Ο Ρωμαϊκός πολιτισμός της Ιταλίας

Στην Ιταλία αναπτύχθηκε ένας ζωντανός, ανεξάρτητος πολιτισμός, ένα ξεχωριστό κλαδί του ελληνιστικού πολιτιστικού δέντρου. Η ελληνική παιδεία πλημμύρισε τη Ρώμη κατά τον 3ο π.Χ. αιώνα και κατά τον 2ο π.Χ. αιών απέκτησε λατινικό χαρακτήρα. Τον 1ο π.Χ. αιώνα ο Ρωμαϊκός πολιτισμός παύει να αποτελείται από δάνεια που προέρχονται από ξένους και γίνεται καθαρά εθνικός.

Αυτό είναι φανερό στην Λογοτεχνία. Η λατινική γραμματεία της εποχής αυτής παρουσιάζει περισσότερη ζωντάνια και αμεσότητα. Ανάμεσα στους ποιητές διακρίνουμε εξαιρετικά προικισμένες μορφές, όπως ο λυρικός Κάτουλλος, ο σατυρικός Λουκίλιος και ο φιλόσοφος-ποιητής Λουκρήτιος. Αυτοί δημιούργησαν τα μέτρα και τον ρυθμό της λατινικής ποίησης, όπως και το ποιητικό λεξιλόγιο. Δεν επινόησαν νέες μορφές στίχου, χάρισαν όμως στους παραδοσιακούς τύπους τη λάμψη του νεανικού τους ταλέντου. Το ίδιο ισχύει και για τον έντεχνο πεζό λόγο που δημιουργήθηκε κυρίως από τον Κικέρωνα. Πρόδρομοι του ήταν οι μεγάλοι πολιτικοί ρήτορες των τελευταίων 150 χρόνων, οι νομικοί που είχαν διαμορφώσει την ακριβή ορολογία της αστικής νομοθεσίας και οι ιστορικοί που ύμνησαν το ρωμαϊκό κράτος και τον νικηφόρο του στρατό.

Αυτήν την εποχή οι κυριότεροι συγγραφείς ανήκουν στην ανώτερη τάξη της ρωμαϊκής κοινωνίας και της κοινωνίας των ιταλικών πόλεων. Η γενιά των ταπεινής καταγωγής Ιταλών από τον Νότο που έθεσε της βάση της λατινικής Γραμματείας δεν είχε διαδόχους. Λίγοι ήταν οι διακεκριμένοι άνδρες της Ρώμης που υπήρξαν και συγγραφείς. Ο Σύλλας έγραψε «Απομημονεύματα». Ο Καίσαρας μας άφησε τα «Υπομνήματά» («Commentarii») του που περιγράφουν τις εκστρατείες του στη Γαλατία και τη δράση του στον εμφύλιο πόλεμο. Ο Κικέρων ήταν συγχρόνως πολιτικός, δικανικός ρήτορας και λόγιος. Ιδιαίτερη προσοχή δινόταν στην Ιστορία, διότι την θεωρούσαν χρήσιμο όπλο στις πολιτικές διαμάχες και στην προπαγάνδα των διαφόρων παρατάξεων.

Ο ανθρωπιστικός ρωμαϊκός πολιτισμός

Ο Ρωμαϊκός πολιτισμός ήταν κατά βάση ανθρωπιστικός. Είναι αλήθεια βέβαια πως οι Ρωμαίοι λίγο ασχολήθηκαν με τις ανακαλύψεις και τις εφευρέσεις των Ελλήνων στα μαθηματικά, την ιατρική, τη φυσιολογία, την αστρονομία, τη γεωγραφία, τις φυσικές επιστήμες. Οι μορφωμένοι Ρωμαίοι επιδόθηκαν με ιδιαίτερο ζήλο στη σπουδή άλλων αντικειμένων, όπως ήταν η γραμματική, η ρητορική, η αρχαιολογία, η νομική επιστήμη, η φιλοσοφία, η ιστορία της θρησκείας και του Δικαίου.

