Αιγύπτιοι, Πέρσες και στο βάθος κυπριακή επανάσταση

Ενώ η οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της Κύπρου βρισκόταν στο αποκορύφωμά της, γύρω στο 560π.Χ., επωφελούνται οι Αιγύπτιοι, λόγω της παρακμής των Ασσυρίων, και καταλαμβάνουν την νήσο με την υπέρτερη ναυτική τους δύναμη. Τα μεταλλεία της Κύπρου και η στρατιωτική της θέση στην ανατολική Μεσόγειο αποτελούσαν πολύτιμα στοιχεία γα ατον βασιλιά Άμασι. Έτσι, ύστερα από έναν αιώνα ανεξαρτησίας οι Κύπριοι βασιλείς πληρώνουν πάλι φόρο υποτέλειας και χάνουν εν μέρει την αυτονομία τους, μολονότι διατηρούν τα βασίλειά τους. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η αιγυπτιακή κυριαρχία, παρ΄όλο που ήταν συντομότερη από την ασσυριακή (560-545π.Χ.) υπήρξε πιο πιεστική.

Η επίδραση της Αιγύπτου ήταν όχι μόνο πολιτική, αλλά και πολιτιστική. Οι Κύπριοι απομιμούνται τη μνημειώδη αιγυπτική γλυπτική εισάγουν αιγυπτιακά μικροτεχνήματα και αντιγράφουν αιγυπταικά μοτίβα. Στη Σαλαμίνα κτιστός τάφος των μέσων του 6ου π.Χ. αιώνα διασκοσμείται εσωτερικά με πολύχρωμους λωτούς, όπως οι αιγυπτιακές ξύλινες σαρκοφάγοι.

Παρ΄ όλα αυτά τα κυπριακά πλοία συνεχίζουν το εμπόριο με το Αιγαίο. Πολλές φορές η κυπριακή τέχνη εμπνέει την ελληνική. Παράλληλα στην κυπριακή τέχνη παρουσιάζεται ρωμαλέος ο ιωνικός ρυθμός, κυρίως στη γλυπτική, σαν μια αφύπνιση της ελληνικής συνείδησης των Κυπρίων. Η επαφή αυτή μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου διευκολύνεται με την ίδρυση ελληνικής αποικίας στη Ναυκρατίδα, όπου συναντώνται Κύπριοι και Έλληνες έμποροι και τεχνίτες. Πολυάριθμα είναι τα κυπριακά αφιερώματα στον ναό της Αφροδίτης στη Ναυκρατίδα.

Έτσι το εμπόριο συνεχίζεται με την Ανατολή και το Αιγαίο. Η Κύπρος γίνεται και πάλι ο τόπος συνάντησης των δύο κόσμων και το κέντρο αλληλεπιδράσεων. Τα κοσμοπολίτικα λιμάνια της νότιας ακτής της Κύπρου, κυρίως η Αμαθούς, έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην ανταλλαγή αυτή.

Πέρσες

Περί τα μέσα του 6ου π.Χ. αιώνα η Περσία του Κύρου αρχίζει με γοργό ρυθμό να ανεβαίνει στο πολιτικό στερέωμα της Ανατολής και γρήγορα κατορθώνει με τη ναυτική της δύναμη να υποκαταστήσει την Αίγυπτο στο μεσογειακό χώρο. Το 545π.Χ. οι Κύπριοι βασιλείς αναγνωρίζουν την περσική κυριαρχία, δέχονται να πληρώνουν φόρο υποτέλειας στους Πέρσες και να παρέχουν στρατιωτική βοήθεια στον Μεγάλο Βασιλέα. Έτσι, το 525π.Χ. κυπριακά πλοία παίρνουν μέρος στο πλευρό των Περσών κατά την εκστρατεία του Καμβύση εναντίον των Αιγυπτίων, όπως και οι Φοίνικες, οι Ίωνες και οι Σάμιοι. Με την εκούσια αυτή υποταγή στους Πέρσες οι Κύπριοι βασιλείς διατήρησαν κάποια αυτονομία, παρ΄ όλο που έχασαν τα μεγάλα οικονομικά οφέλη, τα οποία απολάμβαναν κατά τη διάρκεια της αιγυπτιακής κυριαρχίας, χάρη στο ελεύθερο εμπόριο μεταξύ Αιγαίου και Ανατολής.

Η Σαλαμίνα παραμένει πάντοτε η κυριότερη πόλη της Κύπρου. Ο βασιλιάς Ευέλθων κόβει δικά του νομίσματα ως ανεξάρτητος ηγεμόνας. Σε αυτόν καταφεύγει η βασίλισσα της Κυρήνης Φερετίμη, το 530π.Χ. ζητώντας βοήθεια για να εκθρονίσει τον γιο της. Αλλά, όπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος ο Ευέλθων της έδωσε άτρακτο και μαλλί, εκφράζοντας έτσι την άρνησή του. Το γεγονός αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι ο Κύπριος βασιλιάς μπορούσε να ασκήσει ελεύθερα δική του εξωτερική πολιτική.

Το όνομα του Ευέλθοντος το αναγνωρίζουμε και από την αφιέρωση ενός θυμιατηρίου στο ιερό των Δελφών, πράγμα που σημαίνει ότι ο Κύπριος ηγεμόνας, παρά τη συμμαχία με τους Πέρσες, διατηρούσε σχέσεις με την Ελλάδα. Αυτό το βλέπουμε στην τέχνη, ιδίως την γλυπτική, όπου η ελληνική επίδραση είναι καταφανής. Κούροι και Κόρες από ασβεστόλιθο μιμούνται ελληνικά αρχαϊκά πρότυπα. Στην αγγειογραφία συχνά παρουσιάζεται ηε λληνική επίδραση και υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ελληνικοί ρυθμοί εμφανίζονται και στην αρχιτεκτονική, όπως μαρτυρούν αρχαϊκά, ιωνικά και δωρικά κιονόκρανα και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν στο Κίτιο και στο Κούριο.

Η σχετική αυτονομία των Κυπρίων βασιλέων και οι «συμμαχικές» σχέσεις με την περσική αυτοκρατορία δεν κράτηαν πολύ. Ο Δαρείος θέλοντας να επιβάλει κάποια μόνιμη τάξη στις σχέσεις της Κύπρου με την υπόλοιπη αυτοκρατορία, την κατέταξε στην πέμπτη Σατραπεία, στην οποία περιλαμβάνονταν επίσης η Φοινίκη και η Παλαιστίνη, με φόρο υποτέλειας. Αυτό προκάλεσε δυσαρέσκεια μεταξύ των Κυπρίων και έτσι άρχισε να καλλιεργείται στη νήσο πνεύμα αντίστασης εναντίον της περσικής καταπίεσης. Ωστόσο, μερικοί καιροσκόποι βασιλείς ακολούθησαν φιλοπερσική πολιτική. Έτσι, μολονότι η ελληνική καταγωγή και ο ελληνικός τρόπος ζωής αποτελούσε κοινό κτήμα όλων των Κυπρίων, ο διχασμός ήταν αναπόφευκτος.

Κυπριακή επανάσταση

Το 499-498π.Χ., όταν έπνευσε στην Ιωνία ο άνεμος της ελευθερίας, οι Κύπριοι συσπειρώθηκαν γύρω από το Σαλαμίνιο βασιλιά Ονήσιλο (που κατόρθωσε να εκθρονίσει τον φιλοπέρση αδελφό του βασιλιά Γόργο) και κήρυξαν επανάσταση εναντίων των Περσών. Μοναδική εξαίρεση οι Αμαθούσιοι, οι οποίοι τήρησαν φιλοπερσική στάση. Με δραματικό τρόπο περιγράφει ο Ηρόδοτος την επανάσταση των Κυπρίων. Ο Ονήσιλος προσπάθησε πρώτα να καθυποτάξει τους Αμαθουσίους, αλλά, ενώ πολιορκού σε την πόλη τους πληροφορήθηκε ότι ο Πέρσης Αρτύβιος ετοίμαζε στρατό στην Κιλικία και κατευθυνόταν με τη βοήθεια των φοινικικών πλοίων εναντίον της Κύπρου. Ο Ονήσιλος ζήτησε τότε τη βοήθεια των αδελφών Ιώνων και οι δύο σύμμαχοι αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό στη Σαλαμίνα, «για να αποκτήσουν η Ιωνία και η Κύπρος για τη ελευθερία τους», όπως είπαν οι Ίωνες στους στρατηγούς των Κυπρίων.

Τα περσικά στρατεύματα αφού αποβιβάστηκαν στη νήσο, κινήθηκαν στην πεδιάδα της Σαλαμίνας, όπου είχαν συγκεντρωθεί και οι κυπριακές δυνάμεις. Τα ιωνικά πλοία ανέλαβαν την αντιμετώπιση του περσικού στόλου. Ενώ όμως οι επιχειρήσεις εξελίσσονταν ευνοϊκά για τους συμμάχους, ο βασιλιάς του Κουρίου Στησήνωρ αυτομόλησε στους Πέρσες. Τον ακολούθησαν τα πολεμικά άρματα των Σαλαμινίων και η μάχη χάθηκε.

Έτσι η ναυτική νίκη των Ιώνων δεν αξιοοποιήθηκε και τα πλοία αναγκάστηκαν να επαναπλεύσουν στην Ιωνία. Οι Πέρσες έπληξαν αμείλικτα τα κυπριακά βασίλεια και τα υπέταξαν το ένα μετά το άλλο. Οι Σόλοι αντιστάθηκαν ηρωικά και υπέκυψαν ύστερα από πεντάμηνη πολιορκία. Έτσι οι Κύπριοι ύστερα από ένα έτος ελευθερίας, όπως γράφει με πικρία ο Ηρόδοτος, «υποδουλώθηκαν και πάλι στους Πέρσες».

Ο Δαρείος αντικατέστησε όλους τους βασιλείς με φιλοπερσικά στοχεία. Στο Κίτιο διόρισε Φοίνικα βασιλιά και πιθανόν στο Μάριο και στη Λάπιθο. Ο βασιλιάς στο Μάριο Δόξανδρος έκτισε το ανάκτορο του Βουνίου, για να επιβλέπει τους στασιαστές Σολίους, που τιμωρήθηκαν σκληρά. Αυτό ήταν και το θλιβερό τέλος της επανάστασης των Κυπρίων. Και επιστέγασμα της ειρωνείας της τύχης υπήρξε το γεγονός ότι αναγκάστηκαν να βοηθήσουν τον Ξέρξη στην εκστρατεία του εναντίον των Ελλήνων το 480π.Χ. με 150 πλοία.

Ο σπόρος όμως που έσπειρε στο πεδίο της Σαλαμίνας ο Ονήσιλος και οι βαθιές ρίζες της ελληνικής παράδοσης δεν επρόκειτο να κατασιγάσουν την επαναστατική διάθεση των Κυπρίων. Οι ελπίδες τους αναπτερώθηκαν μετά την ελληνική νίκη εναντίον των Περσών στη Σαλαμίνα της Ελλάδας και στις Πλαταιές. Και οι Έλληνες, παρ΄ όλα όσα συνέβησαν, δεν λησμόνησαν το χρέος τους προς την Κύπρο που ως τμήμα του ελληνικού κόσμου, έπρεπε να απολαύσει και αυτή το δώρο της ελευθερίας.

Με πληροφορίες από: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους