Η Ιταλία και η γεωγραφία της

Από γεωγραφική και γεωλογική άποψη η Ιταλία παρουσιάζει σε γενικές γραμμές ομοιότητες με την Ελλάδα. Η χερσόνησος των Απεννίνων είναι μια προέκταση της Κεντρικής Ευρώπης, που εισχωρεί βαθιά στη Μεσόγειο. Στα βόρεια η Ιταλία ορίζεται από τις Άλπεις. Μολονότι η οροσειρά των Άλπεων φαίνεται με την πρώτη ματιά να σχηματίζει ένα αδιαπέραστο φράγμα ανάμεσα στην Ιταλία και την Κεντρική Ευρώπη, δεν είναι στην πραγματικότητα ένα τόσο φοβερό εμπόδιο. Και αυτό γιατί τα δύο μεγάλα ποτάμια της Κεντρικής Ευρώπης -ο Ροδανός και οι παραπόταμοί του με νοτιοδυτική κατεύθυνση και ο Ρήνος με βόρεια κατεύθυνση- πηγάζουν από τις Άλπεις. Ακολουθώντας τον ρου αυτών των ποταμών μπορεί κανείς να φτάσει στα περάσματα που οδηγούν πάνω από τις Άλπεις στη Ιταλία και από εκεί, μέσα από τις κοιλάδες των παραπόταμων του Πάδου, να κατεβεί στην εύφορη πεδιάδα της βόρειας Ιταλίας. Μια παράκτια λωρίδα συνδέει επίσης τη χερσόνησο με τη Γαλατία. Σχετικά εύκολη είναι ακόμη η πρόσβαση στην Ιταλία από την περιοχή του Δούναβη και των παραποτάμων του.

Η οροσειρά των Απεννίνων αποτελεί τη σπονδυλική στήλη της ιταλικής χερσονήσου. Τη διασχίζει ολόκληρη ως το νότιο άκρο της, εμφανίζεται πάλι στη Σικελία και γεωλογικά συνδέεται με τη Βόρεια Αφρική. Τα βουνά αυτά δεν είναι τόσο απρόσιτα και γυμνά όπως τα βουνά της Ελλάδας. Πολλές εύφορες κοιλάδες σχηματίζονται ανάμεσά τους, ενώ στη αρχαιότητα καλύπτονταν από δάση και πλούσια λιβάδια, κατάλληλα όλο τον χρόνο για βοσκή. Στην ανατολική παραλία η οροσειρά φτάνει ως την Αδριατική. Μόνο στην Απουλία μεσολαβεί μια πλατιά πεδιάδα που προσφέρεται με τα λιβάδια της για κτηνοτροφία.

Στη Δύση η εικόνα είναι διαφορετική. Εδώ συναντούμε μια σειρά από ηφαίστεια, κυρίως στην Ετρουρία, στο Λάτιο, στη Καμπανία και στα γειτονικά νησιά, στα οποία περιλαμβάνεται και η Σικελία. Η μακρόχρονη δράση αυτών των ηφαιστείων δημιούργησε στις δυτικές πλαγιές των Απεννίνων εξαιρετικά εύφορες κοιλάδες. Τις διαρρέουν ποτάμια που πηγάζουν από την κεντρική οροσειρά και εκβάλλουν στο Τυρρηνικό πέλαγος. Το μεγαλύτερο και το μόνο που προσφέρεται για ναυσιπλοΐα είναι ο Τίβερης. Χωρίζει μια από αυτές τις δύο κοιλάδες σε δύο μέρη: στο Λάτιο και την Ετρουρία. Η Καμπανία είναι μια άλλη κοιλάδα στις δυτικές ακτές της χερσονήσου. Από την κοιλάδα του Τίβερη την Καμπανία χωρίζουν τμήματα των Απεννίνων που φτάνουν ως τη θάλασσα. Η γονιμότητα της Καμπανίας ήταν εξαιρετική.

Οι πεδιάδες της Ετρουρίας και του Λάτιου είναι φτωχότερες όσον αφορά τη γεωλογική τους σύνθεση: ένα πλούσιο στρώμα από πορώδη ηφαιστειογενή τόφο και από κάτω ένα δεύτερο από αδιαπέραστο άργιλο συντελούν, ώστε το έδαφος εύκολα να γίνεται βαλτώδες. Με προσεχτική όμως αποξήρανση και επίμονη εργασία μπορεί να δώσει καλή συγκομιδή, ακόμη και αν τμήματα τους καλύπτονται από νερό. Οι βοσκοί από γειτονικές ορεινές κοιλάδες βρίσκουν τον χειμώνα καλά λιβάδια για τα κοπάδια τους.

Οι ιταλικές ακτές έχουν λιγότερα φυσικά λιμάνια από όσα οι ελληνικές. Υπάρχουν, όμως, ιδιαίτερα στη δυτική πλευρά, θαυμάσιοι κόλποι. Τα καλύτερα λιμάνια βρίσκονται στη Νεάπολη και στη Γένουα. Επίσης σε αρκετά σημεία μπορούν να προσορμίσουν και να ξεφορτώσουν μέτρια σε μέγεθος πλοία. Η γενική όμως εικόνα είναι η εξής: το ευφορότερο τμήμα της Ιταλίας, όπως και οι παραγωγικότερες πεδιάδες της, βρίσκονται στη δυτική πλευρά. Η χερσόνησος συνδέεται με τη Δύση, με τη Σικελία -από την οποία χωρίζει μόνο το στενό της Μεσσήνης- και με τις ακτές του κόλπου της Λιγυρίας. Άμεσα συνδέεται όμως και με την Ανατολή: ο Πάδος εκβάλει στην Αδριατική, μια σειρά από νησιά ελαττώνουν την απόσταση ανάμεσα στις ανατολικές ακτές της χερσονήσου και τις δυτικές της Ελλάδας, ενώ πλοία που ξεκινούν από την Κόρινθο προσορμίζουν άνετα στον κόπλο του Τάραντα.

Οι γεωγραφικές συνθήκες είχαν καθοριστική σημασία για την ιστορία της Ιταλίας. Ήταν προσιτή από τη μια μεριά στα φύλα της Κεντρικής Ευρώπης και από την άλλη στους θαλασσοπόρους της Ανατολής. Όλους τους προσέλκυε ο φυσικός της πλούτος, το εύκρατο κλίμα και η άφθονη βλάστηση. Οι βοσκοί και οι γεωργοί της Κεντρικής Ευρώπης επιθυμούσαν τα θαυμάσια λιβάδια και τα εύφορα χωράφια της, ενώ οι ταξιδιώτες από την Ανατολή αναζητούσαν τα λιμάνια του Νότου που τους εξασφάλιζαν την πρόσβαση στην πλούσια Καμπανία, στις γόνιμες κοιλάδες των ποταμών της Κάτω Ιταλίας και στα παρθένα δάση των γειτονικών λόφων, όπου έβρισκαν εξαιρετική ξυλεία για τη ναυπήγηση πλοίων.

Πηγή: Ρωμαϊκή Ιστορία