Στη μεσαιωνική Δύση, το άτομο ανήκε καταρχήν στην οικογένεια, ευρεία, πατριαρχική ή φυλετική. Υπό την διεύθυνση του αρχηγού της, η οικογένεια πνίγει το άτομο, επιβάλλοντας του συλλογική ιδιοκτησία, ευθύνη και δράση.
Το βάρος της οικογενειακής ομάδας είναι γνωστό στο επίπεδο της τάξης των αρχόντων όπου το γένος επιβάλλει στον ιππότη τις δικές του πραγματικότητες, τις δικές του υποχρεώσεις και τη δική του ηθική. Το γένος είναι η κοινότητα αίματος που συντίθεται από τους «συγγενείς» και τους «κατά σάρκαν φίλους» δηλαδή και τους εξ αγχιστείας, ενδεχομένως, συγγενείς. Το γένος δεν είναι υπόλειμμα της πρωτόγονης ευρείας οικογένειας. Είναι ένα χαλαρό στάδιο οργάνωσης της οικογενειακής ομάδας, το οποίο απαντάται στις γερμανικές κοινωνίες του πρώιμου Μεσαίωνα. Τα μέλη του γένους συνδέονται με σχέσεις αλληλεγγύης που εκδηλώνονται κυρίως στο πεδίο της μάχης και στο πεδίο της τιμής.
Η αλληλεγγύη του γένους εκδηλώνεται κυρίως στη ιδιωτική εκδίκηση. Στην Βουργουνδία, τον καιρό του Ραούλ Γκλάβερ (Βενεδικτίνος μοναχός και σημαντικός χρονικογράφος του 11ου αιώνα) ένα ανεξιλέωτο μίσος στρέφει δύο οικογένειες τη μία εναντίον της άλλης. Η πάλη διαρκούσε πολλά χρόνια. Ήταν μια μέρα του τρύγου, που οι δύο πλευρές άρχισαν να πολεμούν μέσα στο ίδιο έδαφος του κτήματος. Στη μάχη αυτή πολλοί βρήκαν τον θάνατο και από τη μία και από την άλλη πλευρά. Η διαμάχη εξακολούθησε, η διχόνοια εκτραχύνθηκε, και αμέτρητες δυστυχίες συνέχισαν να πλήττουν την οικογένεια και πολλά μέλη της δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια τριάντα και πλέον ετών.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, στη μεσαιωνική Δύση η βεντέτα ασκείται, αναγνωρίζεται και εξυμνείται. Η υποστήριξη που δικαιούται κανείς να αναμένει από ένα συγγενή οδηγεί στη συχνή δήλωση ότι μεγάλος πλούτος σημαίνει μεγάλο αριθμό συγγενών.
Το γένος μοιάζει να αντιστοιχεί σε ένα στάδιο της μονοπλευρικής οικογένειας της οποίας το θεμέλιο και ο σκοπός είναι η διατήρηση της κοινής οικογενειακής περιουσίας. Η πρωτοτυπία της μονοπλευρικής φεουδαρχικής οικογένειας είναι ότι για την αρσενική ομαδά του γένους, η στρατιωτική λειτουργία και οι προσωπικές σχέσεις που προϋποθέτουν ανώτερη πίστη έχουν εξίσου μεγάλη σσμασία με τον οικονομικό του ρόλο. Αυτό το σύνολο συμφερόντων και συναισθημάτων προκαλεί άλλωστε εντάσεις εξαιρετικής βιαιότητας στη φεουδαρχική οικογένεια. Το γένος τείνει στο δράμα, περισσότερο και από την πίστη.
Ανταγωνισμός μεταξύ αδελφών καταρχήν δεδομένου ότι η εξουσία δεν εξασφαλίζεται εξαρχής στον πρωτότοκο, αλλά εμπίπτει σε εκείνον από τα αδέλφια στον οποίο οι άλλοι αναγνωρίζουν ηγετικές ικανότητες. Η αναγνώριση γίνεται συχνά με επιφυλάξεις και τίθεται συχνά υπό αμφισβήτηση. Στις φεουδαρχικές βασιλικές οιικογένειες επιτείνεται ο ανταγνωνισμός και το αδελφικό μίσος που υποκινούνται από το δόλωμα του στέμματος.