Στον χώρο της Τέχνης οι επιδόσεις ήταν λιγότερες. Τα ελληνικά γλυπτά, οι ελληνικοί πίνακες και γενικά οι δημιουργίες της ελληνικής Τέχνης αφθονούσαν στη Ρώμη και την Ιταλία. Επίσης πολλά έργα έγιναν στη Ρώμη από Έλληνες καλλιτέχνες. Όμως η ρωμαϊκή Τέχνη δεν είχε γεννηθεί ακόμη: ήταν δημιούργημα των αυτοκρατορικών χρόνων. Μπορεί να συνέβαλαν κάπως οι Ρωμαίοι στην εξέλιξη της ρεαλιστικής προσωπογραφίας, αλλά και αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτότυπη ανακάλυψη. Προχώρησαν απλώς λίγο μακρύτερα στον δρόμο που είχαν ήδη χαράξει οι γλύπτες και οι ζωγράφοι της ελληνιστικής περιόδου. Και η ρωμαϊκή αρχιτεκτονική δεν παρουσιάζει καμιά πρωτοτυπία, αρκείται στη μίμηση ελληνιστικών προτύπων.

Η κοινωνική ζωή της Ρώμης

Η γενική εικόνα της ζωής στην Ιταλία και ιδιαίτερα στη Ρώμη είχε πολύ έντονο ελληνικό χαρακτήρα. Το ανώτερο στρώμα της ρωμαϊκής κοινωνίας γνώριζε κατά κανόνα πολύ καλά τα ελληνικά, ή οπωσδήποτε θεωρούσε κάποια σχετική γνώση τους απαραίτητη για έναν ευγενή. Η εξωτερική όψη της ρωμαϊκής ζωής μάς είναι γνωστή από τις «Επιστολές» του Κικέρωνα. Η ζωή των αριστοκρατών της ρωμαϊκής κοινωνίας παρουσίαζε μεγάλη ποκιλία εκδηλώσεων. Κάθε μέλος της τάξης αυτής έπρεπε να δείχνει ότι σέβεται τον εαυτό του διέθετε ένα επιβλητικό μέγαρο στη Ρώμη, με πλήθος δούλων και εκατοντάδες πελάτες (clientes). Είχε επίσης ακόμη δύο ή περισσότερες πολυτελείς εξοχικές επαύλεις, που περιβάλλονταν από άλση και κήπους.

Η κοινωνική ζωή των ευγενών στην πόλη και την ύπαιθρο είχε ιδιαίτερη λαμπρότητα: δίνονταν συμπόσια με μουσική και χορό, διαβάζονταν νέα λογοτεχνικά έργα, φιλόσοφοι και ρήτορες από την Ελλάδα έδιναν διαλέξεις. Αν η συγκέντρωση ήταν μικρή, την ζωντάνευαν τα σχόλια και οι διηγήσεις από τα σκάνδαλα της εποχής. Οι γυναίκες δεν αποκλείονταν από τις κοινωνικές αυτές εκδηλώσεις. Αντίθετα μάλιστα η συμμετοχή τους ήταν εξαιρετικά ζωηρή. Οι συζητήσεις αυτής της υψηλής κοινωνίας στρέφονταν από ρομαντικές περιπέτειες, ερωτικές ιστορίες, γάμους και, προπαντός διαζύγια. Πολύ συνηθισμένο θέμα ήταν επίσης και τα πολιτικά.

Βέβαια από καιρό σε καιρό ο ουρανός των αμέριμνων αυτών ανθρώπων σκοτείνιαζε από τα μαύρα σύννεφα των εμφυλίων πολέμων. Μόλις όμως ο ορίζοντας καθάριζε, η παλιά ζωή με όλα της τα ενδιαφέροντα ξυπνούσε και πάλι και άριζε να κυλά στον γνωστό της ρυθμό. Αυτήν την κοινωνική ζωή της Ρώμης προσπαθούσαν να μιμηθούν και οι επαρχιακές πόλεις. Για τη ζωή των κατώτερων στρωμάτων αυτήν την περίοδο δεν ξέρουμε τίποτα. Οπωσδήποτε όμως δεν έχουμε λόγους να πιστεύουμε πως ήταν ιδιαίτερα ελκυστική.

Πηγή: Ρωμαϊκή Ιστορία