Το κέντρο βάρους της βρετανικής αυτοκρατορίας και η Κύπρος

Το κέντρο βάρους της βρετανικής αυτοκρατορίας βρισκόταν στην αχανή έκταση της νότιας Ασίας που συνιστούσε την αυτοκρατορία των Ινδιών. Για την διασφάλιση των επικοινωνιών με τις Ινδίες, ιδίως μετά την διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, η βασικότερη στρατηγική επιδίωξη της βρετανικής διπλωματίας ήταν η διασφάλιση της επιβίωσης της οθωμανικής αυτοκρατορίας που θα εμπόδιζε την έξοδο της Ρωσίας, παραδοσιακού αντιπάλου της Αγγλίας στην Ανατολή, στις θερμές θάλασσες της Μεσογείου και του Ινδικού Ωκεανού.

Επιπλέον για τη διατήρηση και το διπλωματικό έλεγχο της οθωμανικής αυτοκρατορίας η ασφάλεια της οδού προς τις Ινδίες και την Άπω Ανατολή φαινόταν να απαιτεί τον άμεσο στρατιωτικό έλεγχο ορισμένων στρατηγικών σημείων. Η κατοχή του Γιβραλτάρ και της Μάλτας, και ο κατά καιρούς έλεγχος των Βαλεαρίδων και των Ιονίων νήσων, το συνεχές ενδιαφέρον για τον έλεγχο της Σούδας την Κρήτη, η τελική κατάληψη του Σουέζ και της Αιγύπτου, της νότιας ακτής της Αραβικής χερσονήσου, της νήσου Σοκότρας και των απέναντι αφρικανικών ακτών της Σομαλίας αποσκοπούσαν στην εδραίωση της ασφάλειας του κεντρικού άξονα που συνέδεε την βρετανική μητρόπολη με τις Ινδίες. Η βρετανική επέκταση σε όλη σχεδόν την ανατολική Αφρική αργότερα ξεκίνησε από τέτοιες αρχικά στρατηγικές εκτιμήσεις. Η Κύπρος αποτελούσε έναν αναντικατάστατο και αναγκαίο κρίκο στην αλυσίδα αυτή των στρατηγικών επάλξεων.

Η ευκαιρία για την κατάληψη της Κύπρου δόθηκε από τις συνέπειες του Ρωσοτουρκικού πολέμου του 1877-78. Ηττημένη η Υψηλή Πύλη εξαναγκάστηκε να αποδεχθεί προσωρινά τη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, που με τη δημιουργία μιας ισχυρής Βουλγαρίας την απέκοπτε ουσιαστικά από τα απομεινάρια των ευρωπαϊκών εδαφών της και ενίσχυε σημαντικά την επιρροή της Ρωσίας στα Βαλκάνια. Προς στιγμήν φάνηκε ότι λύση του Ανατολικού Ζητήματος θα υπαγορευόταν από τη Ρωσία.

Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν από το ενδεχόμενο αυτό οδήγησαν στη σύγκληση του Συνεδρίου του Βερολίνου τον Ιούνιο-Ιούλιο του 1878 που αναθεώρησε τη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου . Κατά το Συνέδριο του Βερολίνου ανακοινώθηκε επίσημα στις 9 Ιουλίου του 1878 ότι στις 4 του προηγούμενου Ιουνίου η Αγγλία και η Υψηλή Πύλη είχαν προσυπογράψει μυστικά τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, που παραχωρούσε στην Αγγλία την κατοχή και της διοίκηση της Κύπρου, ενώ η Ρωσία διατηρούσε τις κατακτήσεις που ο τελευταίος πόλεμος της είχε εξασφαλίσει στον Καύκασο.

Η παραχώρηση της Κύπρου από τον σουλτάνο γινόταν με τη μορφή εκμίσθωσης για να διευκολύνει την Αγγλία στην εκπλήρωση της υποχρέωσης που αναλάμβανε με τη σύμβαση να ενισχύει στρατιωτικά την Πύλη σε περίπτωση ρωσικής προώθησης στην Ασιατική Τουρκία. Σε αντάλλαγμα ο σουλτάνος αναλάμβανε την υποχρέωση να εισαγάγει μεταρρυμίσεις στην επικράτειά του και να προστατεύει τους χριστιανούς υπηκόους του.

Οι άμεσοι ενδιαφερόμενοι για τις εξελίξεις αυτές, οι κάτοικοι της Κύπρου, δεν ρωτήθηκαν. Τα νέα για την αλλαγή το καθεστώτος κυκλοφορούσαν ήδη στην Κύπρο από τα μέσα Ιουνίου. Έτσι, όταν οι μονάδες του αγγλικού πολεμικού ναυτικού, στις οποίες είχε ανατεθεί η εκτέλεση της κατάληψης, έφτασαν στις κυπριακές ακτές, δεν προκλήθηκε ιδιαίτερη αίσθηση στον πληθυσμό. Οι πρώτες αγγλικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στη Λάρνακα στις 8-9 Ιουλίου 1878 και στις 12 Ιουλίου έφτασαν μέσω Αμμοχώστου στη Λευκωσία.

Η κατάληψη της Κύπρου έγινε ειρηνικά και στις 22 Ιουλίου ο πρώτος Άγγλος ύπατος αρμοστής, σερ Γκάρνετ Γούλσλεϋ έφτασε στην Λάρνακα. Οι Κύπριοι δέχτηκαν με ανακούφιση τον τερματισμό της οθωμανικής κυριαρχίας, που ποτέ δεν έπαψαν να τη νιώθουν τυραννία. Υποδέχτηκαν όμως τους νέους τους κυριάρχους χωρίς ενθουσιασμό. Η μακρόχρονη ιστορική τους εμπειρία τούς είχε διδάξει να είναι επιφυλακτικοί και δύσπιστοι απέναντι στους ξένους κατακτητές.

Με πληροφορίες από: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους