Καρία

Η Καρία βρίσκεται στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία απέναντι τα νησιά από τη Σάμο ως τη Ρόδο. Ήταν μια μικτή περιοχή: στην ακτή της Καρίας υπήρχαν ελληνικές αποικίες, όπως η Μίλητος, η Αλικαρνασσός και η Κνίδος, που ενδεχομένως πάνε πίσω ακόμη και στη δεύτερη χιλιετία π.Χ. Στα ενδότερα της Καρίας υπήρχαν κοινότητες Καρών και διάφορες μικτές κοινότητες.

Είναι χαρακτηριστικό για τη μικτή σύνθεση του πληθυσμού πολλών κοινοτήτων της Καρίας, αφενός ότι σε μια ελληνική πόλη, όπως η Ίασος, βρίσκουμε πολλές καρικές επιγραφές, αφετέρου ότι σε μια άλλη ελληνική πόλη, την Αλικαρνασσό μια επιγραφή του 5ου αιώνα π.Χ. καταγράφει μια σειρά από αγοραπωλησίες ακινήτων που προέρχονται από τη δήμευση της περιουσίας παραβατών. Τα ονόματα των ανθρώπων που αγοράζουν αυτές τις ιδιοκτησίες είναι χαρακτηριστικά για τον μικτό χαρακτήρα της Αλικαρνασσού: περίπου τα μισά ονόματα είναι ελληνικά και τα άλλα μισά ονόματα είναι καρικά. Και είναι πολύ συνηθισμένο το φαινόμενο σε μια οικογένεια οι γονείς ή τα παιδιά να έχουν ελληνικά ονόματα ή καρικά και τούμπαλιν.

Οι Κάρες ήταν ένας πολιτισμός σε στενή σχέση με τους Έλληνες, που όμως υιοθέτησαν τη δική τους παραλλαγή του ελληνικού αλφαβήτου για να γράψουν τη δική τους μη ελληνική γλώσσα. Η αποκρυπτογράφηση της καρικής βασίστηκε στη μετανάστευση των Καρών. Οι Κάρες, ως μισθοφόροι, ως πειρατές, θα βρεθούν στην Αίγυπτο και η ανακάλυψη των δίγλωσσων καρικών επιγραφών, σε καρική γλώσσα και σε αιγυπτιακά ιερογλυφικά, επέτρεψε να διαβαστούν αυτές οι επιγραφές, και με αυτόν τον τρόπο να αποκρυπτογραφηθεί ηκαρική γλώσσα.

Πέρα από τη φυσική γεωγραφία της Καρίας, η πολιτική γεωγραφία της Καρίας περιλάμβανε τόσο
κοινότητες όσο και σημαντικές δυναστικές οικογένειες που κυριαρχούσαν στην τοπική πολιτική.
Μία απ’ αυτές τις οικογένειες, οι Εκατομνίδες από τα Μύλασα, θα πετύχουν στις αρχές του 4ου
αιώνα π.Χ. να διοριστούν από τον Πέρση βασιλιά σατράπες της Καρίας για λογαριασμό των Περσών. Αυτή η εξέλιξη θα οδηγήσει σε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον φαινόμενο που είναι μία καρική δυναστεία που κυβερνάει την περιοχή ως τοποτηρητής των Περσών και ταυτόχρονα, όπως χρησιμοποιεί πάρα πολλά στοιχεία, πάρα πολλές όψεις και πρακτικές του ελληνικού πολιτισμού για να πετύχει τους στόχους της.

Η οικογένεια των Εκατομνιδών παίρνει το όνομά της από αυτόν που πρώτος διορίστηκε ως σατράπης των Περσών, τον Εκάτομνο. Το πιο διάσημο μέλος της είναι ένας από τους γιους του Εκάτομνου: ο Μαύσωλος. Τα αδέρφια του: ο Ιδριέας και ο Πιξώδαρος, θα γίνουν επίσης σατράπες της Καρίας μετά από αυτόν. Ως σατράπης των Περσών ο Μαύσωλος και τα άλλα μέλη της δυναστείας των Εκατομνιδών θα υπηρετήσουν πιστά την Περσική αυτοκρατορία και ως εκ τούτου θα συγκρουστούν συχνά με ελληνικές κοινότητες. Θα πετύχουν μια πολύ σημαντική επιτυχία απέναντι στην Αθήνα, οδηγώντας ουσιαστικά στη διάλυση της Β΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας.

Ταυτόχρονα όμως με το γεγονός ότι υπηρετούσαν την Περσία και ότι μπορεί να συγκρούονταν με
ελληνικές κοινότητες είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το πώς η δυναστεία των Εκατομνιδών θα
χρησιμοποιήσει πολλαπλές όψεις του ελληνικού πολιτισμού στις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης που βρίσκουμε στην Καρία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Εκατομνίδες θα αναπτύξουν διπλωματικές σχέσεις με πολλές ελληνικές κοινότητες όπως για παράδειγμα με την Κνωσσό και θα τιμηθούν από άλλες ελληνικές κοινότητες, όπως για παράδειγμα από τη Μίλητο -στο πανελλήνιο κέντρο των Δελφών- ή από την κοινότητα της Τεγέας. Επίσης τα νομίσματα των Εκατομνιδών και του Μαυσώλου συνδυάζουν ελληνικά και καρικά στοιχεία.

Μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις, ως αποτέλεσμα της πολιτικής των Εκατομνιδών, είναι η
επιλογή του Μαύσωλου να μετακινήσει την έδρα του από τα Μύλασα, που ήταν αρχικά η έδρα της
οικογένειας, στην ελληνική πόλη της Αλικαρνασσού. Έχουμε, λοιπόν, το φαινόμενο μια ελληνική πόλη να μετατρέπεται σε έδρα ενός Πέρση σατράπη. Οι Εκατομνίδες και ο Μαύσωλος θα παροτρύνουν πολλές κοινότητες της Καρίας να υιοθετήσουν το ελληνικό μοντέλο της πόλης ως μοντέλο οργάνωσης. Για παράδειγμα, τα Μύλασα υιοθετούν το μοντέλο της πόλης με ψηφίσματα, δημόσιες αποφάσεις της πόλης, με τη χρήση συνελεύσεων και εκκλησίας του δήμου των πολιτών και τη διαίρεση των πολιτών σε τρεις φυλές. Άλλες κοινότητες της Καρίας θα υιοθετήσουν το μοντέλο της πόλης και τη χρήση των επιγραφών και την καταγραφή των δημοσίων αποφάσεων, αλλά θα χρησιμοποιήσουν όχι μόνο την ελληνική γλώσσα γι’ αυτήν την πρακτική αλλά και την καρική.

Το οικοδομικό πρόγραμμα του Μαυσώλου και της δυναστείας των Εκατομνιδών ήταν ιδιαίτερα
σημαντικό. Καταρχάς, περιλαμβάνει την οικοδόμηση ναών και άλλων κτηρίων σε σημαντικά
συμπλέγματα θρησκευτικά της Καρίας, όπως είναι τα Λάβρανδα, όπως είναι τα Μύλασα (όπως
είναι το Σινούρι) στα οποία, και πάλι, βρίσκουμε μια σύνθετη χρήση ελληνικών και περσικών
στοιχείων σε ένα καρικό πλαίσιο.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή ενός κτηρίου που χρησιμοποιούνταν ως ανδρώνας για συνεστιάσεις ανάμεσα σε επισκέπτες στο ιερό στα Λάβρανδα. Είναι έντονη η χρήση της ελληνικής μνημειακής αρχιτεκτονικής για αυτό το οίκημα. Βέβαια, τα παράθυρα στην πρόσοψη είναι μια ενδιαφέρουσα παραλλαγή. Είναι, επίσης, πολύ ενδιαφέρον ότι στο επιστύλιο του οικήματος υπάρχει μια επιγραφή στα ελληνικά, με την οποία ο Μαύσωλος αφιερώνει το οίκημα αυτό στον Δία Λαβρανδέα. Η παρουσία επιγραφών στο επιστύλιο είναι πρακτικά ανύπαρκτη στον ελληνικό κόσμο, οπότε πρόκειται για μια καρική καινοτομία με ελληνικά στοιχεία. Τέλος, τα ακρωτήρια αυτού του οικήματος είναι σφίγγες περσικού στυλ. Άρα, το κτήριο αυτό συνδυάζει στοιχεία της ελληνικής αρχιτεκτονικής, την ελληνική γλώσσα, στοιχεία της περσικής εικονογραφίας αλλά και καινοτόμες χρήσεις της ελληνικής γλώσσας και αρχιτεκτονικής από τους Εκατομνίδες.

Προφανώς το πιο διάσημο κτίσμα του Μαύσωλου και των Εκατομνιδών είναι το περίφημο
Μαυσωλείο, το ταφικό μνημείο του Μαύσωλου και ένα από τα θαύματα του αρχαίου κόσμου. Πρόκειται για ένα γιγαντιαίο κτίσμα που συνδυάζει την αρχιτεκτονική ενός ελληνικού ναού με μια πυραμιδωτή στέγη. Κάποιες δεκαετίες νωρίτερα οι Λύκιοι είχαν ήδη αρχίσει να χρησιμοποιούν την αρχιτεκτονική του ελληνικού ναού για την οικοδόμηση ταφικών μνημείων. Ο Μαύσωλος παίρνει αυτήν τη χρήση της Λυκίας, σε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις και τη συνδυάζει με το στοιχείο της πυραμίδας, κάτι που απορρέει από τη στενή σχέση των Καρών με την Αίγυπτο.

Η επίδραση που είχε ο ελληνικός πολιτισμός στις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης σε μια περιοχή όπως είναι η Καρία είναι τεράστια. Η δυναστεία των Εκατομνιδών θα χρησιμοποιήσει στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού, είτε στην πλήρη τους αρχική μορφή είτε τροποποιώντας τα, συνδυάζοντας τα με κάποια περσικά στοιχεία για την υλοποίηση του προγράμματός της, που συνδύαζε την τοπική ταυτότητα της Καρίας με το γεγονός ότι η δυναστεία των Εκατομνιδών κυβερνούσε την περιοχή για λογαριασμό των Περσών. Από πολλές απόψεις η δυναστεία των Εκατομνιδών είναι μια ελληνιστική δυναστεία πριν την ελληνιστική εποχή.