του ένα φρούριο.

Οι Παξοί, παρ΄όλο που είναι μικροί, υπολογίζονται ως ένα από τα νησιά που αποτελούν την Επτανησιακή Δημοκρατία. Έχουν, ως εκ τούτου, τον δικό τους Αρμοστή ή αντιπρόσωπο του ύπατου Αρμοστή, δικαστήρια, άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες και ένα μικρό εκστρατευτικό απόσπασμα το οποίο σταθμεύει εκεί. Βρίσκεται υπό τις εντολές του Ύπατου Αρμοστή και στέλνει τον αντιπρόσωπο του στη Συνέλευση.

Οι Παξοί πιστεύεται ότι έχουν ορισμένη ποσότητα ορυκτό πλούτο, κυρίως θειάφι, αλλά και άλλες θειούχες πηγές. Έχουν επίσης μερικά καλά οικοδομικά υλικά. Οι κάτοικοι τους είναι από τους πιο όμορφους και πιο καλοστεκούμενους όλης της περιοχής, και από αυτή την άποψη είναι διαφορετικοί από τους κατοίκους των άλλων νησιών. Οι ελιές τους θεωρούνται από τα πιο καλά δέντρα, που δίνουν τις μεγαλύτερες σοδειές και το καλύτερο λάδι από οποιοδήποτε νησί. Όταν βλέπει κανείς το νησί από τη θάλασσα, δεν φαίνεται να έχει κάτι αξιοσημείωτο και η μικρή του πόλη, ο Γάιος, και το κλειστό λιμάνι είναι περισσότερο γραφικά παρά χρηστικά. Εκτός από την πόλη υπάρχουν και πολλά χωριά. Η πόλη έχει πάρει το όνομα της από τον χριστιανό απόστολο Γάιο, ο οποίος αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων.

Οι Παξοί δεν έχουν αρκετές πηγές νερού που να καλύπτουν τις ανάγκες των κατοίκων, και όσες υπάρχουν δεν βρίσκονται σε βολικά μέρη, ενώ άλλες είναι γλυφές. Μεγάλες στέρνες ή δεξαμενές έχουν κατασκευαστεί για να αποταμιεύουν το νερό την εποχή της ξηρασίας, οι οποίες έχουν αποδειχθεί πολύ χρήσιμες.

Ο αέρας αυτού του μικρού νησιού θεωρείται πολύ υγιεινός και οι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια. Οι γυναίκες φημίζονται για την ομορφιά τους στα νιάτα τους, αλλά όπως σε ολόκληρη την περιοχή, η ομορφιά των κοριτσιών των κατώτερων τάξεων, η ομορφιά ξεθωριάζει πριν την ηλικία των είκοσι. Οι φορεσιές ήταν παλαιότερα γραφικές, αλλά όσο πάνε καταργούνται. Οι άνθρωποι και των δύο φύλων είναι μάλλον τεμπέληδες και άκακοι, αγράμματοι και προληπτικοί. Κλώθουν το νήμα, αλλά σπάνια φτιάχνουν ύφασμα. Συχνά βλέπει κανείς τις γυναίκες να πλέκουν έξω.

Είναι σχετικά εύποροι και ελάχιστοι, ίσως και κανένας, άποροι. Λέγεται ότι πολλές από τις φτωχές οικογένειες κατέχουν ελιές χωρίς να είναι ιδιοκτήτες γης. Λίγα χρόνια αναμφισβήτητης κατοχής καρπών ενός δέντρου τεκμηριώνουν απαίτηση μόνιμης ιδιοκτησίας ή τουλάχιστον για όσο χρονικό διάστημα ζουν τα δέντρα, και έτσι ο καθένας έχει που έχει αρκετή τύχη ώστε να οικειοποιηθεί την περιουσία του γείτονα για κάποιο χρονικό διάστημα, χωρίς να γίνει αντιληπτός, γίνεται ο νόμιμος ιδιοκτήτης των δέντρων που είχε κλέψει. Αυτό όμως δεν εγείρει απαίτηση για τη γη στη οποία φύονται τα δέντρα.

Στους Παξούς υπάρχει επίσκοπος και πολλά μικρά παρεκκλήσια είναι διασκορπισμένα στο νησί. όπως οπουδήποτε αλλού, λειτουργούν κυρίως κατά τη γιορτή του Αγίου στον οποίο είναι αφιερωμένα.

Οι Παξοί είναι αξιοσημείωτοι για τις σπηλιές τους. Έχουν άνοιγμα προς τα δυτικά και νοτιοδυτικά. Βρίσκονται πάνω σε επιβλητικούς, κατακόρυφους βράχους. Μπορεί να τις προσεγγίσει κανείς με βάρκες του νησιού και μόνο με καλό καιρό. Η μεγαλύτερη έχει περίπου 30 μέτρα ύψος στο άνοιγμα της -το ένα τρίτο σχεδόν του συνολικού ύψους του βράχου. Έχει βάθος περίπου 90 μέτρων και όταν είναι κανείς μέσα, η θέα προς τα έξω περιγράφεται ως ιδιαίτερη -«όχι χωρίς μεγαλοπρέπεια και μια ορισμένη ομορφιά, που δημιουργείται από ένα συνδυασμό καταστάσεων, όπως είναι η μεγάλη καμπυλωτή επιβλητική οροφή, οι εκτεταμένοι κατακόρυφοι τοίχοι, τα βαθιά και διάφανα νερά που ανεβοκατεβαίνουν ρυθμικά, οι γιγάντιοι βράχοι, που την περιζώνουν απ΄έξω , σχεδόν κρύβοντας τη θάλασσα και τον ουρανό, οι όμορφες και ζωηρές αποχρώσεις του πετρώματος, το ασυνήθιστο παίξιμο του φωτός στην οροφή, και αυτό το καθαρό σκοτάδι που ανήκει στη βαθιά σκιά μιας καθαρής ατμόσφαιρας κάτω από το λαμπερό ήλιο». Η σπηλιά αυτή καλύπτεται με την όμορφη φτέρη «μαλλιά της παρθένου».

Άλλες σπηλιές, όχι σε μακρινή απόσταση, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα των ασβεστολιθικών περιοχών και είναι πολύ γραφικές, χωριζόμενες σε τμήματα, με ανοίγματα στην οροφή, που επιτρέπουν να περνά το φως της ημέρας. Το τοπίο των βράχων γύρω από τις σπηλιές είναι περίφημο και λέγεται ότι είναι το πιο αξιοθέατο σε αυτού του είδους τις εικόνες σε όλη τη σειρά των Ιονίων Νήσων.

Οι Αντιπαξοί είναι ένα βραχώδες νησάκι νότια των Παξών. Έχει 100 κατοίκους, κυρίως βοσκούς και ψαράδες. Ανάμεσα από τα ασβεστολιθικά στρώματα εκρέει φυσική άσφαλτος σε υγρή μορφή. Στην ατμόσφαιρα γίνεται σκληρή και εύθρυπτη.

Εκτός από τους Παξούς και τους Αντιπαξούς υπάρχουν μερικά άλλα νησιά που βρίσκονται νότια της Κέρκυρας και ανήκουν σε αυτή την ομάδα. Από αυτά, ο Φανός (Οθωνοί) είναι ενδιαφέρων, καθώς έχει μια μεγάλη, ευρύχωρη σπηλιά δύσκολη στην πρόσβαση, εκτός από τη θάλασσα και μόνο με καλό καιρό. Η σπηλιά αυτή ήταν επί πολύ κατάλυμα ληστών και πειρατών. Ονομαζόταν από τους Γάλλους η σπηλιά της Καλυψούς, αλλά χωρίς το παραμικρό εύρημα. Έχει άνοιγμα προς το δυτικό μέρος του νησιού. Ο Φανός έχει επίσης μία από τις περίεργες, κυκλικές, βαθιές κοιλάδες, εντελώς κλειστές. Την άνοιξη έχει καλό κυνήγι ορτυκιού.

David Thomas Ansted

Η Ζάκυνθος των εθνών

Η Ζάκυνθος είναι το σπουδαιότερο νησί, όταν μιλάμε για πλούτη, στη Δημοκρατία των Επτανήσων. Αυτή η δημοκρατία δημιουργήθηκε από έναν αριθμό κτήσεων που πολλά έθνη επιθυμούσαν και κανένα δε μπορούσε να απολαύσει χωρίς να πληγώνει τα υπόλοιπα, οπότε η μόνη λύση ήταν να τις μοιραστούν. Η πολιτεία δημιουργήθηκε το 1800 και θα σας παρουσιάσω ένα αρκετά μεγάλο μέρος από το γραπτό της Σύνταγμα ώστε να κρίνετε την αξία του.

Η Ζάκυνθος των εθνών
Ο ναός του Αγίου Λουκά Ζακύνθου που καταστράφηκε με το σεισμό του 1953

«1ον: είναι αριστοκρατική, 2ον: έχει συσταθεί από όλα τα νησιά κατοικημένα και μη από τα παράλια του Μοριά ως την Αλβανία, που ανήκαν πριν στην Βενετία και τα εφτά κυριότερα νησιά που είναι η Κέρκυρα, η Κεφαλλονιά, η Ζάκυνθος, η Λευκάδα που ονομάζεται και Αγία Μαύρα, τα Κύθηρα, η Ιθάκη και οι Παξοί, 3ον: η ελληνορθόδοξη είναι η καθιερωμένη θρησκεία, αλλά και οι υπόλοιπες είναι ανεκτές, 4ον: μια ομάδα ανθρώπων κάθε νησιού εκλέγει κάθε δύο χρόνια ένα νομοθετικό σώμα 40 ανθρώπων και μια Σύγκλητο 17 μελών».

Το νομοθετικό σώμα εκλέγει πρόεδρο της Συγκλήτου που ονομάζεται πρίγκιπας και εκτελεί δίχρονη θητεία. Η Σύγκλητος είναι εκτελεστικό σώμα. Κάθε νησί κυβερνάται από κυβέρνηση που αποτελείται από τον πριτάνο ή κυβερνήτη, που δεν πρέπει να είναι ντόπιος και να μένει στο νησί, και έχει συμβούλιο που αποτελείται από δύο ανθρώπους του τόπου. Ο πριτάνος εκλέγεται από το νομοθετικό σώμα υπό την παρουσία ευγενών ή των συγκλητικών του νησιού.

Η δικαστική εξουσία παραχωρείται σε ένα δικαστήριο σε κάθε νησί, τέσσερα εφετεία και ένα δικαστήριο για αναβολές που απαρτίζονται από εφτά δικαστές, οι οποίοι εκλέγονται από το νομοθετικό σώμα. Η ποινική δικαιοδοσία είναι σε άλλα χέρια, χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, σωφρονιστική και ποινική, και εφαρμόζεται από διαφορετικά δικαστήρια.

Οι ξένοι αποκτούν την ιθαγένεια έπειτα από 10 χρόνια κάνοντας αίτηση και παρουσιάζοντας εμπορικές επιτυχίες ή πρόοδο στις τέχνες και τις επιστήμες. Παίρνουν την ιθαγένεια επίσης ύστερα από 5 χρόνια εάν έχουν μεγάλη κτηματική περιουσία ή κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο στις τέχνες ή τις επιστήμες και με την προϋπόθεση ότι θα παντρευτούν κάποιον που θα κατάγεται από τα Επτάνησα. Αυτά είναι κάποια από τα στοιχεία του Συντάγματος τους.

Μια πρόχειρη ματιά μου επιτρέπει να διαπιστώσω ότι το Σύνταγμα υιοθετεί τη φιλελεύθερη αντίληψη της νεότερης πολιτικής σχολής, αλλά δεν προφυλάσσεται αρκετά από ξένες επιδράσεις και διεισδύσεις.

Στην πραγματικότητα υπάρχει απόκλιση. Μετά τα δύο πρώτα χρόνια η Σύγκλητος, χωρίς να περιμένει την έγκριση των ευγενών, προχώρησε σε επανεκλογή και υποστηρίζει ότι ο πρίγκιπας θα αλλάξει σύντομα ή το όνομα ή τον τίτλο του. Και πράγματι, όσο το εξετάζω, πιστεύω ότι σύντομα θα καταρρεύσει λόγω της αδυναμίας του ή θα ανατραπεί όταν οι κυβερνήσεις την Ευρώπη θα έχουν το χρόνο να ασχοληθούν και με άλλα θέματα εκτός από τους καβγάδες των αυλών τους.

Η Ζάκυνθος φθονεί την Κέρκυρα, η οποία είναι μεγαλύτερη και ισχυρότερη. Και οι άνθρωποι εδώ μιλούν πολύ περιφρονητικά για την κυβέρνηση. Πιστεύουν ότι εξαγόρασαν ακριβά την ανεξαρτησία τους. Εξαναγκάστηκαν σε μεγαλεία που κοστίζουν παραπάνω από ό,τι αξίζουν. Τώρα έχουν 800 Ρώσους στρατιώτες στην πόλη, που ωστόσο πληρώνονται από τη Ρωσία. Επίσης περιγελούν και το Σύνταγμα που είναι μεγαλύτερο από την επικράτεια τους, Είναι 8σέλιδο κείμενο. Οι άνθρωποι αγαπούν την Αγγλία επειδή είναι ο σημαντικότερος καταναλωτής των αγαθών τους. Επίσης συμπαθούν και τους Γάλλους. Οι Ρώσοι όμως δεν είναι αρεστοί γιατί είναι σκληροί και άξεστοι.

Η επικοινωνία των ανθρώπων της Ζακύνθου με την Ιταλία τους έχει εμφυσήσει ιταλικό χαρακτήρα. Το ντύσιμο τους επίσης είναι σχεδόν ιταλικό με την προσθήκη φαρδιών παντελονιών και μουστακιών. Οι γυναίκες ζουν πολύ απομονωμένες. Οι άνθρωποι δεν επιθυμούν να σε βάλουν στην οικογένεια τους. Ένας άνδρας μπορεί έξω να σου κάνει πολλές χάρες και δουλειές και εξυπηρετήσεις, όμως δεν θα σε πάρει στο σπίτι του να δεις την οικογένεια του.

Όταν οι γυναίκες βγαίνουν έξω φορούν μια μικρή μαύρη μάσκα που περιστασιακά τη βγάζουν. Αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν τόσο σκούρα επιδερμίδα όσο οι Ιταλοί. Ο υποπρόξενος λέει ότι βάφονται με πούδρα και κοκκινάδι. Ίσως αυτή η συνήθεια να είναι το τελευταίο στάδιο της παρακμής που επικρατεί εδώ.

Η Ζάκυνθος δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί, δεν μπορεί να παραγάγει τροφή τριών μηνών, αλλά υποχρεούται να υφίσταται ως ναυτική δύναμη. Η Ζάκυνθος είναι ένα μίγμα όλων των εθνών. Υπάρχουν ακόμη και κάποιοι απόγονοι των παλιών αγγλικών οικογενειών, και είναι όλοι τους ελληνορθόδοξοι ιερείς και αυτό αποτελεί ένα θλιβερό σχίσμα από το προτεσταντικό παρελθόν τους.

Τα ήθη και τα έθιμα διατηρούνται επί μακρόν, ακόμη κι όταν οι νόμοι έχουν ξεχαστεί. Σε ένα μικρό χωριό κοντά στη θάλασσα, που ονομάζεται Βολίμες, οι άνθρωποι συνηθίζουν να βάζουν ένα νόμισμα στο στόμα των νεκρών. Ίσως είναι ιδιαιτερότητα τοπική ή συνήθεια κάποιων οικογενειών να δίνουν χρήματα στο νεκρό για να πληρώσει το βαρκάρη στον κάτω κόσμο. Είναι πιθανό κάτι να έχει συμβεί στο παρελθόν και να δημιούργησε αυτό το έθιμο, αλλά αυτό δεν το γνωρίζει η ιστορία. Αλλά είναι αξιοσημείωτο και δείχνει τις τάσεις των ανθρώπων.

Nicholas Biddle

Κεφαλλονιά (19ος αιώνας)

Στην Κεφαλλονιά όλοι οι κάτοικοι είναι παντρεμένοι και ίσως είναι παραπάνω από 400 τα πλοιάρια με κατάστρωμα. Οι άνδρες ταξιδεύουν στη θάλασσα επί έξι ή οκτώ μήνες, εγκαταλείποντας έτσι την οικογένεια τους την καλή εποχή και δεν επιστρέφουν παρά για λίγους μήνες τη δύσκολη εποχή, να μείνουν για τις γυναίκες τους.

Κεφαλλονιά (19ος αιώνας)
Γκραβούρα με το μοναστήρι του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλλονιά

Η Κεφαλλονιά έχει περίπου 54.000 κατοίκους. Δύο πόλεις, το Αργοστόλι και το Ληξούρι, έχουν το 1/6 του του συνολικού πληθυσμού ενώ τα υπόλοιπα 5/6 είναι μοιρασμένα στην ύπαιθρο. Υπάρχει μόνο μία καθολική εκκλησία με δύο ιερείς. Ο καθολικός πληθυσμός αποτελείται από 5-6 οικογένειες. Δεν υπάρχουν Εβραίοι. Το 1/3 μόνο της επιφάνειας καλλιεργείται. Η παραγωγή της σταφίδας εκτιμάται σε οκτώ εκατομμύρια λίβρες. Το λάδι και το κρασί καταναλώνονται στο ίδιο το νησί.

Κάθε χρόνο, τρεις ή τέσσερις χιλιάδες άνδρες με γυναίκες και παιδιά περνούν κατά τους μήνες Ιούνιο – Σεπτέμβριο μετά τη συγκομιδή σίτου και κρασιού, στο Μοριά και στη Ρούμελη για να εργαστούν στο θερισμό και τον τρύγο. Οι Βενετοί για να διευκολύνουν το πέρασμα τους, δημιουργούσαν προσωρινά λοιμοκαθαρτήρια στο ακρωτήρι Φισκάρδο, στην Αγία Ευφημία, στη Σάμη και μείωναν τις σαράντα μέρες της απομόνωσης (καραντίνας) σε επτά μέρες.

Τα τείχη της Κρανιάς έχουν 3.000 πύργους Τα ερείπια της Σάμης εκτείνονται σε περισσότερο από δύο χιλιάδες μέτρα κατά μήκος των δύο λόφων. Υπάρχουν εκεί πολλοί τάφοι που περιέχουν αμφορείς και νομίσματα. Ο Πρόννος είναι σε ένα λόφο πάνω από τους Κορωνούς, νοτιοανατολικά του νησιού, όχι μακριά από το όρος Αίνος, το σημερινό Μαυροβούνι.

Ο Άγιος Γεράσιμος προστατεύει την Κεφαλλονιά, όπως ο Άγιος Διονύσιος την Ζάκυνθο και ο Άγιος Σπυρίδων την Κέρκυρα. Το γεφύρι, που κτίστηκε στην άκρη του όρμου από τον Άγγλο συνταγματάρχη Basset, αυτόν που υποχρεώθηκε να παραδώσει την Πάργα στους Τούρκους, στην πραγματικότητα είναι μια πολύ μακριά γέφυρα φτιαγμένη από ξύλο. Τώρα ανακατασκευάζεται με πέτρα και σύντομα θα ολοκληρωθεί, αν και είναι τόσο επιπόλαια φτιαγμένη που δεν θα μπορέσει να αντέξει για πολύ καιρό. Γέρνει στο κέντρο αντί να σχηματίζει ευθεία γραμμή, ακολουθεί την κατεύθυνση των νερών στα αβαθή. Μόλις τελείωσε το πρώτο μισό πρέπει κιόλας να σκεφτούν πως θα την επισκευάσουν, γιατί το θαλάσσιο νερό διεισδύει μέσα από τις μικρές πέτρες και τους όχι αρκετά παχείς τοίχους του.

Ο δρόμος που οδηγεί από το Αργοστόλι στη Σάμη είναι περίπου 26 χιλιόμετρα και ιδιαίτερα όμορφος, όπως άλλωστε και όλοι οι δρόμοι του νησιού, που κατασκευάστηκαν με υποχρεωτική εργασία τον καιρό του συνταγματάρχη Napier. Υπάρχουν στο νησί 500 χλμ όμορφων ορεινών και περιφερειακών δρόμων. Όλοι είναι καλά στρωμένοι, με σωστή κλίση, προσπελάσιμοι για τις άμαξες και πολύ γερά κατασκευασμένοι. Πρόκειται για μια πραγματική υπηρεσία στη χώρα, υπηρεσία που δεν αποδίδει ακόμη καρπούς εξαιτίας της συνήθειας να επιχειρούνται όλες οι μεταφορές με τα μουλάρια ή τα άλογα, αντί να χρησιμοποιούνται κάρα. Ωστόσο, με τον καιρό θα έρθουν τα καλά αποτελέσματα.

Η θέα γίνεται πολύ ωραία μόλις αρχίζουμε να διακρίνουμε την Ιθάκη ολόκληρη, με τα δύο μεγάλα βουνά της που συμπιέζουν δύο μικρότερα βουνά, και τη θάλασσα που χωρίζει την Ιθάκη από την Κεφαλλονιά. Θα λέγαμε μία όμορφη ελβετική λίμνη, τόσο πολύ η θάλασσα περιβάλλεται από βουνά. Ανοίγουν λίγο με χάρη για να χωρέσει σε αυτό τον πίνακα η πρασινίζουσα πεδιάδα της σταφίδας, που κατεβαίνει χαμηλά ως την πόλη της Σάμης.

Η Σάμη εκτείνεται από τη θάλασσα ως την κορυφή των δύο βουνών, στην υψηλότερη βρίσκεται η ακρόπολη. Στην παραλία βλέπουμε τον αρχαίο μόλο της Σάμης χτισμένο με πολλές σειρές από μεγάλες τετράπλευρες πέτρες, που σχηματίζουν ένα ευρύ και όμορφο τείχος κατά μήκος της θάλασσας.

Οι Άγγλοι υπό την ηγεσία του ser Howard Douglas βάλθηκαν να καταστρέψουν το αρχαίο αυτό έργο για να αξιοποιήσουν τις πέτρες του, με σκοπό την ανέγερση ενός οβελίσκου προς τιμήν του πλέον μισητού από τους υψηλούς αξιωματικούς του ίδιου του Douglas. Η Βενετία είχε τότε κάνει ένα νόμο με τον οποίο απαγόρευε την ανέγερση οποιουδήποτε αγάλματος σε αξιωματούχους της στις περιοχές που είχαν κυβερνήσει, γνωρίζοντας καλά ότι μια κάποια κολακεία κυριαρχεί πάντα σε παρόμοιες αποφάσεις. Η Αγγλία το δέχεται και μάλιστα επιτρέπει για το σκοπό αυτό την κατεδάφιση των αρχαίων μνημείων που όφειλε να σεβαστεί.

Η πόλη της Σάμης στην Κεφαλλονιά είχε αξιοσημείωτη έκταση. Πολλά νομίσματα κόπηκαν για αυτήν την πόλη που παλαιά ανήκε στον Οδυσσέα. Τα ίχνη του τείχους που εκτεινόταν από τη θάλασσα ως ψηλά στα δυο βουνά χάρη σε δύο τείχη χτισμένα κατά μήκος των κορυφογραμμών και από το ένα βουνό στο άλλο. Επί πλέον υπήρχε ένα εσωτερικό οχυρό για να περιβάλλει την πόλη. Όλα αυτά τα τείχη είναι φτιαγμένα από φαρδιές πέτρες αρμονικές, τεράστιου όγκου, μήκους πέντε μέτρων επί δύο ύψους, μερικές φορές. Φτάνει μέχρι το μοναστήρι του Αγίου Γερασίμου. Ολόκληρη η μία πλευρά του μοναστηριού είναι το αρχαίο τείχος διατηρημένο σε πολύ καλή κατάσταση. Μια βαθιά χαράδρα χωρίζει τα δυο βουνά, αλλά μία ήπια καμπύλη στην αρχή της μας οδηγεί με μία απλή κλίση από το ένα βουνό στο άλλο. Αυτό το άλλο βουνό ήταν η ακρόπολη. Εκεί βρίσκεται το καλύτερα σωζόμενο τείχος που σε ορισμένα σημεία με απότομη κλίση υψώνεται 10-15 μέτρα, χτισμένο πάντα με μεγάλες τετράπλευρες πέτρες.

Αυτές οι πέτρες έχουν εμφανή σημάδια ότι χτυπήθηκαν τόσο από σεισμούς όσο και από πολιορκητικούς κριούς. Χωρίς σεισμικές δονήσεις δεν θα μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε τα μικρά κενά που υπάρχουν μεταξύ των πετρών κάθε σειράς. Η επίθεση του κριού παρατηρείται σε μία μεγάλη πέτρα που χτυπημένη στην άκρη της περιστράφηκε χωρίς ούτε να σπάσει ούτε να ανατραπεί, τόσο γερή ήταν και τόσο ισχυρά συγκρατιόταν από την πάνω σειρά. Από την ακρόπολη έχουμε πολύ όμορφη θέα και η ματιά μας αγκαλιάζει όλο το νησί της Ιθάκης.

Jean Alexandre Buchon

Ιθάκη, Κάλαμος, Μεγανήσι

Η Ιθάκη έχει πληθυσμό 8.000 άτομα, από τα οποία τα 1.300 λείπουν. Είτε εργάζονται ως έμποροι στην Κωνσταντινούπολη εισάγοντας σιτηρά και σίδερο στην πόλη από τη Μαύρη Θάλασσα, είτε είναι ναυτικοί και δουλεύουν σε πλοία που ανήκουν στους εμπόρους του νησιού. Γενικά τα δύο επαγγέλματα συνδυάζονται και συμβιώνουν. Υπάρχουν 50 πλοία που ανήκουν στους κατοίκους της Ιθάκης και περίπου άλλες τόσες βάρκες που μεταφέρουν ανθρώπους από το νησί στα κοντινά νησιά και από τις δύο ακτές της ηπείρου. Περίπου 20 από αυτά ναυπηγήθηκαν στο νησί.

Ιθάκη, Κάλαμος, Μεγανήσι
Το Βαθύ της Ιθάκης

Η Ιθάκη εξάγει τα εξής: σταφίδες αξίας 250.000 βενετικών λιρών, τώρα αποτιμώνται σε 25.000 πιάστρα, 6.000 βαρέλια κρασί που αξίζουν 60.000 πιάστρα και 1.500 βαρέλια λάδι κάθε χρόνο που έχουν αξία 30.000 πιάστρα. Το νησί παράγει ακόμη αρκετό λάδι και κρασί για τη δική του κατανάλωση, 20.000 κιλά βρώμη και σιτάρι και μια μικρή ποσότητα τυριού. Τα σιτηρά δεν είναι αρκετά ούτε για την κατανάλωση που χρειάζεται το νησί για διάρκεια μισού χρόνου. Γίνονται επίσης και εισαγωγές παστών ψαριών και ζώων για σφαγή. Οι σταφίδες του νησιού που στέλνονταν στην Αγγλία από τους εμπόρους της Ζακύνθου είχαν την καλύτερη φήμη, και τώρα αγοράζονται από τους Σλάβους και τους Μοραΐτες. Το κρασί αποστέλλεται στην Κέρκυρα και την ηπειρωτική Ευρώπη, το λάδι στην Τεργέστη και τη Βενετία και το τυρί στη Ζάκυνθο. Η αμοιβή για μια ημέρα εργασίας είναι περίπου 80 παράδες, χωρίς όμως τροφή, αμοιβή που είναι υψηλότερη από τα άλλα νησιά, γιατί στην Ιθάκη υπάρχει έλλειψη χεριών.

Η κοιλάδα γύρω από το Βαθύ είναι γεμάτη καλαμπόκια και οι γύρω λόφοι είναι φυτεμένοι με αμπέλια. Η υπόλοιπη έκταση του νησιού είναι βραχώδης και καλυμμένη με θάμνους. Στα νοτιοδυτικά της πόλης υψώνεται το ψηλότερο βουνό της νότιας χερσονήσου και δίπλα στο βουνό Ανωγή βρίσκεται το ψηλότερο σημείο του νησιού. Ονομάζεται Στεφανοβούνι ή Μεροβίγλι και στις πλαγιές του είναι χτισμένα τα χωριά Περαχώρα και Μοναστήρι των Αρχαγγέλων. Στην άλλη πλευρά στα δυτικά του το βουνό κατεβαίνει απότομα στο πέρασμα της Κεφαλονιάς.

Η υπεροχή που παρουσιάζει το Βαθύ τόσο στο θέμα της γονιμότητας του εδάφους όσο και στην άνεση που παρέχει το λιμάνι, ενισχύει την άποψη ότι εδώ ήταν μία από τις πόλης της Ιθάκης, αν όχι η πρωτεύουσα -και αυτή η άποψη υποστηρίζεται από τις αναρίθμητες πλάκες από τους αρχαίους ελληνικούς χρόνους, που βρίσκονται στα σπίτια, τους δρόμους και τους φράχτες της πόλης.

Οι τρεις σπουδαιότερες οικογένειες της Ιθάκης είναι ο Πεταλάδες, οι Καραβάδες και οι Δενδρινοί. Κάποιοι από την πρώτη οικογένεια ονομάζονται και «Ζαβοί», γιατί ένας από τους προγόνους του σημερινού υποπρόξενου μας ήταν ηλίθιος. Σε αυτήν την οικογένεια ανήκει και η κοιλάδα του Αετού, το μεγαλύτερο μέρος του βουνού Ανώι, και μέρος της γης κοντά στο Βαθύ -οι υπόλοιπες εκτάσεις γύρω από το Βαθύ ανήκουν στους Δενδρινούς, και μάλιστα στον αρχηγό τους Ασημάκη Δρακολέοντα. Η κοιλάδα Εξωγή είναι η πιο παραγωγική περιοχή του νησιού και ανήκει στους Βρετούς, παρακλάδι της οικογένειας των Καραβάδων. Ένας Βρετός από την περιοχή Βασιλικό στη Λευκάδα ήρθε και εγκαταστάθηκε στο νησί 200 χρόναι πριν, και από αυτόν προήλθαν 150 οικογένειες με αυτό το όνομα.

Ένα ύψωμα νοτιοανατολικά του Βαθιού διακρίνεται εύκολα από την ακαρνανική ακτή και αποτελεί ένα εξαίρετο γεωγραφικό σημείο που έχει ενδιαφέρουσα θέα στη θάλασσα και περικυκλώνεται από την Λευκάδα, την Ιθάκη, την Ακαρνανία και τα πολλά νησάκια που αναδύονται στην επιφάνεια της θάλασσας από περιοχές τόσο μακριά όσο το ακρωτήρι Κελονάτας στην Πελοπόννησο. Τα νησάκια Κάλαμος, Καστός, Άτοκος και όλες οι Εχινάδες εξαρτώνται από την Ιθάκη -το Μεγανήσι, το Αρκούδι και τα μικρά νησάκια κοντά στο Κλιμινό υπάγονται στην Λευκάδα. Καθώς πολλά από αυτά είναι τόσο κοντά στην οθωμανική ακτή, τόσο που φθάνει ο πυροβολισμός από τη μια πλευρά στην άλλη, η Επτανησιακή Δημοκρατία θα είχε δυσκολίες να απαιτήσει περισσότερα δικαιώματα κατοχής τους, από τα αναμφισβήτητα δικαιώματα κατοχής επί πολλούς αιώνες, εκτός και αν υπήρχε κάποια ειδική συνθήκη με την οποία να μεταβιβάζονταν στους Ενετούς, άγνωστη όμως σε κάθε άνθρωπο που ρώτησα.

Ο Πρωτόγερος του Καλάμου, που τυχαίνει να βρίσκεται στο Βαθύ, με πληροφορεί ότι στο νησί ζουν 100 οικογένειες στα δύο χωριά Μουλή και Επισκοπή -το πρώτο βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του βουνού και το δεύτερο στην δυτική. Το νησί δεν παράγει τίποτα, παρά μόνο σιτηρά και βρώμη -τα σιτηρά είναι τόσο καλά που θεωρούνται τα καλύτερα σε όλα τα Επτάνησα.

Στη βόρεια άκρη του νησιού, κοντά στις Καντήλες, βρίσκεται το λιμάνι του Αγίου Δονάτου με αποθήκες όπλων και ένα κάστρο στην ακτή, που ονομάζεται Ισπανικό, και στην πλαγιά πάνω από το λιμάνι υπάρχουν μνημεία αρχαίας ελληνικής τεχνοτροπίας. Στην κορυφή του λόφου που βλέπει τη Στερεά υπάρχει ένα αρχαίο ελληνικό κάστρο ή Ακρόπολη χτισμένο με τεράστιες πέτρες. Αυτό το βουνό είναι λόγο χαμηλότερο από το κεντρικό ψηλό σημείο του νησιού που κατεβαίνει απότομα προς το νοτιοδυτικό ακρωτήριο Κεφάλι στην ανατολική πλευρά του οποίου και απέναντι από τον Καστό βρίσκεται το λιμάνι του Γερολιμιόνα. Το νησί Καστός, στο ποίο ζουν 20-30 οικογένειες, είναι σχεδόν μισό σε μέγεθος από το νησί Κάλαμος. Τα δυο νησιά είναι μακρόστενα και η λωρίδα θάλασσας που τα χωρίζει έχει πλάτος που φθάνει τα 2,5 χλμ στο πιο φαρδύ τους σημείο.

Στη βόρεια πλευρά του Καστού βρίσκεται ένα μικρό νησί, το Προβατάκι, που είναι καλυμμένο με άγριες ελιές, οι οποίες έχουν μπολιαστεί αλλά χωρίς επιτυχία. Στο Μεγανήσι ζουν περίπου 200 οικογένειες σε δύο χωριά, το έδαφος είναι γόνιμο και παράγουν τη διπλή ποσότητα καλαμποκιού από αυτή που παράγει ο Κάλαμος. Οι Μεγανησιώτες προσποιούνται ότι το σιτάρι τους είναι ανώτερο από αυτό του Καλάμου. Το νησί ουσιαστικά είναι μια ραχοκοκαλιά που σχηματίζει ένα ημικύκλιο γύρω από ένα κόλπο στην ανατολική πλευρά και το ύψος και το πλάτος του μειώνεται όπως πηγαίνουμε από το Βορρά στο Νότο. Η νότια πλευρά του νησιού είναι βραχότοπος και κοντά του βρίσκεται ένα άλλο νησάκι, το Κίτρο, που χωρίζεται από το Μεγανήσι με μια στενή λωρίδα θάλασσας, αλλά από απόσταση μοιάζει σαν να είναι μέρος του νησιού.

William Martin Leake

Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα

Η Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα είναι ένα εξαιρετικά σπουδαίο γεγονός για το ελληνικό έθνος. Οι πολύχρονες συζητήσεις, διαπραγματεύσεις, πρωτόκολλα και συνθήκες επισφραγίστηκαν με την παράδοση τους από τον αρμοστή Ερρίκο Storks στον έκτακτο απεσταλμένο της ελληνικής κυβερνήσεως Θρασύβουλο Ζαΐμη στις 21 Μαΐου 1864.

Ένωση των Επτανήσων
Απεικόνιση της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα

Σύμφωνα με το 4ο άρθρο της συνθήκης της 13ης Ιουλίου 1863 τα όρια της ελληνικής επικράτειας θα επεκτείνονταν με την προσάρτηση των Ιονίων Νήσων. Την 1η Αυγούστου 1863 πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο συνδιάσκεψη του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών με τους πρεσβευτές Αυστρίας, Γαλλίας, Πρωσίας και Ρωσίας. Με την υπογραφή του σχετικού πρωτοκόλλου οι τέσσερις Δυνάμεις αναγνώριζαν το δικαίωμα στη Μεγάλη Βρετανία να παραιτηθεί από την προστασία των νησιών, δήλωναν ότι θα έδιναν την συγκατάθεση τους και θα συντελούσαν στην Ένωση τους με την Ελλάδα, εφόσον θα είχαν τη διαβεβαίωση ότι το Ιόνιο Κοινοβούλιο δεχόταν αυτό το σχέδιο, οπότε και θα ήταν έτοιμες να διαπραγματευτούν με τη Μεγάλη Βρετανία τους όρους της σχετικής συνθήκες.

Στις 25 Ιουλίου 1863 ο αρμοστής Storks διέλυσε το Ιόνιο Κοινοβούλιο και με σκοπό τη διενέργεια εκλογών για τη συγκρότηση νέου κοινοβουλίου το οποίο θα εξέφραζε επίσημα τη θέληση του επτανησιακού λαού για ένωση με την Ελλάδα. Σημαίνοντες βουλευτές του προηγούμενου κοινοβουλίου δεν έθεσαν υποψηφιότητα, επειδή η πρόθεση των Άγγλων να παραχωρήσουν τα Ιόνια Νησιά στην Ελλάδα τος έβαζε σε υποψίες, όπως και άλλους ακραιφνείς Ριζοσπάστες, που είχαν οραματιστεί την Ένωση των Επτανήσων με μια Ελλάδα πραγματικά ανεξάρτητη και δημοκρατική. Με τον τρόπο, όμως, που πραγματοποιούνταν η ένωση, δεν ήταν το επιστέγασμα των αγώνων του επτανησιακού λαού, αλλά έργο της ξένης διπλωματίας. Παραχωρώντας τώρα οι Άγγλοι τα Επτάνησα παρέσυραν ολόκληρη την Ελλάδα στη σφαίρα της δικής τους επιρροής.

Με το σύνθημα «ένωση άνευ όρων» έγιναν οι εκλογές και στις 19 Σεπτεμβρίου 1863 συγκλήθηκε το ΙΓ΄Ιόνιο Κοινοβούλιο που εξέλεξε πρόεδρο τον Στέφανο Παδοβά. Με τον εναρκτήριο λόγο του ο αρμοστής άλεσε το κοινοβούλιο να τον πληροφορήσει αν ο επτανησιακός λαός επιθυμούσε την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα και αναφέρθηκε στα σχετικά με αυτή ζητήματα. Κατά τη συνεδρίαση της 23ης Σεπτεμβρίου, αφού ο μητροπολίτης της Κέρκυρας Αθανάσιος, οποίος είχε προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στον αγώνα για την ένωση, ευλόγησε τις εργασίες του σώματος, ο Στέφανος Πάδοβας έχοντας δίπλα στην προεδρική έδρα την ελληνική σημαία διάβασε το σχετικό ψήφισμα.

Με εκδηλώσεις ενθουσιασμού έγινε δεκτό το ψήφισμα του Κοινοβουλίου για την ένωση. Για να τιμηθεί η μέρα της υπογραφής του, το Κοινοβούλιο όρισε τριήμερο εορτασμό σε όλα τα νησιά. Στην Κέρκυρα τελέστηκε με ιδιαίτερη λαμπρότητα επίσημη δοξολογία στο μητροπολιτικό ναό και μνημόσυνο στον τάφο του Ιωάννη Καποδίστρια στη μονή της Πλατυτέρας. Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου με επιτροπή από βουλευτές επισκέφθηκε τον αρμοστή και του ανακοίνωση την απόφαση του επτανησιακού λαού να καταργηθεί η προστασία και να ενωθούν τα Ιόνια Νησιά με το Βασίλειο της Ελλάδας, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη των επτανησίων προς τη βασίλισσα της Μεγάλης Βρετανίας και προς τις άλλες προστάτιδες δυνάμεις και διατύπωσε την ελπίδα ότι η χριστιανική Ευρώπη θα βοηθούσε το ελληνικό έθνος να ολοκληρώσει την αποκατάστασή του.

Στις 14 Νοεμβρίου 1863 οι εκπρόσωποι των πέντε Δυνάμεων υπέγραψαν στο Λονδίνο συνθήκη με την οποία γινόταν αποδεκτή η παραίτηση της Μεγάλης Βρετανίας από την Προστασία του Ιονίου Κράτους και αναγνωριζόταν η ένωση του με την Ελλάδα.

Στις 21 Μαΐου 1864 Ύπατος Αρμοστής παρέδωσε τα Επτάνησα στον Θρασύβουλο Ζαΐμη. Στα φρούρια των Επτανήσων υψώθηκε η ελληνική σημαία. Η περίοδος της βρετανικής προστασίας είχε λήξει. Όπως σημειώνει ανώνυμος Ζακυνθινός χρονικογράφος «οι Άγγλοι εκάθισαν εις την Επτάνησον χρόνους 54, μήνες 8 και ημέρας μία». Ο Βρετανός αρμοστής από την Κέρκυρα κατευθύνθηκε στο Κατάκωλο, όπου συνάντησε τον Γεώργιο Α’ και του παρέδωσε τη μεγάλη σημαία του Ιονίου Κράτους. Στις 29 Ιουνίου 1864 ο βασιλιάς των Ελλήνων μαζί με τους πρεσβευτές των εγγυητριών Δυνάμεων αποβιβάστηκε στη Κέρκυρα και έπειτα περιόδευσε σε όλα τα νησιά. Στις 22 Ιουλίου 1864 οι πληρεξούσιοι της Επτανήσου έγιναν δεκτοί σε πανηγυρική συνεδρίαση της Εθνοσυνέλευσης και άρχισαν να παίρνουν μέρος στις εργασίες της.

Ο Διονύσιος Σολωμός (1798-1857)

Ο Διονύσιος Σολωμός, ο εθνικός μας ποιητής γεννήθηκε το 1798 στη Ζάκυνθο. Ο πατέρας του δεν ήταν παντρεμένος με τη μητέρα του. Έτσι ο Διονύσιος και ο αδελφός του Δημήτρης θεωρούνται νόθοι. Την παραμονή του θανάτου, όμως, ο κόμης Νικόλαος Σολωμός νομιμοποίησε τα παιδιά του, αφού παντρεύτηκε την γυναίκα που τα γέννησε.

Ο Διονύσιος Σολωμός (1798-1857)
Ο Διονύσιος Σολωμός

Ο θάνατος του κόμη στέρησε από τον ποιητή την πατρική παρουσία, αλλά τον έκανε και κάτοχο μεγάλης περιουσίας. Έτσι το 1807 ο Διονύσιος Σολωμός πήγε μαζί με τον δάσκαλο του Σάντο Ρόσσι στη Βενετία για σπουδές. Γρήγορα, όμως, εκδήλωσε και την ποιητική του κλίση γράφοντας στίχους στα ιταλικά.

