Ευαγόρας Α΄

Η εγκατάλειψη της Κύπρου από τους Αθηναίους με την ειρήνη του Καλλία, το 448π.Χ. είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της περσικής κυριαρχίας στη νήσο. Στη Σαλαμίνα, η εγκατάσταση στο θρόνο των Τευκριδών ενός Φοίνικος, τον οποίο ευνοούσε η περσική αρχή, συνέτεινε για μερικές δεκαετίες τη μεγαλύτερη χαλάρωση των στενών πνευματικών δεσμών της πόλης με την κυρίως Ελλάδα, ώστε ο Ισοκράτης να μιλά για «εκβαρβάρωση» της Σαλαμίνας. Ο Ευαγόρας Α΄ αποβιβάστηκε στην Κύπρο από την Κιλικία, με μια μικρή ομάδα πιστών οπαδών και κατόρθωσε μέσα σε μία νύχτα να γίνει κύριος της Σαλαμίνας και να ανακτήσει τον θρόνο των πατέρων του. Κατάφερε έτσι και τερμάτισε την ανθελληνική πολιτική των Φοινίκων, το 411π.Χ.

Περισσότερο από κάθε άλλον ο Ευαγόρας Α΄ ενίσχυσε τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική τέχνη στην Κύπρο και απέσπασε τους κατοίκους της Σαλαμίνας και της Κύπρου γενικότερα, από την «εκβαρβάρωση» που έφερε σε αυτήν η κυριαρχία των Φοινίκων. Σε αυτό συνέβαλαν όχι μόνο η πολιτιστική δραστηριότητα που επέδειξε, αλλά και οι ισχυρότατοι δεσμοί που ανέπτυξε με τους Αθηναίους.

Η στενή σχέση του Ευαγόρα με την Αθήνα άρχισε με τη βοήθεια που του έδωσε η πόλη αυτή για να ανακτήσει, το 411π.Χ. τον θρόνο των προγόνων του. Οι Αθηναίοι χρειάζονταν συμμάχους. Ύστερα από την καταστροφή της Σικελίας, το 413π.Χ. καταλάβαιναν πώς η τύχη της πόλη τους ήταν επισφαλής, και ζήτησαν βοήθεια από την περιφέρεια του Ελληνισμού. Ο Αρχέλαος της Μακεδονίας του έδωσε ξυλεία για την κατασκευή πλοίων και ο Ευγαόρας προσέφερε σιτάρι και χαλκό για τον στρατό και τον στόλο που ναυλοχούσε στην Σάμο. Έτσι συνετέλεσε στη νίκη των Αθηναίων κοντά στο Κυνός Σήμα το 411π.Χ. και συνήψε με την Αθήνα συμμαχία.

Οι Αθηναίοι τον τίμησαν με ένα εξαιρετικό ψήφισμα, που ανέγραψαν σε στήλη και έστησαν στην Ακρόπολη. Οι Αθηναίοι αναγνωρίζουν τον Ευαγόρα ευεργέτη τους, τον ανακηρύσσουν Αθηναίο πολίτη, παρέχουν σε αυτόν και στους απογόνους του την προστασία της Βουλής και τον στεφανώνουν με χρυσό στεφάνι, γιατί τον αναγνωρίζουν ως άνδρα «αγαθόν» και πρόθυμο να τους προσφέρει όποια βοήθεια μπορούσε. Τέλος, οι Σαλαμίνιοι ορκίζονται να βοηθήσουν τους Αθηναίους και αντίστοχα αυτοί τον Ευαγόρα.

Η στενή επαφή του Ευαγόρα με την Αθήνα ενέπνευσε στον Ευαγόρα αγάπη προς τον αθηναϊκό πολιτισμό και τις πολιτικές φιλοσοφικές ιδέες της εποχής. Όταν ο Ευαγόρας Α΄ ανέβηκε στον θρόνο της Σαλαμίνας, ο δημιουργός του αθηναϊκού μεγαλείου, Περικλής, είχε ήδη πεθάνει, ο Πελοποννησιακός πόλεμος συνεχιζόταν. Οι Αθηναίοι, όμως, παρά τα πλήγματα που είχαν υποστεί, αγωνίζονταν να διατηρήσουν με κάθε θυσία ένα μέρος της πολιτικής τους ηγεμονίας και της πολιτιστικής τους επιρροής στον ελληνικό κόσμο. Ο Ευαγόρας θαυμαστής και αυτός του Περικλή, προσπάθησε να μεταφέρει στη Σαλαμίνα όλο το μεγαλείο του αθηναϊκού πολιτισμού και σε αυτό βοήθησε πλήθος Αθηναίων λογίων και καλλιτεχνών που αποτέλεσαν μια σημαντική παροικία σε αυτήν την πόλη. Άλλωστε και η συμμαχία που έκανε με τους Αθηναίους, δεν είχε απλά στρατιωτικό χαρακτήρα. Είχε τον χαρακτήρα κοινών προσανατολισμών και ιδεωδών που διακήρυσσε ο Ευαγόρας όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στις γειτονικές χώρες.

