Λυκία

Η Λυκία είναι η περιοχή που βρίσκεται απέναντι από το Καστελόριζο. Οι διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης στη Λυκία έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με αυτά της Καρίας αλλά, και σημαντικές και ενδιαφέρουσες διαφορές.

Η πολιτική γεωγραφία της Λυκίας είναι παρόμοια με αυτή της Καρίας: βρίσκουμε πολλές και σημαντικές πόλεις καθώς και μικρότερες κοινότητες, όσο και δυναστικές οικογένειες παρόμοιες με αυτές της δυναστείας των Εκατομνιδών στην Καρία, που μπορούσαν να κυριαρχούν σε μια πόλη και σε μια ευρύτερη περιοχή. Στην περίπτωση της Λυκίας, είναι ιδιαίτερα οι δυναστικές οικογένειες από την Ξάνθο, την πιο σημαντική πόλη της Λυκίας, στη δυτική Λυκία, που έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο.
Σε αντίθεση με την Καρία, που συμπεριελάμβανε σημαντικές ελληνικές αποικίες, όπως η Μίλητος, η Αλικαρνασσός και η Κνίδος, στη Λυκία δεν υπάρχουν ελληνικές αποικίες με μια μικρή εξαίρεση: την αποικία της Φασήλιδος στην ανατολική Λυκία.

Αυτές οι διαφορές έχουν σημαντικές επιπτώσεις. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα αυτών των
διαφορών είναι το γεγονός ότι τα ελληνικά που χρησιμοποιούνται στις διάφορες επιγραφές στην
Καρία είναι η ιωνική διάλεκτος που χρησιμοποιείτο από τις ελληνικές αποικίες όπως η Μίλητος.
Αντίθετα, στη Λυκία, που δεν υπήρχε ένας σημαντικός ελληνικός πληθυσμός, και η επαφή με τον
ελληνικό πολιτισμό ήταν μέσω του κόσμου των δικτύων, των εμπόρων, των τεχνιτών, των
καλλιτεχνών, των ποιητών, των μισθοφόρων που περνούσαν και επισκέπτονταν την περιοχή. Τα ελληνικά της Λυκίας παίρνουν μια πρώιμη μορφή της κοινής, που θα εμφανιστεί στην ελληνιστική εποχή και που βασίζεται στην αττική διάλεκτο. Άρα, οι διαφορές στην παρουσία των Ελλήνων σε μια περιοχή έχουν προφανώς και συνέπειες για το είδος της ελληνικής γλώσσας που χρησιμοποιείται σε κάθε περιοχή.

Η Λυκία έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην ελληνική μυθολογία. Ήδη από την εποχή του Ομήρου, βρίσκουμε στην Ιλιάδα την παρουσία σημαντικών Λυκίων ηρώων της ελληνικής μυθολογίας, όπως ο Βελλερεφόντης, ο Σαρπηδόνας και ο Γλαύκος.

Στη Λυκία δεν θα βρούμε μόνο την παρουσία του ελληνικού ρεύματος της παγκοσμιοποίησης, θα βρούμε και άλλα ρεύματα. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η παρουσία περσικών ονομάτων, όπως Άρπαγος, όπως Ερμπίνα, όπως Μιθραπάτα, τυπικά περσικά ονόματα, όπως επίσης και η χρήση σε κάποιες περιπτώσεις της αραμαϊκής γλώσσας, της lingua franca της Περσικής αυτοκρατορίας. Ταυτόχρονα, υπήρξαν και Λύκιοι ηγεμόνες με ελληνικά ονόματα όπως η περίπτωση του Περικλή από τα Λίμυρα της ανατολικής Λυκίας.

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση της συνύπαρξης διαφορετικών γλωσσών είναι η λεγόμενη τρίγλωσση επιγραφή από την Ξάνθο της Λυκίας. Πρόκειται για μια επιγραφή που χρονολογείται λίγα χρόνια πριν από τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου και καταγράφει την απόφαση της κοινότητας της Ξάνθου να ιδρύσει μια νέα λατρεία. Η επιγραφή καταγράφεται στη λυκική γλώσσα. Υπάρχει επίσης ένα κείμενο στα αραμαϊκά, που είναι το γράμμα του Πέρση σατράπη που δίνει την έγκρισή του για την ίδρυση αυτής της λατρείας. Είναι, βέβαια, εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι ο Πέρσης σατράπης είναι ο Πιξώδαρος, το μέλος της οικογένειας των Εκατομνιδών, δυναστείας της Καρίας. Σε αυτήν την εποχή, προφανώς, οι Εκατομνίδες ήταν σατράπες της Καρίας αλλά και της Λυκίας.

Έχουμε, λοιπόν, μια καρική οικογένεια που είναι σατράπες των Περσών και γράφουν μια επιστολή στα αραμαϊκά, ενώ ταυτόχρονα στην ίδια την Καρία χρησιμοποιούν τα ελληνικά. Και τέλος, έχουμε ένα ελληνικό κείμενο που είναι μία μετάφραση του λυκικού κειμένου. Η συγκεκριμένη κοινότητα της Λυκίας δεν εκθέτει την απόφασή της μόνο στην τοπική γλώσσα, αλλά μεταφράζει την τοπική απόφαση στα
ελληνικά και ταυτόχρονα καταγράφει την έγκριση του Πέρση σατράπη στα αραμαϊκά. Είναι μια
χαρακτηριστική περίπτωση του σύνθετου παζλ της παγκοσμιοποίησης στην κλασική εποχή και
του σημαντικού ρόλου των διαφόρων ρευμάτων της παγκοσμιοποίησης σε αυτήν την περίπτωση.

Λυκία και μνημεία

Ο λυκικός υλικός πολιτισμός και η λυκική τέχνη περιλαμβάνει τη χρήση διαφόρων όψεων του ελληνικού πολιτισμού, αλλά ταυτόχρονα την τροποποίησή τους για νέες πρακτικές και σε νέες διαστάσεις. Οι Λύκιοι θα υιοθετήσουν αρκετά σύντομα τη μνημειακή αρχιτεκτονική των Ελλήνων, αλλά για πολύ διαφορετικούς σκοπούς και ιδιαίτερα για τη δημιουργία ταφικών μνημείων. Το μνημείο των Νηρηίδων χρονολογείται περίπου στη μετάβαση από τον 5ο αιώνα π.Χ. στον 4ο αιώνα π.Χ., και είναι χαρακτηριστικό ότι περιλαμβάνει εικονογραφικά θέματα όπως η σκηνή της Αμαζονομαχίας, σκηνές
πολιορκίας που μιμούνται την τέχνη των Ασσυρίων σε σημαντικό βαθμό και σκηνές στις
οποίες ο ηγεμόνας με περσική ενδυμασία υποδέχεται τους υπηκόους του.

Το τελευταίο παράδειγμα της σύνθετης διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης στη Λυκία είναι ένα
άλλο ταφικό μνημείο, αυτήν τη φορά στα Τρύσα. Πρόκειται για σαρκοφάγους, οι οποίες περιβάλλονται από έναν τοίχο ο οποίος έχει ανάγλυφη διακόσμηση με μια σειρά από θέματα που εμπνέονται είτε από την ασσυριακή τέχνη, είτε από την ελληνική μυθολογία: για παράδειγμα, το κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου ή ο Βελλερεφόντης. Αλλά το πιο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι υπάρχουν απεικονίσεις μιας αιγυπτιακής θεότητας, του τερατόμορφου θεού Μπες. Είναι ένα μνημείο που συνδυάζει στοιχεία από την ελληνική εικονογραφία, την αιγυπτιακή και την ασσυριακή, και με αυτόν τον τρόπο μας δείχνει το πόσο σύνθετες είναι οι διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης στην κλασική εποχή.