Ο Διονύσιος Σολωμός το 1818 γύρισε στην Ζάκυνθο και, καθώς ήταν επηρεασμένος από την ιταλική φιλολογία, συνέχισε να γράφει ποιήματα στην ιταλική γλώσσα. Το 1822 γνώρισε τον Σπυρίδωνα Τρικούπη, ο οποίος τον παρότρυνε να γράψει και στην ελληνική, και μάλιστα στη δημοτική. Ο Σολωμός πείστηκε και άρχισε να διαβάζει τη δημοτική ποίηση και όλη τη μέχρι τότε ποιητική παραγωγή. Και μέσα σε μία εβδομάδα ο Διονύσιος Σολωμός είχε γράψει το πρώτο του ποίημα στα ελληνικά την «Ξανθούλα». Το ποίημα αυτό μελοποιήθηκε αμέσως από το λαό και τραγουδιόταν καθημερινά.

Από τότε ο Σολωμός αφιερώθηκε αποκλειστικά στη Λογοτεχνία. Δεν παντρεύτηκε και δεν δούλεψε ποτέ, αφού δεν είχε οικονομικές ανάγκες. Από το πρωί μέχρι το βράδυ η μοναδική του ενασχόληση ήταν το διάβασμα και το γράψιμο.

Το 1828 εγκατέλειψε τη Ζάκυνθο και εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα. Αυτό το κανε για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή τον επηρέασε η δίκη που είχε με τον αδελφό του για τα κληρονομικά ζητήματα. Δεύτερον, επειδή η πνευματική ζωή της Κέρκυρας βρισκόταν σε υψηλότερη στάθμη από αυτήν της Ζακύνθου, προσφέροντας του μεγαλύτερο πεδίο δράσης και λογοτεχνικής δημιουργίας.

Ωστόσο, η Κέρκυρα θα σταθεί αφορμή να αλλάξει ριζικά τρόπο ζωής. Στην Κέρκυρα βλέπουμε ένα Σολωμό αλλιώτικο, έναν Σολωμό που δεν έχει καμία σχέση με αυτόν της Ζακύνθου. Το άγχος και η έλλειψη της οικογενειακής θαλπωρής τον οδήγησαν στο ποτό. Η υγεία του άρχισε να κλονίζεται. Ο ποιητής στέκεται μπροστά στην κατάσταση που ο ίδιος δημιούργησε, ανίκανος να αντιδράσει.

Και τελικά στις 21 Φεβρουαρίου 1857 νικήθηκε από το χάρο, κλείνοντας για πάντα τα μάτια του στην Κέρκυρα. Η φήμη του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε τη μέρα του θανάτου του κηρύχτηκε δημόσιο πένθος.

Ο Σολωμός υπήρξε πολυγραφότατος. Ωστόσο, δεν άφησε πίσω του πολλά έργα, γιατί φιλοδοξούσε να πετύχει το τέλειο και το ιδανικό και από άποψη μορφής και από άποψη περιεχομένου. Σε αυτό μάλιστα οφείλεται και το γεγονός ότι άφησε και έργα ατελείωτα. Έγραφε και έσκιζε συνέχεια. Ήθελε πρώτα να είναι αυτός ευχαριστημένος από τα γραπτά και μετά οι άλλοι. Αυτό, όμως, ζημίωσε τη λογοτεχνία μας, που στερήθηκε τα σκισμένα έργα, γιατί ο Διονύσιος Σολωμός έκρινε τα έργα του με υπερβολική αυστηρότητα.

Τα έργα, όμως, που μας άφησε είναι πραγματικά αριστουργήματα. Πολεμώντας κάθε περιττό και ρητορικό σχήμα και επιδιώκοντας μέσα στους πυκνούς του στίχους να προβάλει με φως και διαύγεια εικόνες απλές, με σκοπό να πετύχει εναρμονισμένη έκφραση, ο Σολωμός παρουσίασε για πρώτη φορά δείγματα υπευθυνότητας και αισθητικής καλλιέργειας. Η συνολική λογοτεχνική παραγωγή του Σολωμού κρίθηκε από όλους ως πολύ αξιόλογη.

Ο Διονύσιος Σολωμός υπήρξε βάρδος της Αρετής και της Ελευθερίας, της οποιασδήποτε Ελευθερίας. Και στη ζωή του η Εθνική, η Ηθική και η Πνευματική Ελευθερία κατείχαν σπουδαία θέση. Στα τρία βασικά έργα του, «Ύμνος εις την Ελευθερίαν», «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», και «Διάλογος», αναφέρεται στο νόημα των τριών αυτών μορφών ελευθερίας. Αυτό, φυσικά, δεν είναι τυχαίο.

Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ο Διονύσιος Σολωμός δεν ήταν γεννημένος ποιητής. Αυτό φαίνεται καθαρά στα έργα του. Λυρικά, με αριστουργηματική ποιητική πνοή και λογοτεχνικό ύφος, κάνουν τους πάντες να τα ακούν και να τα διαβάζουν με δέος. Άλλωστε το «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» τον έγραψε σε ηλικία 25 ετών. Τα έργα του «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» και «Πορφύρας» έμειναν ατελείωτα, λόγω της τελειομανίας του Σολωμού.

Η καθολική αναγνώριση του Διονύσιου Σολωμού ήρθε μετά το θάνατο του. Το 1864, οι δύο πρώτες στροφές του «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» ορίστηκε ως ο Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας και ο Διονύσιος Σολωμός ως ο εθνικός μας ποιητής. Λίγο αργότερα οι στροφές αυτές μελοποιήθηκαν από το Νικόλαο Μάντζαρο.

Το 1957, εκατό χρόνια από το θάνατο του, καθιερώθηκε επίσημα ως «Έτος Διονύσιου Σολωμού». Κατά το έτος αυτό έγιναν πανηγυρισμοί σε διάφορα φιλολογικά σωματεία της χώρας καθώς και στην Ακαδημία Αθηνών.

Ο συμβολαιογράφος

Ο συμβολαιογράφος είναι ένα εκτενές αφήγημα, μια νουβέλα που εξιστορεί μια μελοδραματική ρομαντική ιστορία. Δεν επιμένει στην περιγραφή των ηθών ή των ιδιαίτερων συνθηκών ζωής σε εκείνη την περίοδο. Σε σχέση με τα υπόλοιπα έργα του ο Συμβολαιογράφος είναι ένα από τα τρία ‘’ελληνικά’’ του έργα. Ο πρόλογος και ο επίλογος του διηγήματος αποτελούν «το επαληθευτικό πλαίσιο της ιστορίας». Για τον νεοελληνιστή Roderick Beaton αυτή η «ρεαλιστική ιστορία δολοπλοκίας, αγωνίας και ρομάντζου», μπορεί άνετα να συμπεριληφθεί στην ομάδα εκείνη των μυθιστορημάτων των Collins και του Poe «και μεταξύ των πρώτων αστυνομικών μυθιστορημάτων που γράφτηκαν ποτέ».

Ο συμβολαιογράφος

Ο συμβολαιογράφος

Α΄

Όσοι των Ελλήνων κατά την αρχήν της Ελληνικής Επαναστάσεως απήλαυσαν της ενθουσιώδους φιλοξενίας των Κεφαλλήνων, ενθυμούνται ίσως εις Αργοστόλιον, την πρωτεύουσαν της νήσου, τον συμβολαιογράφον Τάπαν, γέροντα ρικνόν, κυφόν, αναφαλατίαν, σεσηρός γελώντα, και καλύπτοντα υπό πράσινα διόπτρα οφθαλμούς υελώδεις κα βλέμμα λοξόν. Η δε γλώσσα αυτού ην οποία δυστυχώς ή των πλειόνων Ιονίων τότε, νόθον εξάμβλωμα ελληνικής και ιταλικής. Και τούτο λέγομεν ουχί ειρωνευομένοι, αλλά συλληπούμενοι τους αδελφούς ημών νησιώτας, ότι επί της ενετικής δυναστείας εκινδύνευσαν να περικοπώσι το ευγενέστατον τούτο των εθνικών γνωρισμάτων, και απομάθωσι την φωνήν του ομήρου, οι παίδες του Οδυσσέως, συγχρόνως δε και αφορμήν ζητούντες, ιν΄αποδώσωμεν αυτοίς τον ανήκοντα φόρον επαίνου, διότι ήδη γενναίως και επιτυχώς εισήλθον εις της βελτιώσεως της εθνικής γλώσσης το στάδιον και ικανοτάτους έχουσιν εν αυτώ τους πρωταγωνιστάς.

Ούτος λοιπόν ο κύριος Τάπας, μιαν ημέραν εκάθητο περί την δείλην εις το γραφείον του, επί χωλού σκίμποδος, και κατεγίνετο γράφων, χωρίς πολύ να προσέχη εις τους πολυαρίθμους πελάτας, τους περιμένοντας την σειράν των, ότε νεανίας διά διστάζοντος βήματος εισήλθε διά τη θύρας και προυχώρησε προς τον υπηρέτην της Θέμιδος. Ο Τάπας ύψωσεν ελαφρώς τα διόπτρα του, και υπ΄αυτά εξηκόντισε κλοπιμαίον βλέμμα. Αναγνωρίσας δε τον εισελθόντα, εστερέωσε τα διόπτρα εις τον μέτωπον, το κονδύλιον εις το αυτίον, και τον προσεφώνησε κατά την αυτώ συνήθη διάλεκτο, ης παραιτούμεθα να επαναλάβωμεν πάντας τους ιταλισμούς.

…………………………………………………………………………………………………

ΙΒ΄

Κατά τα πρώτα έτη της ελληνικής επαναστάσεως ενθυμείται έκαστος γέροντας Επτανήσιον ρακενδύτην, όστις περιεφέρετο εις τας πόλεις και τα στρατόπεδα, φέρων πήραν εις τους ώμους, και εις τα ρυπαρά του ενδύματα έχων προσερραμμένα εμπρός και οπίσω πτερά πτηνών, ουράς κυνών και άλλα αλλόκοτα προσαρτήματα, τοις παιδίοις ιν΄ή γέλως. Αυτός ήτο πανταχού το παιγνίον των στρατιωτών οίτινες εκάγχαζον εις τα άσεμνα σχήματα του και εις τους ανοήτους του λόγους, και εις ανταμοιβήν τω έρριπτον τα κόκκαλα από των τραπεζών των. Ενίοτε η παραφροσύνη του εκορυφούτο εις μανίαν, ότε μάλιστα συνέπιπτε να ιδή αίμα. Τότε άφρονες λέξεις εξήρχοντο του στόματος του.

«Γειά σου μωρέ κόντε», ηκούετο λέγων, «Σφίξε, σφίξε καλά, να σκάση ο παλαιόγερος. Κοίταξε τον! Γουρλώνει τα μάτια ο πόβερος, Ρούφηξε του αμμά τα μάτια να μη πεταχθούν απάνω σου. Αί κανάλια! Το έσφαξε το άσπρο μου περιστέρι! Α μπεστιά! Φαρμάκι το πότισες το γλυκό μου αρνί! Πιε, Γεράσιμε, και την γλώσσα μου! Να πλύνω τα χέρια μου εις το αίμα σου! Να ρουφήξω τα μυαλά να δροσισθώ».

Το πρόσωπον του, όταν επρόφερε τας καταχθονίους αυτάς φαντασίας, ελάμβανε έκφρασιν θηριώδη. Οι αγροίκοι στρατιώται όμως εκάγχαζον ακούοντες τον, και τον παρώξυνον να τας επαναλάβη, αν και ήξευρον ότι, άμα εξήρχετο της φοβεράς ταύτης κρίσεως, απεσύρετο εξηγριωμένος και επί δύο ημέρας δεν εφαίνετο πλέον.

Ο ελεεινός ούτος επαίτης ήτον ο συμβολαιογράφος Τάπας. Μη έχων την ανδρείαν να υπομείνη εις την πατρίδα του την αμοιβήν των πράξεων του, τον θάνατον διά της αγχόνης, κατέφυγε την φρικτήν εκείνην νύχτα της δολοφονίας του Γερασίμου εις την Ελλάδα, ελαφρώς μόνον το όνομα του μεταβαλών, ενταύθα δε, υπό της εριννύος της συνειδήσεως του οιστρηλατούμενος, και εις τας αιματηράς φαντασίας του και εις την θλίψην του διά την στέρησιν της θυγατρός του αποπνίξας το λογικόν του, περιήλθεν εις την οικτράν εκείνην κατάστασιν, ήτις ήτον της θείας εκδικήσεως τρομερόν παράδειγμα και επανάληψις της τιμωρίας του Κάιν.

Όταν δε, μετά την άλωσιν του Μεσολογγίου, ο Καραΐσκος εξεστράτευσεν εις την Στερεάν όπως εκδικήση την μάρτυρα ταύτην πόλιν, ο γέρων Κεφαλλήν ευρίσκετο μεταξύ των υποζθγίων του στρατοπέδου, και συνέπεσε να παρακολουθήση απόσπασμα ριφθέν υπό της τύχης του πολέμου προς την ακαρνανικήν παραλίαν.

Περί την δείλην ήτον, όταν, μετά μίαν των συνήθων εκρήξεων της μανίας του, αποσυρθείς παραφόρως του στρατοπέδου περιεφέρετο εις τα όρη τυχαίως. Αναρριχθείς δε ταχύς ως αίλουρος πετρώδη ράχιν ήτις υψούτο εμπρός του, ευρέθη εις το χείλος καθέτου κρημνού, ου η βάσις εις βάθος διακοσίων ποδών έτρυζεν υπό την αέναον προσβολήν των κυμάτων. Το βλέμμα του Τάπα εξετάθη εις το Ιόνιον πέλαγος, κα επί του λαμπρώς φωτιζομένου ορίζοντος της δύσεως είδεν αντίκρυ του ισχυρώς αναφαινομένην την Κεφαλληνίαν, και η καρδιά του εσκίρτησεν ως μέλλουσα να διαρραγή όταν προσέβαλε τας όψεις του το γνωστόν σχήμα των κορυφών του Μεγάλου Βουνού.

«Μαρίνα μου, Μαρίνα», έκραξεν, «έτρεχα τον κόσμον να σε ζητώ. Έτρεξα τας νύχτας και τας ημέρας, έτρεξα τας κοιλάδας και τα βουνά. Εδώ λοιπόν ήσουν, κόρη μου, και μ΄επρόσμενες!Μη φεύγης, έρχομαι, έρχομαι».

Και εν βήμα προυχώρησε προς το όραμα της καρδίας του, αλλά το βήμα τούτο ήτον επί του βαράθρου, και το αφρίζον κύμα έσβησε και τας τύψεις του συνειδότος του, και τους πόνους του, και την μνήμην του.

Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής

https://el.wikipedia.org/wiki/Ο_συμβολαιογράφος