Η πιο έκδηλη ενέργεια της εμμονής του Ευαγόρα προς τον Ελληνικό πολιτισμό ήταν η αποτύπωση στα νομίσματά του, εκτός από τις μορφές των θεών, της μορφής του Ηρακλή όχι ως θεού, αλλά ήρωα. Με αυτήν την έννοια ο ήρωας Ηρακλής γίνεται το κρατικό σύμβολο του Ευαγόρα Α΄ της Σαλαμίνας. Και όπως ο Ηρακλής με τους άθλους του προσφέρει στους ανθρώπους πνευματικά και υλικά αγαθά, έτσι και ο Ευαγόρας ως ήρωας-βασιλιάς υπηρετεί με ποικίλους τρόπους τους υπηκόους του. Γιατί ο βασιλιάς δεν είναι πια ο δεσπότης, όπως στην Ανατολή, αλλά ο ευεργέτης του λαού.

Ο Ευαγόρας συγκαταλέγεται μεταξύ των εκπροσώπων της πολιτικής φιλοσοφίας των χρόνων του. Με την παρακμή της πόλης-κράτους αναφαίνεται η θεωρία του Αντισθένη για μεγάλα και ενιαία κράτη που θα έπρεπε να διαδεχθούν τις πόλεις. Ο Ευαγόρας είδε ότι μία τέτοια πολιτική εξέλιξη ήταν μια μοιραία ανάγκη. Η ηγεμονία της Αθήνας είχε καταρρεύσει όχι τόσο από τον Πελοποννησιακό πόλεμο, όσο από την εσωτερική αποσύνθεσή της. Ο Ευαγόρας, αν και πίστευε στην Αθήνα, είδε ότι στην Κύπρο έπρεπε να ενεργήσει διαφορετικάμ γιατί οι συνθήκες ήταν διαφορετικές, αφού προσδιορίζονταν από την περσική δεσποτεία. Την ένωση των κυπριακών πόλεων την έβλεπε ως απαραίτητα προϋπόθεση για την επιτυχία του αντικειμενικού σκοπού του που ήταν η απελευθέρωση της Κύπρου από τον περσικό ζυγό. Η ιδέα όμως της αυτονομίας των πόλεων ήταν βαθιά ριζωμένη στους Κύπριους βασιλείς. Έζησαν με αυτή πολλά χρόνια και δεν ήταν δυνατόν να θέσουν το γενικό συμφέρον πάνω από τα προσωπικά τους συμφέροντα.

Ακολούθησαν δύο κυπριακοί πόλεμοι ανάμεσα στις κυπριακές πόλεις, με τις αντίπαλες για τον Ευαγόρα πόλεις να ζητούν τη βοήθεια του Μεγάλου Βασιλέα. Τελικά μια διαμάχη ανάμεσα στους δύο αρχηγούς των περσικών δυνάμεων, την οποία εκμεταλεύτηκε ο Ευαγόρας, έδωσε τέλος στον πόλεμο. Ο Ευαγόρας Α΄ πέτυχε να συνάψει ειρήνη ως βασιλιάς προς βασιλιά και όχι ως δούλος προς βασιλιά. Οι άλλοι όροι όμως της ειρήνης ήταν για τον Ευαγόρα βαρείς: να εγκαταλείψει κάθε κυπριακή πόλη που υποτάχθηκε σε αυτόν εκτός από τη Σαλαμίνα και να πληρώνει φόρο στον Μεγάλο Βασιλέα.

Το πολιτικό ιδεώδες του Ευαγόρα για την δημιουργία ενός ενιαίου κυπριακού κράτους, ανεξάρτητου από τον Μεγάλο Βασιλέα, δεν πραγματοποιήθηκε και η εμφάνισή του μέσα στον ελληνικό ορίζοντα είχε μόνο παροδική πολιτική σημασία. Αλλά αν η πολιτική του Ευαγόρα κατέρρευσε με την ήττα του το 380π.Χ., δεν ανατράπηκε όμως η πολιτιστική κατεύθυνση που έδωσε στην Κύπρο, που την συνέχισαν μετά τον θάνατό του οι διάδοχοί του.

Ο Ευαγόρας Α΄έζησε ως το 374/373π.Χ., έξι χρόνια μετά το τέλος του κυπριακού πολέμου. Δεν είχε πια τίποτα μεγάλο να επιδιώξει, ούτε άλλλστε και διέθετε τα απαραίτητα μέσα. Επιδόθηκε μόνο στην ανόρθωση των οικονομικών της πόλης του. Άδοξο υπήρξε το τέλος του Ευαγόρα. Δολοφονήθηκε μαζί με τον γιο του Πνυταγόρα, και η δολοφονία αποδόθηκε σε προσωπικούς λόγους τιμής. Έτσι έσβησε η δόξα της Σαλαμίνας και της Κύπρου ολόκληρης, που διήρκεσε 37 ολόκληρα χρόνια.

Με πληροφορίες από: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους