Διαμαρτυρίες

Οι ιστορικοί έχουν υιοθετήσει μια στατική θεώρηση της κοινωνίας, εστιάζοντας στο στοιχείο της συνέχειας στο επίπεδο της πολιτικής συμπεριφοράς και αποτιμώντας ως δευτερεύουσας σημασίας τις εσωτερικές διαφωνίες και συγκρούσεις. Άλλοι έχουν αναγνωρίσει πως οι τριβές και οι ασυνέχειες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των κοινωνικών δομών. Οι διαμαρτυρίες και οι ταραχές ήταν ένα μόνιμο στοιχείο των κοινωνιών της εποχής, μια αντανάκλαση των εντάσεων και δυσλειτουργιών σε μια σχετικά σταθερή δομικά κοινωνία. Σε τοπικό επίπεδο αυτές μπορούσαν να προκληθούν από προβλήματα στο πλέγμα των παραδοσιακών κοινωνικών σχέσεων. Σε εθνικό επίπεδο αντανακλούσαν τις συγκρουόμενες προσδοκίες των διαφόρων κοινωνικών ομάδων.

Οι διαμαρτυρίες θεωρούνταν φυσικές και άρα ήταν συχνές. Ήταν ένα στοιχείο αποδεκτό των σχέσεων μεταξύ χωροδεσποτών και ενοικιαστών γης ή μεταξύ των ηγεμόνων και των υπηκόων τους. Η αξία της κοινωνικής αρμονίας αναγνωριζόταν από όλες τις κοινωνικές ομάδες. Οι έριδες, όμως, ήταν αναπόφευκτες όταν γίνονταν απόπειρες μεταβολής του παραδοσιακού πλαισίου υπακοής και του αναγνωρισμένου συμβουλευτικού ρόλου κάποιων ομάδων.

Η αντίσταση στην εξουσία ήταν συνεχής και συχνά περιορισμένη στο εύρος της, αλλά αποτελούσε τμήμα μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνομένων στην προβιομηχανική Ευρώπη. Ακριβώς επειδή, υπό κανονικές συνθήκες, ήταν μη βίαιη, συνήθως αντιμετωπιζόταν με ειρηνικά μέσα, κυρίως μέσω διαπραγματεύσεων ή μέσω της νομκής οδού. Το Βασιλικό Δικαστήριο, για παράδειγμα, αποτελούσε, κατά τον 17ο αιώνα και τον 18ο αιώνα ένα φόρουμ για την επίλυση των διαφορών μεταξύ των αγροτών και των αρχόντων.

Ακόμα και όταν γινόταν χρήση βίας για την κάμψη της αντίστασης των χωρικών, οι αρχές συνήθως έκαναν χρήση νομικών διαδικασιών για την αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης. Το ζητούμενο έμοιαζε να είναι η συμφιλίωση και όχι η καταστολή. Σε μια ακραία περίπτωση στη Νορβηγία το 1597 μια βασιλική επιτροπή διέταξε την επιστροφή προστίμου που είχε επιβληθεί στους χωρικούς και αποκατέστησε την τιμή αυτών που είχαν εκτελεστεί για ανταρσία.

Τυπικές διαμαρτυρίες ήταν οι λαϊκές ταραχές, ιδιαίτερα αυτές που προκαλούνταν από τη σιτοδεία. Ουσιασικά επρόοκειτο για αστικές ταραχές, περιελάμβαναν διάφορες μορφές δράσης, όπως διαμαρτυρίες κατά της επιβολής κάποιων φόρων ή της διανομής τροφίμων, ή επιθέσεις κατά συγκεκριμένων προσώπων ή της περιουσίας τους. Οι ταραχές ήταν σπάνιες και οι αρχές κατέβαλλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόληψη τους.

Μια λιγότερο συχνή μορφή διαμαρτυρίας ήταν η εξέγερση, που πάντα συμπεριελάμβανε και ταραχές αλλά ήταν μεγαλύτερης διάρκειας και με ευρύτερου στόχους. Εξεγέρσεις σημειώνονταν εξαιτίας μεταβολών στην πολιτική οργάνωση ή στο ήδη υπάρχον πλέγμα φορολογικών επιβαρύνσεων αλλά και μιας μεταβαλόμενης πρόσληψης των κοινωνικών σχέσεων.

Τον 16ο αιώνα οι τοπικές κοινότητες -η θεμελιώδης κοινωνική ομάδα της πρώιμης νεότερης Ευρώπης- βρίσκονταν υπό πίεση. Οι περίοδοι κρίσης δεν συνεπάγονταν την κοινωνική ένταση στο εσωτερικό των πληθυσμών της υπαίθρου, αντίθετα οδηγούσαν στην ενίσχυση των δεσμών αλληλεγγύης και αναδείκνυαν μια αυξημένη προσπάθεια όλων των κοινωνικών στρωμάτων για την ενίσχυη της αλληλοβοήθειας και υπέρβαση των δυσχερειών.

Οι ηγέτες όλων των διαμαρτυριών και των εξεγέρσεων δεν ήταν χωρικοί αλλά τεχνίτες, ιεροκήρυκες, κατώτεροι ευεγνείς και αστοί. Αγροτικές κοινότητες που υπό κανονικές συνθήκες αρνούνταν τη σύμπλευση με άλλες κοινότητες, τώρα συστρατεύονταν σε ενα κοινό αγώνα. Όλες αυτές οι ομάδες συνέκλιναν σε μια καινή ιδεολογία, μια ευρύτερη νομιμοποίηση της εξέγερσης τους, με όχημα όχι τα όποια κοινωνικά τους αιτήματα,αλλά μάι κοινή επίκληση του «θεϊκού νόμου». Επρόκειτο για μια σύλληψη που πρώτος ο Λούθηρος είχε εισαγάγει και πολλοί επαναστάτες ζήτησαν τη στήριξή του, αλλά εκείνος τάχθηκε αναφανδόν κατά της εξέγερσης.

Πηγή: Πρώιμη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, Henry Kamen