Το γένος γεννούσε και κάποιους Κάιν. Γεννούσε και ασεβείς γιους. Η μικρή απόσταση που χώριζε τις γενιές. Η βραχεία προσδοκώμενη ζωή, η ανάγκη του άρχοντα, του στρατιωτικού ηγέτη δηλαδή, όταν είναι ενήλικος, να εκδηλώνει την εξουσία του στη μάχη, όλα αυτά εξαντλούν την ανυπομονησία των νεαρών φεουδαρχών. Εδώ οφείλεται και η εξέγερση των γιων εναντίον των πατέρων: από τον Ερρίκο τον Νεότερο, τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο και τον Γοδεφρείδο της Βρετάνης που στρέφονται εναντίον του Ερρίκου Β΄ της Αγγλίας, μέχρι και την εξέγερση εναντίον του Καρόλου Ζ΄, με την οποία ο γιος του, ο μελλοντικός Λουδοβίκος ΙΑ΄, αναδεικνύεται σε φεουδαχικό κληρονόμο.
Οικονομικοί λόγοι και λόγοι γοήτρου συνδυάζονται, εξάλλου, ώστε ο νεαρός άρχοντας, με την ενηλικίωση του να απομακρύνεται από τον πατέρα του και, αναμένοντας την κληρονομιά, να γίνεται περιπλανώμενος ιππότης. Εντάσεις προκαλούνται επίσης από τους πολλαπλούς γάμους και από την παρουσία πολυάριθμων νόθων. Μολονότι η νοθογένεια που είναι ατιμωτική για τους αδυνάτους, δεν επισύρει καμία ντροπή για τους ισχυρούς.
Σε μια μονοπλευρική οικογένεια υπάρχει μια εξαιρετικά σημαντική σχέση θείου και ανηψιού, και συγκεκριμένα τον αδελφό της μητέρας με τον γιο της. Τα ιπποτικά άσματα και πάλι παρουσιάζουν ένα μεγάλο αριθμό ζευγών θείου-ανηψιού: Καρλομάγνος-Ρολάνδος, Γουλιέλμος της Οράγγης-Βιβιέν, Ραούλ του Καμπραί-Γκωτιέ. Στη μεσαιωνική κοινωνία υπάρχει νεποτισμός.
Αυτή η μονοπλευρική μάλλον, παρά πατριαρχική, οικογένεια απαντάται και στην αγροτική τάξη. Συγχέεται πιο άμεσα με την αγροτική εκμετάλλευση, με την οικονομική οικογενειακή ιδιοκτησία. Ενώνει όλους αυτούς που κατοικούν στο ίδιο σπίτι και αφοσιώνονται στην αξιοποίηση της ίδιας γης. Η αγροτική οικογένεια, που αποτελεί το θεμελιώδες οικονομικό και κοινωνικό κύτταρο των κοινωνιών που μοιάζουν με την κοινωνία της μεσαιωνικής Δύσης, μας είναι σχετικά άγνωστη. Είναι πραγματική κοινότητα, αλλά δεν έχει πολιτική έκφραση. Είναι σαφώς αυτό που στη Γαλλία του Παλαιού Καθεστώτος ονομάζεται «σιωπηλή κοινότητα» και της οποίας ακόμη και το όνομα -«σιωπηλό» είναι αυτό που αποσιωπάται, κάτι μυστικό σχεδόν- δηλώνει ότι το δίκαιο απρόθυμα αναγνωρίζει την ύπαρξή της.
Πηγή: Ο πολιτισμός της Μεσαιωνικής Δύσης, Jacques Le Goff
Discover more from δρακοπουλιάδα
Subscribe to get the latest posts sent to your email.