Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας

Οι αγρότες του θεσσαλικού κάμπου, τα χρόνια που ακολούθησαν την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο Ελληνικό Κράτος, είχαν να αντιμετωπίσουν τεράστιες οικονομικές δυσκολίες. Το Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας ήρθε να καλύψει πολλές από τις οικονομικές ανάγκες των Θεσσαλών.

Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας
Το καταστατικό του Μετοχικού Γεωργικού Ταμείου Αλληλοβοήθειας Αλμυρού

Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας

Ευνοϊκή συγκυρία

Το Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας ιδρύθηκε το 1900. Οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν τότε για τους αγρότες ήταν σχεδόν απάνθρωπες. Δεν προκαλεί έκπληξη λοιπόν ότι σε μια τέτοια συγκυρία, η πρόταση ενός θεσμού πολλά υποσχόμενου (συλλογικός δανεισμός, συλλογική απόκτηση καλλιεργητικών μέσων κ.λ.π.) προσέλκυσε την προσοχή των αγροτών. Με δεδομένο όμως ότι ο Αλμυρός δεν κατείχε την αποκλειστικότητα των συσσωρευμένων αγροτικών προβλημάτων, το ζητούμενο είναι η ανίχνευση και πρόσθετων συνθηκών που, ενδεχομένως, συλλειτούργησαν έτσι ώστε η προτροπή προς το συνεταιρίζεσθαι να μην παραμείνει μια ελκυστική πρόταση αλλά να πάρει σάρκα και οστά.

Δύο στοιχεία δημιούργησαν στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα ευνοϊκό κλίμα: α) η αναθέρμανση των συζητήσεων για τους συνεργατικούς θεσμούς του παρελθόντος και β) η ώσμωση νέων επιστημόνων εργατών, (κυρίως καπνεργατών και σιγαροποιών) και άλλων επαγγελματιών που συμμετείχαν ενεργά στην τοπική κοινωνικοπολιτική κίνηση.

Ο τοπικός βουλευτής Γ. Φιλάρετος και οι οπαδοί του συμμερίζονταν και διέδιδαν τις συνεργατικές αντιλήψεις του. Η προσέγγιση των οπαδών του Φιλάρετου με τα εργατικά στρώματα θα διευκολύνει την επιτυχία της ιδρύσεως. Η έντονη παρουσία και των παλιννοστούντων στο οικονομικό γίγνεσθαι και η συνεισφορά τους στο κοινωνικό, καθώς και πρωτοστατούν στην έντονη συλλογική δράση και αναπτύσσεται στην ευρύτερη περιφέρεια του Βόλου, δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητες.

Παράλληλα αξιοσημείωτη υπήρξε και η ανταπόκριση που βρήκαν τα νεύματα αυτά σε μερίδα της τοπικής κοινωνίας. Η δυναμική που εκλύεται από τις ζυμώσεις αυτές και οι αναδυόμενες συλλογικότητες, ιδίως όταν η περιοχή θα αποτελέσει πόλο έλξης χιλιάδων μισθωτών εργατών, συνιστούσαν στοιχεία ενδεικτικά της υπό διαμόρφωση ώσμωσης μεταξύ ευρύτερων κοινωνικών δυνάμεων.

Οι παλιννοστούντες καπνεργάτες, κομίζοντας νέες εμπειρίες, θα αποτελέσουν τους καλούς αγωγούς για τη σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με τον ευρύτερο περίγυρο της, ενώ λίγο αργότερα οι ίδιοι θα πρωτοστατούσαν και στην ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Αλμυρού.

Το Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας πήρε σάρκα και οστά αφού βοήθησαν και ένας γόνος οικογένειας καπνοκαλλιεργητών, ο δάσκαλος Μιχόπουλος και ο γεωπόνος Γρηγοριάδης, οι οποίοι τυχαία συνυπήρξαν στην περιοχή και έσπειραν το σπόρο του Ταμείου.

Η κρατική αναγνώριση

Ο συνεταιρισμός του Αλμυρού θα τύχει το 1907 έμμεσης κρατικής αναγνώρισης. Πραγματικά, ήταν η πρώτη φορά που μια αμιγώς γεωργική οργάνωση απολάμβανε επίσημης κρατικής επιδοκιμασίας. Τούτο έγινε με την ψήφιση του νόμου ΓΣΒ’/ 1907 στο άρθρο 4 του οποίου προβλεπόταν η ανάθεση του έργου του σε πενταμελή επιτροπή και οριζόταν με σχεδόν φωτογραφική διάταξη ως πρόεδρος ο Μιχόπουλος.

Αξιοποίηση

Το 1911 το Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας θα αγοράσει αλωνιστικές μηχανές συλλογικής ιδιοκτησίας, πράγμα που θεωρείται επίτευγμα-σταθμός. Δύο στοιχεία συνηγορούν σε αυτό; Πρώτον: Η χρηματοδότηση του συγκεκριμένου εγχειρήματος. Η εξασφάλιση των απαιτούμενων πιστώσεων με την υπογραφή από είκοσι μέλη του συλλόγου, του δανειστικού συμβουλίου της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, συνιστούσε βήμα-πρόκριμα για τη μετάβαση στη διευρυμένη με αλληλευθύνη προσωπική πίστη και στο συλλογικό δανεισμό. Πρακτικές, δηλαδή, που θα αποτελούσαν μονιμότερο χαρακτηριστικό κατά τη άσκηση της αγροτικής πίστης. Δεύτερον: είναι η εισροή στο ταμείο του συλλόγου, ως αντίτιμου για τη χρήση της αλωνιστικής μηχανής ενός σεβαστού ποσού. Η εξέλιξη αυτή έτρεφε προσδοκίες όχι μόνο για τη γρήγορη απόσβεση, αλλά και για τη μετατροπή του συλλόγου σε Τράπεζα Γεωργική.

Το εγχείρημα του Αλμυρού δημιούργησε «προηγούμενο» και αποτέλεσε καλό παράδειγμα και μια καλή εμπειρία και για άλλες περιοχές της Ελλάδας, όχι μόνο στον οικονομικό αλλά και τον συνεταιριστικό και κοινωνικό τομέα. Η διαπλαστική νομοθετική πρωτοβουλία δεν αγνόησε τον κοινωνικό ρυθμό. Επηρεάστηκε από αυτόν, αλλά και τον επηρέασε στο σχέδιο αστικού εκσυγχρονισμού και οργάνωσης της κοινωνίας που τότε βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη.

Σέριφος και Σίφνος, το αρχαίο «Ελντοράντο»

Αντικριστές, στη μέση της «δυτικής παράταξης» των Κυκλάδων, η Σέριφος και η Σίφνος απέχουν 73 μίλια από τον Πειραιά η πρώτη και 79 η δεύτερη. Η Σέριφος είναι ορεινή με παραγωγή κρασιού και σταφυλιών. Πρωτεύουσα της είναι μεσόγεια ομώνυμη Σέριφος ή Χώρα και λιμάνι το Λιβάδι, στο μυχό του κόλπου, στην ανατολική πλευρά του νησιού.

Σέριφος και Σίφνος, το αρχαίο «Ελντοράντο»
Λεπτομέρεια από τη σύνθεση Γιγαντομαχίας στη ζωφόρο του Θησαυρού των Σιφνίων στους Δελφούς

Η Σίφνος είναι γνωστή για τα κεραμικά της. Δική της πρωτεύουσα είναι η μεσόγεια Απολλωνία, της οποίας συνέχεια είναι οικισμός Αρτεμώνας. Λιμάνι του νησιού είναι οι Καμάρες.

Η Σέριφος του Περσέα

Οι άμεσοι απόγονοι του Δαναού οι δίδυμοι Ακρίσιος και Προίτος, άρχισαν από νωρίς να τσακώνονται. Όταν μεγάλωσαν ο Ακρίσιος έγινε βασιλιάς του Άργους. Παντρεύτηκε την Ευρυδίκη, κόρη του Λακεδαίμονα, και ετοιμάστηκε να γίνει γενάρχης κραταιάς δυναστείας. Έκανε όμως κόρη και απευθύνθηκε στους Δελφούς ρωτώντας τι πρέπει να κάνει για να αποκτήσει αρσενικούς απογόνους.

Ο χρησμός έλεγε ότι θα πεθάνει από τον εγγονό του. Ο Ακρίσιος έχοντας χάσει κάθε επιθυμία να αποκτήσει άλλους απογόνους και για να μην πάθει κάτι από τα παιδιά της Δανάης έβαλε και του έφτιαξαν ένα χάλκινο δωμάτιο, το έχωσε βαθιά μέσα στη γη και έκλεισε εκεί την όμορφη κόρη του.

Ο Δίας, όμως, είδε την Δανάη και την πόθησε. Μεταμορφώθηκε σε χρυσή βροχή, πέρασε από τα ανοίγματα του υπόγειου κελιού, ξαναπήρε τη μορφή του, κατέκτησε τη Δανάη και έφυγε. Στους εννιά μήνες γεννήθηκε ο Περσέας. Ο Ακρίσιος πήρε μάνα και γιο και τους έκλεισε σε μια λάρνακα και τους έριξε στη θάλασσα. Η λάρνακα μπλέχτηκε στα δίχτυα ενός ψαρά της Σερίφου, που την ανέσυρε, την άνοιξε και έσωσε μητέρα και παιδί. Δανάη και Περσέας έζησαν στην Σέριφο. Οι κάτοικοι της Σερίφου καμαρώνουν γι΄αυτό. Όσο για τον χρησμό των Δελφών, επαληθεύτηκε.

Η Σέριφος ανά τους αιώνες

Στα αρχαϊκά χρόνια η Σέριφος δέχτηκε Ίωνες αποίκους από την Αττική. Το νησί πάντα ήταν σύμμαχος ή φόρου υποτελές των Αθηναίων. Είχε την ίδια τύχη με τα άλλα νησιά των Κυκλάδων και επί ρωμαϊκής εποχής ήταν τόπος εξορίας. Το 1207 πέρασε στα χέρια των Βενετών.

Τον 14ο αιώνα, γνώρισε άνθηση χάρη στην εκμετάλλευση των πλούσιων σε σιδηρομεταλλεύματα κοιτασμάτων της. Όταν το 1537 έπεσε το νησί ο ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, ερημώθηκε. Στα 1600, ιδρύθηκε εκεί το καστρομονάστηρο των Ταξιαρχών, στο οποίο, από το 1611, λειτούργησε σχολείο.

Το «Ελντοράντο» της Σίφνου

Ιωνική αποικία από τα τέλη του 11ου αιώνα π.Χ., η Σίφνος είχε την ίδια με τα άλλα νησιά των Κυκλάδων ιστορική πορεία μέσα στο χρόνο. Με εξαίρεση τον πλούτο που για περίπου εκατό χρόνια της πρόσφεραν τα ορυχεία της. Ήταν τον 6ο αιώνα π.Χ., όταν οι κάτοικοι της εκμεταλλεύτηκαν το πλούσιο σε χρυσό και ασήμι υπέδαφος του νησιού. Ο «Θησαυρός» των Σιφνίων στους Δελφούς ήταν ονομαστός.

Τα ετήσια έσοδα του νησιού από το εμπόριο χρυσού έφτανα τα εκατό τάλαντα και οι κάτοικοι τα μοιράζονταν μεταξύ τους. Στα τέλη του 6ου αιώνα, η θάλασσα εισέβαλε στα ορυχεία και τα κατέστρεψε. Το ελληνικό «Ελντοράντο» δεν είχε συνέχεια.

Προοδευτικά το νησί περιέπεσε σε αφάνεια. Στα βυζαντινά χρόνια είχε μεταβληθεί σε ορμητήριο πειρατών. Πέρασε στους Βενετούς το 1204, αλλά δύο αιώνες αργότερα η Σίφνος κατακτήθηκε από έναν Ιωαννίτη Ιππότη. Μια δισεγγονή του παντρεύτηκε το 1464 κάποιον Βενετό της οικογένειας Γκοζαντίνι και το νησί βρέθηκε στην κατοχή των Βενετών ως προίκα. Στα 1537, το πήρε ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.

Η Πάρος (3200π.Χ.-…)

Στα νοτιοδυτικά της Νάξου, με την οποία άλλοτε ήταν ενωμένη, βρίσκεται η Πάρος. Νοτιοδυτικά της Πάρου βρίσκεται η Αντίπαρος. Είναι ορεινή με δύο προφυλαγμένους κόλπους, ένα στα δυτικά, όπου η πρωτεύουσα Πάρος ή Παροικιά, κι ένα στα βόρεια, όπου η Νάουσα. Το σημαντικότερο αξιοθέατο είναι η Παναγία η Εκατονταπυλιανή, την οποία ίδρυσε η Αγία Ελένη, μητέρα του Αγίου Κωνσταντίνου.

Η Πάρος (3200π.Χ.-...)
Ακουαρέλα του 19ου αιώνα με την Παροικιά της Πάρου

Στο Σάλιαγκο, μικρό γειτονικό νησί της Πάρου, βρέθηκε νεολιθική κατοίκηση από τις σπουδαιότερες του Αιγαίου. Η παρουσία ανθρώπου στην περιοχή είναι συνεχής και στην περίοδο του Χαλκού. Από τα 3200 ως τα 2100 π.Χ. έχουν εντοπιστεί ανοχύρωτοι παράλιοι οικισμοί και επτά νεκροταφεία. Στην περιοχή της Νάουσας εντοπίστηκαν δώδεκα κιβωτιόσχημοι τάφοι. Ανάμεσα στα κτερίσματα που βρέθηκαν υπήρχαν σχηματοποιημένα ειδώλια και μαρμάρινα κωνικά ποτήρια.

Η κατοίκηση συνεχιζόταν και τη Μεσοκυκλαδική Εποχή που κράτησε στο νησί από το 2100 π.Χ. ως το 1500 π.Χ. Στο τέλος της περιόδου η επίδραση της Κρήτης έγινε έντονη. Άλλωστε το νησί αρχικά ονομαζόταν Μινώα.

Η Πάρος είναι ξακουστή και για το μάρμαρο της. Το λεπτόκοκκο και χιονόλευκο περίφημο «παριανό μάρμαρο» που μονοπωλούσε την προτίμηση των αγαλματοποιών. Οι αρχαίοι το ονόμαζαν «λυχνίτη» (λύχνος, φως), είτε επειδή το χαρακτηρίζει διαφάνεια όταν πέφτει πάνω του το φως, είτε γιατί η εξόρυξη του γινόταν υπό το φως λυχναριών. Το μάρμαρο αυτό ήταν πανάκριβο. Με παριανό μάρμαρο ο Αθηναίος Αλκμαιωνίδης Κλεισθένης κατάφερε να δωροδοκήσει τους αμφικτίονες των Δελφών και την Πυθία, ώστε να χρησμοδοτήσει στους Σπαρτιάτες «θεϊκή θέληση» να διώξουν από την Αθήνα τους τυράννους Πεισιστρατίδες.

Η Πάρος και η Άνδρος

Στην αρχή οι Πάριοι είχαν τη φήμη πολύ δίκαιων ανθρώπων και οι κάτοικοι άλλων πόλεων τους ζητούσαν να γίνουν διαιτητές για τη επίλυση διαφορών που υπήρχαν μεταξύ τους. Μια τέτοια διαφορά είχαν η Άνδρος και η Χαλκίδα, σχετικά με την αποίκηση της Ακάνθου (λιμάνι στη Χαλκιδική). Τη διαιτησία ανέλαβαν Ερυθραίοι, Σάμιοι και Πάριοι. Ήταν ολοφάνερο ότι το δίκιο το είχε η Άνδρος, υπέρ της οποίας ψήφισαν οι Ερυθραίοι και οι Σάμιοι. Οι Πάριοι ψήφισαν υπέρ της Χαλκίδας. Οι κάτοικοι της Άνδρου έγιναν έξαλλοι. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο από τότε είχαν ευχή και κατάρα ούτε να παντρευτούν γυναίκες από την Πάρο, ούτε να παντρεύουν τα κορίτσια τους με Πάριους.

Η Πάρος και ο Αρχίλοχος

Μια γυναίκα της Πάρου έγινε η αιτία για να αποκτήσει η Ελλάδα έναν σπουδαίο ποιητή και η ποίηση νέους ορίζοντες. Ήταν κάποια Νεοβούλη, κόρη ενός Λυκάμβου, την οποία ερωτεύτηκε ο Αρχίλοχος. Όσο στενά κι αν την πολιορκούσε ο ποιητής εκείνη παντρεύτηκε άλλον. Απαρηγόρητος ο Αρχίλοχος άρχισε να κυνηγάει την περιπετειώδη ζωή, αναζητώντας το θάνατο για να γλυτώσει. Τελικά σκοτώθηκε σε μία μάχη των Παρίων με τους κατοίκους της Νάξου. Στα διαλείμματα ανάμεσα στις μάχες έγραφε ποιήματα, πολλά από τα οποία είναι αφιερωμένα στη Νεοβούλη και στο κρασί. Η Πάρος χρωστά στον Αρχίλοχο τη διαφήμιση που έκανε στα σύκα της, τα κατακόκκινα περίφημα «αιμώνια», τα μόνα που του έλειπαν από την πατρίδα του, όταν κάποια στιγμή ο περιπετειώδης βίος του τον έφερε στη Θάσο.

Η Πάρος σύμμαχος των Περσών

Η αντιπαλότητα της Πάρου με την Νάξο έφερε τους Πάριους στο πλευρό των Περσών, όταν ο Δάτης και Αρταφέρνης φάνηκαν στο Αιγαίο. Συμβολικά, μια παριανή τριήρης εντάχθηκε στον περσικό στόλο. Όμως, μετά τη μάχη του Μαραθώνα, οι Πέρσες γύρισαν στην Ασία.

Με 70 τριήρεις ο Αθηναίος στρατηγός Μιλτιάδης φάνηκε στην Πάρο. Πολιόρκησε την πόλη λέγοντας ότι θα αποχωρούσε μόνο όταν οι Πάριοι πλήρωναν πρόστιμο 200 τάλαντα. Αντιπροσωπεία των νησιωτών μετέφερε στο στρατηγό την απόφαση τους να παραδοθούν. Μεσολάβησε η νύχτα και μια φωτιά άναψε σε μια κορυφή της κοντινής Μυκόνου. Οι Πάριοι πίστεψαν ότι ξαναγύρισαν οι Πέρσες για να τους βοθήσουν. Έτσι, πάτησαν τη συμφωνία και δεν παραδόθηκαν. Από τότε καθιερώθηκε η έκφραση «αναπαριάζειν» που χαρακτήριζε όσους αθετούσαν τις υποσχέσεις τους.

Τελικά ο Μιλτιάδης δεν κατάφερε να πάρει την Πάρο. Οι συμπατριώτες του τον καταδίκασαν σε φυλάκιση και πρόστιμο 50 ταλάντων. Πέθανε στη φυλακή, ενώ το πρόστιμο πληρώθηκε αργότερα από τον γιο του Κίμωνα.

Έπειτα από χρόνια η Πάρος αναγκάστηκε να πληρώσει στους Αθηναίους πρώτα 16 και έπειτα άλλα 30 τάλαντα. Εντάχθηκε στην Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία από την οποία αποχώρησε το 404π.Χ. Στα 378 π.Χ. υποχρεώθηκε να ενταχθεί στην Β’ Αθηναϊκή Συμμαχία. Στα 357 π.Χ. αποστάτησε μαζί με τη Χίο με την οποία ήρθαν σε συμφωνία. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας το 338π.Χ. υπέκυψαν διαδοχικά στους Μακεδόνες, τους Πτολεμαίους, τον Πάρθο Μιθριδάτη και τους Ρωμαίους.

Οι Βενετοί στην Πάρο

Πριν γίνει ορμητήριο η Πάρος γνώρισε πολλές λεηλασίες, καταστροφές και αρπαγές. Στις αρχές του 12ου αιώνα, τη λεηλάτησε ο δόγης Δομίνικος Μικέλης, που είχε εξορμήσει από τη Χίο. Στα 1207, προσαρτήθηκε στο Δουκάτο της Νάξου, που δημιούργησε ο Μάρκος Σανούδος και ακολούθησε την τύχη του για δύο αιώνες. Στα 1389, η δούκισσα Φιορέντσα Σανούδου έδωσε την Πάρο προίκα στην μοναχοκόρη της που παντρεύτηκε τον Γάσπαρο Σουμμαρίπα. Από τότε το νησί έγινε ιδιοκτησία της οικογένειας Σουμμαρίπα.

Στα 1416 ο δούκας της Νάξου Ιάκωβος Α’ βρισκόταν στη Σμύρνη. Εκεί βρισκόταν και ο σουλτάνος Μωάμεθ Α’. οι δύο άνδρες συναντήθηκαν αλλά ο Ιάκωβος παρέλειψε να χαιρετήσει τον Οθωμανό σουλτάνο. Ο τελευταίος οργίστηκε και για να εκδικηθεί έστειλε το στόλο του στις Κυκλάδες. Ανάμεσα στα νησιά που γνώρισαν την τουρκική θηριωδία ήταν και η Πάρος, η οποία υπέστη τη μεγαλύτερη συμφορά: λεηλατήθηκε άγρια, ενώ πολλοί από τους κατοίκους της ξεριζώθηκαν για να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα.

Στα 1490 νέος τουρκικός στόλος φάνηκε στην Πάρο. Είχε αποστολή να αφαιρέσει την Πάρο από τον Νικόλαο Α’ Σουμμαρίπα. Ο τελευταίος ύψωσε τη σημαία της Βενετίας στο νησί, ενώ κατέπλευσε και βενετικό στόλος. Οι Οθωμανοί ματαίωσαν την επιχείρηση. Στο λιμάνι της Πάρου πάντα υπήρχαν ελλιμενισμένα πλοία του βενετικού στόλου. Κάποια στιγμή η Πάρος πέρασε στα ιδιοκτησία παρακλαδιού της βενετικής οικογένειας Βενιέρη. Τελευταίος ιδιοκτήτης της ήταν ο Βερνάρδος Σαγρέδος.

Η τουρκοκρατία στην Πάρο

Το 1537 το νησί υπέκυψε στον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. Τη στιγμή εκείνη το νησί αριθμούσε 6.000 κατοίκους. Οι γέροι σφαγιάστηκαν, οι νέοι στάλθηκαν κωπηλάτες στα πλοία. Τα παιδιά τα μάζεψαν και τα μετέφεραν στη Μικρά Ασία, να γίνουν γενίτσαροι. Οι γυναίκες διατάχθηκαν να χορεύουν στην παραλία, μέχρι να αποφασίσει ο Μπαρμπαρόσα ποιες ήταν οι ωραιότερες και να διαλέξει για λογαριασμό του.

Στα 1700 η Πάρος πρέπει να είχε αξιόλογη εμπορική κίνηση, καθώς στο νησί είχαν εγκατασταθεί Πρόξενοι της Αγγλίας και της Ολλανδίας. Κάποια στιγμή το νησί διέθετε 35 μοναστήρια. Τον 19οαιώνα είχαν μείνει 17 ορθοδόξων και ένα Γάλλων καπουτσίνων.

Στα 1820 παραμονές της Επανάστασης οι νησιώτες είχαν περιπέσει σε μεγάλη φτώχεια. Λίγο μετά την ένταξη της στο ελληνικό κράτος η Πάρος άρχισε πάλι να αναπτύσσεται.

Η Νάξος (3200π.Χ.-…)

Η Νάξος, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων, είναι ορεινή. Πρωτεύουσα και λιμάνι είναι η Νάξος ή Χώρα. Άλλοι παράλιοι οικισμοί είναι οι Αγία Άννα, Άγιος Προκόπιος, ο Απόλλωνας, η Μικρή Βίγλα και η Μουτσούνα. Μεσόγειοι οικισμοί είναι οι Άγιος Αρσένιος, Απείρανθος, Εγγαρές, Κορωνίδα, Κόρωνος, Μέλανες, Σαγκρί, Τραγαία και Φιλότι.

Η Νάξος (3200π.Χ.-,,,)
Άγιος Μάμας μία από τις παλαιότερες εκκλησίες της Νάξου

Η Νάξος είναι μία από τις περιοχές που διεκδικούν την «ιθαγένεια» του θεού του κρασιού, καθώς η μυθολογία λέει ότι με εντολή του Δία ο θεός ανατράφηκε στο βουνό Νύσα. Εκτός από τη Νάξο, όμως, Νύσα υπάρχει και τις Μικρά Ασία, Βοιωτία, Παρνασσό, Θεσσαλία, Μακεδονία, Θράκη, Εύβοια, Λιβύη, Αίγυπτο και αλλού.

Στα υπέρ της Νάξου είναι ο μύθος που συνδέει το Βάκχο με τον Θησέα και την Αριάδνη, την κόρη του Μίνωα. Ο Θησέας αφού σκότωσε το Μινώταυρο μπήκε στο πλοίο για να επιστρέψει στην Αθήνα και η Αριάδνη τον ακολούθησε. Έπιασαν λιμάνι στη Νάξο, την Αριάδνη την πήρε ο ύπνος στην ακρογιαλιά. Όταν ξύπνησε ανακάλυψε ότι ο αγαπημένος της την εγκατέλειψε στο νησί και αυτοκτόνησε. Άλλος μύθος λέει ότι την είδε ο Διόνυσος και ζήτησε από τον Θησέα να την αφήσει. Ο τελευταίος υπάκουσε στη θεϊκή εντολή. Ο θεός την πήρε μαζί του στον Όλυμπο. Κάποιοι υποστήριξαν ότι αυτήν την ιστορία με τον Διόνυσο την επινόησαν οι Αθηναίοι για να ξεπλύνουν την ντροπή του ήρωα τους.

Στα 3200π.Χ., στη Νάξο κατοικούσε ένας μικρόσωμος λαός που ανήκε στο λεγόμενο μεσογειακό υπόστρωμα. Οι κάτοικοι ζούσαν σε ανοχύρωτο παράλιο οικισμό και είχαν ανεπτυγμένη ναυτιλία. Γύρω στα 2500π.Χ., κάποιος εξωτερικός κίνδυνος τους ανάγκασε να αποσυρθούν στους λόφους, σε οχυρωμένους οικισμούς.

Τα επόμενα 600 χρόνια, γύρω στο 1900π.Χ., ήταν ναυτικοί, έμποροι και πειρατές. Η Νάξος γνώρισε ακμή και πλούτο. Στη μινωική εποχή, δέχτηκε αποίκους από την Κρήτη. Τον 14ο αιώνα π.Χ., υπήρχαν στη Νάξο εγκαταστάσεις Αχαιών. Στα μέσα του 13ου αιώνα είχαν συστήσει «κοινή» με τους κατοίκους της Αττικής και των γύρω νησιών. Τον 12ο αιώνα π.Χ. κοσμούσαν τα αγγεία τους με τη μυκηναϊκή εικονιστική διακόσμηση.

Οι Ίωνες έφτασαν στη Νάξο μετά το 1000π.Χ. Οικιστές του νησιού ήταν οι Τήλεκλος και Αρχέτιμος. Οι επόμενοι αιώνες για τη Νάξο αποδείχτηκαν δύσκολοι. Κάποιοι κάτοικοι της Νάξου μαζί με Χαλκιδείς ξενιτεύτηκαν στη Σικελία και έφτιαξαν αποικία που την ονόμασαν Νάξο.

Η Νάξος γνώρισε καινούργια ακμή ανάμεσα στα 700 και στα 500π.Χ., όταν ο ανταγωνισμό ς της με τη γειτονική Πάρο, και τη Μίλητο, στις θάλασσες, την κατέστησε πλούσια, ισχυρή και με τη δυνατότητα, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, να παρατάξει στρατό από 8.000 οπλίτες. Μηχανορραφίες όμως κατέστησαν το νησί υπόδουλο στους Πέρσες ως το 479π.Χ.

Η Νάξος αφού απαλλάχθηκε από τους Πέρσες εντάχθηκε στην Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία. Ως ισχυρή πόλη, δεν πλήρωνε «συμμαχικό φόρο» αλλά συνεισέφερε επανδρωμένα πλοία. Στα 469π.Χ. ήταν η πρώτη που αποστάτησε. Τρία χρόνια αργότερα και έπειτα από μακρά πολιορκία, οι Αθηναίοι την κατέλαβαν. Στα 454π.Χ., ο Περικλής έστειλε 500 κληρούχους να μοιραστούν στη Νάξο και στην Πάρο. Μετά από μισό αιώνα οι νικητές στον πελοποννησιακό πόλεμο εγκατέστησαν σπαρτιατική φρουρά στο νησί. Η κατοχή εξελίχθηκε σε συμμαχία. Συμμαχικός στόλος της Σπάρτης και της Νάξου προχώρησε σε επίθεση εναντίον της Αθήνας το 376π.Χ. Ο αθηναϊκός στόλος, όμως, εμφανίστηκε στη Νάξο και την κατέλαβε. Με διάλειμμα ενός χρόνου, όταν πέρασε στη επιρροή του επιρροή της Θήβας, η αθηναϊκή κατοχή κράτησε περίπου 40 χρόνια και οι κάτοικοι της Νάξου υποχρεώνονταν να πηγαίνουν στην Αθήνα για να δικαστούν.

Στα 338π.Χ. τους Αθηναίους υποδέχτηκαν οι Μακεδόνες και αυτούς οι Πτολεμαίοι της Αιγύπτου (315π.Χ.), ενώ το 41π.Χ. πέρασε στην κατοχή των Ρωμαίων. Τη βυζαντινή περίοδο, νέα πόλη χτίστηκε στα νότια του νησιού, το οποίο λεηλατήθηκε από Σαρακηνούς πειρατές (650μ.Χ.).

Στα 1204, ο δρόμος της 4ης σταυροφορίας με προορισμό τους Αγίους Τόπους περνά από τη Νάξο. Μετά τη άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Βενετοί άρχισαν να διανέμουν τα εδάφη της πάλαι ποτέ Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ο Μάρκος Σανούδος ανέλαβε να πάρει τα νησιά των Κυκλάδων. Τα κυρίευσε και έστησε το δουκάτο του Αιγαίου. Πρωτεύουσα του ορίστηκε η Νάξος. Ο ίδιος αναγορεύτηκε δούκας. Ο Μάρκος Σανούδος παντρεύτηκε την αδελφή του αυτοκράτορα της Νίκαιας, Θεόδωρου Α’ Λασκάρεως.

Η Βενετοκρατία στη Νάξο καταλύθηκε το 1537, χρονιά που ο Αλγερίνος ναύαρχος πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα πήρε τη Νάξο. Στα 1566 ο Σελίμ τη χάρισε στον Εβραίο τραπεζίτη Ιωσήφ Νάζι. Μετά το θάνατο του τραπεζίτη η Νάξος εντάχθηκε στις επαρχίες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ένα περίεργο καθεστώς με Φράγκους γαιοκτήμονες, βενετικά αξιώματα ανακατεμένα με τούρκικα και Έλληνες ελεύθερους και δουλοπάροικους ακολούθησε. Ταυτόχρονα, όμως, οι Έλληνες πρόκριτοι εξασφάλισαν από την αρχή πλήθος προνόμια. Στους επόμενους αιώνες Βενετοί και Γάλλοι, τυχοδιώκτες προσπάθησαν να κυριεύσουν το νησί, το οποίο βρέθηκε υπό ρωσική κατοχή στα 1770 με 1774.

Στην Επανάσταση του 1821 δεν μετείχε η Νάξος, καθώς οι Έλληνες εμποδίστηκαν από το λατινικό στοιχείο το οποίο ακόμη πλειοψηφούσε στο νησί. Στα 1824, έφτασαν να διώξουν τους αντιπροσώπους των Ελλήνων. Στα χρόνια των δικτατόρων (Μεταξά και Παπαδόπουλου) η Νάξος έγινε τόπος εξορίας των πολιτικών τους αντιπάλων.

Η Μήλος, το νησί με τις κατακόμβες

Πριν μερικές χιλιάδες χρόνια η Μήλος και Κίμωλος ήταν ενωμένες. Ορίζουν το κέντρο του ηφαιστειακού τόξου που απλώνεται από τη Νότια Ιταλία ως τη Μικρά Ασία. Η Μήλος είναι το τελευταία προς τα νοτιοανατολικά νησί των Κυκλάδων. Εξαρτημένα από τη Μήλο είναι το ερημονήσι-βοσκότοπος Πολύαιγος στα βορειοανατολικά της και η Αντίμηλος (όπου έζησαν άνθρωποι την Εποχή του Λίθου, η Εφύρα των αρχαίων, σήμερα τόπος κατοικίας αιγάγρων) στα βορειοδυτικά της. Τα Γλαρονήσια και οι Ακραδιές συμπληρώνουν το νησιωτικό σύμπλεγμα.

Μήλος, το νησί με τις κατακόμβες
Κατακόμβη στη Μήλο με την Τράπεζα των Μαρτύρων. Οι παλαιοχριστιανικές κατακόμβες στη Μήλο είναι ένα μοναδικό στο είδος του μνημείο για την Ελλάδα

Σκαρφαλωμένη στην εσωτερική πλευρά του ανατολικού βραχίονα η πρωτεύουσα Μήλος ή Πλάκα απέχει 3,5 χλμ από το φυσικό λιμάνι Αδάμαντα. Εγκαταλελειμμένη, περίπου στη μέση του νησιού, η μεσαιωνική πρωτεύουσα Ζεφυρία, καταστράφηκε από το σεισμό τον 18ο αιώνα. Η Αγία Κυριακή, ο Εμπορειός, το Κλήμα, το Παλιοχώρι και ο Προβατάς είναι παράλιοι οικισμοί της Μήλου.

Ηφαιστειογενής και Λοφώδης η Κίμωλος βρίσκεται ανάμεσα στη Μήλο και τη Σίφνο. Πρωτεύουσα είναι η Κίμωλος ή Χώρα, σε ύψωμα σε θέση βενετικού κάστρου. Απέχει 1,6 χλμ από το λιμάνι Ψάθη, κοντά στην αρχαία πόλη που οι ντόπιοι την ονομάζουν Ελληνικά.

Το όνομα Μήλος

Ο πρώτος Μήλος ήταν ένας νεαρός από τη Δήλο που μετανάστευσε στην Κύπρο, όπου γνώρισε τον Άδωνι και συνδέθηκε μαζί του. Γνώρισε και την Πελία (κατά μία εκδοχή αδελφή του Άδωνι), την παντρεύτηκε και απέκτησε μαζί της τον Μήλο το δεύτερο. Ο Άδωνις έζησε έναν παράφορο έρωτα με την Αφροδίτη. Όταν το έμαθε ο Άρης, παραδοσιακά εραστής της θεάς, μεταμορφώθηκε σε αγριόχοιρο όρμησε πάνω στον Άδωνι και τον σκότωσε. Όταν ο Μήλος έμαθε το θάνατο του Άδωνι κρεμάστηκε από ένα δέντρο, το οποίο ονομάστηκε μηλέα (μηλιά). Βλέποντας τον άντρα της νεκρό η Πελία αυτοκτόνησε. Η Αφροδίτη λυπήθηκε από όλα αυτά τα τραγικά γεγονότα και έκανε τον πρώτο Μήλο φρούτο της μηλέας. Την Πελία τη μεταμόρφωσε σε περιστέρι. Έμεινε ο Μήλος ο δεύτερος τον οποίο διέταξε να πάρει τους συντρόφους του και να μετοικήσει σε ένα νησί του Αιγαίου. Ο Μήλος βρήκε το νησί, εγκαστάθηκε εκεί και του έδωσε το όνομα του.

Η Φυλακωπή της Μήλου

Η ανθρώπινη παρουσία στα νησιά είναι συνεχής από το 7.000π.Χ. ως την εποχή μας. Ο οψιδιανός η οψιανός λίθος που ακόμα εντοπίζεται στη Μήλο, απετέλεσε σπουδαίο υλικό για αιώνες. Σην εξόρυξη του και την εμπορική του εκμετάλλευση στηρίχθηκε η οικονομία της περιοχής, καθώς η πέτρα αυτή απολεπίζεται και γίνεται ιδανική αιχμή όπλου αλλά και λεπίδα ξυρίσματος και μαχαίρι.

Η μεγάλη ακμή της Μήλου εντοπίζεται στη Φυλακωπή, όπου ανασκάφηκε ολόκληρη πόλη της Εποχής του Χαλκού. Τα ευρήματα χαρακτηρίζουν τεχνοτροπία και περίοδο, στα πλαίσια του κυκλαδικού πολιτισμού, («πολιτισμός της Φυλακωπής»).

Βρέθηκαν τρεις πόλεις που χρονολογήθηκαν στα αντίστοιχα χρονικά όρια των οικισμών του βορειοανατολικού Αιγαίου: η πρώτη χτίστηκε στα 2800π.Χ. και είχε συνεχή κατοίκηση και ακμή ως τα 2100 οπότε καταστράφηκε (ίσως από σεισμό). Πάνω στα ερείπια της χρίστηκε η δεύτερη πόλη, αυτή που συμπίπτει με τη Μεσοκυκλαδική εποχή της μινωικής επιρροής. Άλλωστε ο οικιστής της Μήλου, αυτή την περίοδο, αναφέρεται ο ίδιος ο Μίνωας.

Και αυτή η πόλη χάθηκε από φυσική καταστροφή (τον 15ο αιώνα π.Χ., ίσως από την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας). Η τρίτη πόλη , στο ίδιο σημείο, είναι η πιο μεγάλη από τις προηγούμενες, με τείχη και μυκηναϊκό ανάκτορο στα βορειανατολικά όρια της. Και οι τρεις πόλεις μαρτυρούν πολιτιστική και οικονομική άνθηση, ακμή και εμπορικές σχέσεις με την Κρήτη και την ηπειρωτική χώρα. Στα αγγεία που βρέθηκαν εκεί και στις τοιχογραφίες των σπιτιών καθρεφτίζονται οι αλληλεπιδράσεις της κυκλαδικής και της μινωικής τέχνης.

Η Μήλος τα τελευταία 2500 χρόνια

Η Μήλος συμμετείχε στη ναυμαχία της Σαλαμίνας με δικό της στόλο. Αν και Δωριείς οι Μήλιοι εντάχθηκαν στην Αθηναϊκή Συμμαχία αλλά αρνήθηκαν να πληρώσουν «συμμαχικό φόρο». Ευνοϊκά διακείμενοι έναντι των Σπαρτιατών, στον πελοποννησιακό πόλεμο διακήρυξαν ουδετερότητα. Οι Αθηναίοι έκαναν απόβαση στο νησί, το λεηλάτησαν, έσφαξαν άγρια πολλούς από τους κατοίκους και το μετέτρεψαν σε αθηναϊκή κληρουχία (416π.Χ.). Μετά την ήττα των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς το 405 π.Χ. ο νικητής Σπαρτιάτης Λύσανδρος έπλευσε στη Μήλο, έδιωξε τους Αθηναίους και αποκατέστησε τα πράγματα.

Η Μήλος ανέκαμψε και έγινε πάλι κέντρο πολιτισμού. Στην εποχή αυτή ανήκουν το περίφημο μαρμάρινο άγαλμα του γλύπτη Σκόπα, της «Αφροδίτης της Μήλου» (μουσείο του Λούβρου), καθώς και το γιγάντιο μαρμάρινο άγαλμα του Ποσειδώνα (Αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας). Στη συνέχεια το νησί πέρασε διαδοχικά στην κατοχή των Μακεδόνων, στο κράτος των Πτολεμαίων και στη Ρώμη.

Οι κάτοικοι έγιναν νωρίς χριστιανοί και αυτό μαρτυρούν οι μεγάλες κατακόμβες. Ανυπότακτοι και με ανεπτυγμένο το αίσθημα της ελευθερίας, στα χρόνια του αυτοκράτορα Λέοντα Γ’ Ίσαυρου (717-741) επαναστάτησαν, καθώς τάχθηκαν με το μέρος των εικονολατρών.

Πέρασαν στην κατοχή των Φράγκων αλλά επαναστάτησαν εναντίον τους, αλλά χωρίς επιτυχία. Στα 1537 ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα κυρίευσε το νησί και η Μήλος μετατράπηκε σε λημέρι και ορμητήριο άγριων πειρατών. Αν και κανένας Τούρκος δεν πάτησε ποτέ εκεί, οι Μήλιοι έσπευσαν να συμμετάσχουν στη Ελληνική Επανάσταση του 1821. Εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830, που καθόριζε την ενσωμάτωση των Κυκλάδων στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος.

Στα 1941, οι Γερμανοί πήραν τη Μήλο, την οχύρωσαν και τη μετέτρεψαν σε βάση χερσαίων δυνάμεων από όπου ξεκινούσαν τα αποβατικά τους σκάφη στην επιχείρηση για την κατάληψη της Κρήτης.

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης (1855-1936)

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης (9 Νοεμβρίου 1855 – 15 Σεπτεμβρίου 1936) ήταν Έλληνας τραπεζίτης και πολιτικός που κατά τη διάρκεια της πολιτικής του σταδιοδρομίας διετέλεσε οκτώ φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας, δύο φορές Πρόεδρος της Βουλής, πρόεδρος της Γερουσίας, Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης, διαδεχόμενος τον παραιτηθέντα Πρίγκιπα Γεώργιο, καθώς και Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Είναι ο μόνος πολιτικός που κατέλαβε τόσα πολλά σημαντικά αξιώματα στην πολιτική σκηνή της σύγχρονης Ελλάδας

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης
Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν δευτερότοκος γιος του Θρασύβουλου Ζαΐμη, κτηματία και πρωθυπουργού της Ελλάδας, και της Ελένης Μουρούζη. Από την πλευρά του πατέρα του καταγόταν από την παλαιά οικογένεια Ζαΐμη και ήταν εγγονός του Ανδρέα Ζαΐμη, ανηψιός του Θεόδωρου Δηλιγιάννη ενώ από την πλευρά της μητέρας του καταγόταν από την φαναριώτικη οικογένεια Μουρούζη και ήταν εγγονός του Αλέξανδρου Μουρούζη. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Λειψίας, Βερολίνου και Χαϊλδεβέργης, από το οποίο και έλαβε το διδακτορικό του. Στη συνέχεια μετέβη στο Παρίσι όπου και σπούδασε στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών. Μετά την αποφοίτησή του επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου αμέσως μετά τον θάνατο του πατέρα του πολιτεύτηκε στην επαρχία Καλαβρύτων, όπου και πρωτοεκλέχθηκε βουλευτής Καλαβρύτων με την πολιτική μερίδα (κόμμα) του Θ. Δηλιγιάννη.

Βουλευτής Καλαβρύτων εκλέχθηκε επίσης στις περιόδους 1887-1890, 1890-1892, 1895-1898, 1899-1902, 1905-1906, στις Α΄και Β΄Αναθεωρητικές Βουλές (1910, 1910-1911), καθώς επίσης και βουλευτής Αχαΐας και Ήλιδας στην περίοδο 1912-1913. Διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης (1890-1892) και προσωρινός υπουργός Εσωτερικών στις κυβερνήσεις Δηλιγιάννη (Κυβέρνηση Θεόδωρου Δηλιγιάννη 1890, καθώς και την προεδρία της κυβέρνησης (21 Σεπτεμβρίου 1897) από την οποία και παραιτήθηκε στις 2 Απριλίου του 1899.[1] Τέλος ανέλαβε Πρόεδρος της Βουλής στην περίοδο 1895-1898 και μάλιστα δύο φορές, το 1895 και την περίοδο 1896-1897.

2η Πρωθυπουργία

Το 1901, μετά τα αιματηρά επεισόδια των Ευαγγελικών, που συνέβησαν στην Αθήνα, στις 7 Νοεμβρίου, εξ ου λεγόμενα και Νοεμβριανά, εξ αφορμής της μεταγλώττισης του Ευαγγελίου στη δημοτική, στη «χυδαία γλώσσα» όπως χαρακτηριζόταν τότε και που είχαν ως συνέπεια, την επόμενη ημέρα την παραίτηση του Μητροπολίτη Αθηνών Προκοπίου και την μεθεπόμενη την παραίτηση της κυβέρνησης του Γ. Θεοτόκη, όπου και καθ’ υπόδειξη του τελευταίου που αρνούνταν να υποστηρίξει τον Θ. Δηλιγιάννη, κλήθηκε και πάλι ο Α. Ζαΐμης, (ως αρχηγός κόμματος), να σχηματίσει, για δεύτερη φορά, κυβέρνηση, αναλαμβάνοντας έτσι στις 12 Νοεμβρίου του 1901, σχηματίζοντας την Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη 1901.

Η Κυβέρνηση αυτή διατηρήθηκε μόνο για ένα έτος, κύριο έργο της οποίας ήταν η αποκατάσταση της τάξης την οποία και πέτυχε, καθώς και η δεινή αντιμετώπιση του πολέμου που του άσκησε η ενωμένη τότε αντιπολίτευση.

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης διορίζεται Αρμοστής Κρήτης

Στις 18 Σεπτεμβρίου του 1906, μετά τις εξελίξεις επί του Κρητικού ζητήματος και μετά από πρόταση του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄ ο Α. Ζαΐμης διορίστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης, διαδεχόμενος τον παραιτηθέντα προηγουμένως Πρίγκιπα Γεώργιο. Στην Κρήτη αποβιβάστηκε στις 18 Σεπτεμβρίου του 1906 όπου αμέσως αναλαμβάνοντας τα καθήκοντά του και μετά την ορκωμοσία του στο νέο πιο φιλελεύθερο σύνταγμα που συντάχθηκε προσπάθησε και επέτυχε να συνδιαλλάξει τα αντιμαχόμενα μέρη όπως είχαν διαμορφωθεί μετά την επανάσταση του Θερίσσου παρέχοντας γενική αμνηστία.
Ακολούθως συνέχισε το έργο του προκατόχου του στην οργάνωση της διοίκησης της Κρητικής Πολιτείας, ή Πολιτείας των Κρητών όπως λεγόταν, η οποία κατ΄ ουσίαν αποτελούσε «κράτος κατ΄ εντολή» των Μεγάλων Δυνάμεων, υπό την Υψηλή Πύλη, εντός της επικράτειας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, (όπως ήταν η Ηγεμονία Σάμου και η Μολδοβλαχία), δηλαδή χωρίς διπλωματική εκπροσώπηση, ενώ οι κάτοικοι θεωρούνταν επίσημα υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σημαντικό επίσης έργο του Α. Ζαΐμη ήταν η κατόπιν έγκρισης, (σχετικής διακοίνωσης), των Μεγάλων Δυνάμεων οργάνωση της εντόπιας κρητικής πολιτοφυλακής, η λεγόμενη Κρητική Χωροφυλακή, διοικούμενη από Έλληνα αξιωματικό και στελεχωμένη από Έλληνες. Μετά την συγκρότηση αυτής αποχώρησαν από την Κρήτη και τα μέχρι τότε εγκατεστημένα διεθνή στρατεύματα.

Την θέση του Αρμοστή διατήρησε ο Αλέξανδρος Ζαΐμης μέχρι τις 12 Οκτωβρίου του 1908 όπου και παύθηκε το αρμοστιακό καθεστώς υπό των ίδιων των Κρητών πραξικοπηματικά όταν κήρυξαν την Ένωση της Κρήτης με το Βασίλειο της Ελλάδος, σε συνεννόηση βέβαια με τον τότε Πρωθυπουργό της Ελλάδας Γ. Θεοτόκη.
Σημειώνεται ότι την παραπάνω ημερομηνία ο Α. Ζαΐμης ήταν εκτός Κρήτης, (φέρεται να παραθέριζε κάπου στην Ελλάδα – πιθανόν ενήμερος της μέλλουσας εξέλιξης), όπου και ειδοποιήθηκε να μη επιστρέψει στην Κρήτη.

Διπλωμάτης – τραπεζίτης

Την περίοδο 1913-1914 συμμετείχε σε διάφορες αποστολές στην Ευρώπη και στη συνέχεια την περίοδο 1914 – 1920 διετέλεσε συνδιοικητής της Εθνικής Τράπεζας μαζί με τον Γεώργιο Χρηστάκη Ζωγράφο που παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι τις 19 Δεκεμβρίου του 1920.

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Το 1929 εξελέγη γερουσιαστής και εν συνεχεία πρόεδρος της Γερουσίας. Με την παραίτηση Κουντουριώτη στις 9 Δεκεμβρίου του 1929, ο Ελευθέριος Βενιζέλςο πρότεινε τον Αλέξανδρο Ζαΐμη ως τον επόμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Οι Παπαναστασίου και Αργυρόπουλος τάχθηκαν εναντίον της υποψηφιότητας Ζαΐμη. Ο Βενιζέλος δικαιολόγησε την επιλογή του για το πρόσωπο του Ζαΐμη ότι προερχόταν από ιστορική οικογένεια. Επίσης δεν ήταν ανέκαθεν δημοκρατικός, αλλά ήταν όψιμος δημοκρατικός. Κατά την ψηφοφορία στην κοινή συνεδρία των δύο Νομοθετικών Σωμάτων που διεξήχθη στις 11 το πρωί της 14ης Δεκεμβρίου 1929, ψήφισαν 101 γερουσιαστές σε σύνολο 120 και 226 βουλευτές επί συνόλου 250, ο Ζαΐμης εξελέγη με 257 ψήφους. Βρέθηκαν 38 λευκά, 22 με το όνομα Καφαντάρης, 6 με το όνομα Σοφούλης, 2 με το όνομα Κουντουριώτης, 1 με το όνομα Παπαναστασίου και 1 με το όνομα Ρωμανός. Τα λευκά ψηφοδέλτια τα έριξαν οι Λαϊκοι και οι Ελευθερόφρονες. Η εκλογή του Ζαΐμη στην Προεδρία της Δημοκρατίας ήταν ένα σφάλμα, σύμφωνα με τον ιστορικό Δαφνή, καθώς στερείτο δυναμισμού ως άτομο ηλικίας 75 ετών. Επίσης δεν πίστευε στην δημοκρατία μα ούτε και στη Βασιλεία. «Ο Ζαΐμης εδέχθη την προεδρίαν,ίσως διότι, λόγω μακράς παραδόσεως, είχε συνηθίσει να προσφέρει τας υπηρεσίας του όταν δεν ήτο υποχρεωμένος να αναλαμβάνη πρωτοβουλίας[…]ήτο μια ουδετέρα προσωπικότης».Παύθηκε από τον Γ. Κονδύλη στις 10 Οκτωβρίου του 1935, όταν η Βουλή το ίδιο βράδυ τον διόρισε Αντιβασιλέα, καταλύοντας έτσι την Αβασίλευτη Δημοκρατία. .

Το τέλος του Αλέξανδρου Ζαΐμη

Απεβίωσε το επόμενο έτος, στις 15 Σεπτεμβρίου 1936 στη Βιέννη που είχε μεταβεί για οφθαλμολογική θεραπεία. Η σορός του μεταφέρθηκε στην Ελλάδα και ενταφιάστηκε με ιδιαίτερες τιμές στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, στον οικογενειακό τάφο, στις 22 Σεπτεμβρίου, ενώ τον επικήδειο λόγο εκφώνησε ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς.

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης ήταν παντρεμένος αλλά δεν απέκτησε παιδιά. Την πολιτική παράδοση της οικογένειας συνέχισαν τα αδέρφια του και τα ανήψια του.

Με πληροφορίες από: https://el.wikipedia.org/wiki/Αλέξανδρος_Ζαΐμης

Ίος, η «Μικρή Μάλτα»

Υπάρχουν δύο εκδοχές του ονόματος Ίος. Ο μεν Πλίνιος αναφέρει ότι προέρχεται από τους Ίωνες, οι οποίοι την κατοίκησαν. Ο δε Πλούταρχος θεωρεί ότι προέρχεται από το άνθος «ίον». Το βέβαιο είναι ότι η προηγούμενη ονομασία του του νησιού ήταν Φοινίκη, όπως βεβαιώνει ο Πλίνιος. Το πήρε από τους Φοίνικες, που ήταν οι πρώτοι οικιστές του.

Ίος, η «Μικρή Μάλτα»
Ο λεγόμενος «Τάφος του Ομήρου»

Η Ίος είναι στενά συνδεδεμένη με τον Όμηρο. Η ομώνυμη πόλη της συγκαταλεγόταν μεταξύ εκείνων που έριζαν για την καταγωγή του Ομήρου. Οι αρχαίοι Ιήτες επέμεναν πολύ σ΄αυτό. Μάλιστα, έδειχναν τον τάφο του και τον τάφο της μητέρας του Κλυμένης. Αρκετοί αρχαίοι συγγραφείς μιλούν για τον θάνατο και την ταφή του Ομήρου στην Ίο.

Η Ίος ήταν ιδιαίτερα αναπτυγμένη την εποχή του Χαλκού. Οι κάτοικοι της είχαν αναπτύξει επικοινωνία με τη μινωική Κρήτη, τη Θήρα πριν από την καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου, αλλά και τη μυκηναϊκή Ελλάδα. Οι Ιήτες ήταν δραστήριοι και φημισμένοι ναυτικοί. Ασφαλές καταφύγιο για τα πλοία τους ήταν το μεγάλο φυσικό λιμάνι που βρίσκεται στη δυτική πλευρά του νησιού. Φτάνοντας οι Ίωνες στο νησί, έχτισαν μια πόλη στη θέση ακριβώς που βρίσκεται σήμερα η Χώρα, η πρωτεύουσα της Ίου. Την έχτισαν σε μια από τη φύση οχυρή θέση, σε έναν απόκρημνο βράχο.που δεσπόζει στο λιμάνι. Τη φυσική οχύρωση ενίσχυσαν με ψηλό τείχος.

Η πόλη-κράτος Ίος έγινε μέλος της Ιωνικής Αμφικτιονίας. Μετά τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας εντάχθηκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία, στην οποία παρέμεινε πιστή μέχρι τέλους. Νέα ακμή η πόλη γνώρισε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Στα νομίσματα που κόπηκαν την εποχή εκείνη απεικονιζόταν ο Όμηρος, στη μία όψη των νομισμάτων και η άλλη όψη απεικόνιζε τη κεφαλή της Αθηνάς. Η Αθηνά, όπως και ο Ζεύς και ο Απόλλων, λατρευόταν πολύ στην Ίο.

Με τη διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σε Ανατολική και Δυτική, η Ίος όπως όλος ο ελλαδικός χώρος εισήχθη στην επικράτεια της Κωνσταντινούπολης. Εντάχθηκε στη διοίκηση του Ανατολικού Ιλλυρικού και συνδέθηκε με την επαρχία της Αχαΐας. Παρακολούθησε τις τύχες των άλλων Κυκλάδων, που σταδιακά αξιοποιήθηκαν για τη συγκρότηση της ναυτικής δύναμης της Αυτοκρατορίας.

Στα χρόνια τς Εικονομαχίας η Ίος συνδράμει προς τους νησιώτες που κινήθηκαν εναντίον του εικονομάχου αυτοκράτορα Λεόντα Γ΄του Ίσαυρου. Ο στόλος που έβαλε πανιά για την Κωνσταντινούπολη καταναυμαχήθηκε από τις πιστές στον αυτοκράτορα δυνάμεις. Αυτά όλα ξετυλίχθηκαν στις αρχές του 8ου αιώνα.

Ολόκληρο τον 8ο καθώς και τον 9ο αιώνα το νησί υπέστη αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές από τους Σαρακηνούς που όργωναν το Αιγαίο. Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους της Δ΄Σταυροφορίας το 1204, η Ίος περιήλθε στην εξουσία του Μάρκου Σανούδου, ο οποίος την συμπεριέλαβε στο Δουκάτο του Αιγαίου που ίδρυσε με έδρα τη Νάξο.

Το 1292 ο ηγεμόνας της Ίου Δομένικος Σκιάβι θέλησε να αυτονομηθεί και το έκανε. Όμως, οι διάδοχοι του εκχώρησαν το νησί στο Δούκα της Νάξου. Το 1537 ήταν η χρονιά που επέδραμε ο Αλγερινός πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. ο τελευταίος αυθέντης του νησιού, ο Πιζάνι, έφυγε κυνηγημένος.

Η Ίος έγινε ορμητήριο των πειρατών. Το 1558 δεκατέσσερα οθωμανικά πλοία κατέλαβαν το νησί, το λεηλάτησαν και αιχμαλώτισαν όσους κατοίκους είχαν απομείνει από τις διώξεις των πειρατών. Όμως το 1579 κατοικήθηκε εκ νέου με φιρμάνι του καπουδάν πασά Ουλούζ Αλή και με τη φροντίδα ενός ιερέα, του Ποθητού. Διακόσιοι ήταν όλοι κι όλοι οι νέοι οικιστές.

Πάντως, οι πειρατές δεν άφησαν ήσυχη την Ίο. Συνέχισαν τις επιδρομές και εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν το λιμάνι της. Έτσι, ονομάστηκε «Μικρή Μάλτα». Καθώς το νησί δεν διαθέτει πεδιάδες για να αναπτυχθεί η γεωργία, οι κάτοικοι του ήταν υποχρεωμένοι να μεταναστεύουν. Μαζί με τους Σαντορινιούς έβρισκαν συχνά καταφύγιο στις μικρασιατικές ακτές, όπου κατά κύριο λόγο ασκούσαν το επάγγελμα του βαρελοποιού.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμμετοχή της Ίου στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τα καράβια της μετείχαν στον κατά θάλασσα αγώνα, αλλά δεν ήταν λίγοι οι κάτοικοι που πήραν μέρος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Μοριά.

Ο λόγιος Σπυρίδων Βαλέτας υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Το 1827, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, ιδρύθηκε σχολείο, όπου φοίτησαν 100 ελληνόπουλα. Δάσκαλος ήταν ο Σίφνιος Νικόλαος Σπεράντζας.

Χίος, ο παράδεισος της Ανατολής

Το Κάστρο ή Χίος, η κύρια πόλη του νησιού της Χίου χτίστηκε από τους Γενουάτες στην περιοχή της αρχαίας Χίου και είναι όμορφα τοποθετημένη στην ανατολική πλευρά του νησιού. Σε μικρή απόσταση πίσω από την πόλη, υψώνονται τα γυμνά βραχώδη βουνά, τα οποία κρύβουν το εσωτερικό του νησιού. Άγονα στην κορυφή, αλλά στους πρόποδες προσεχτικά καλλιεργημένα σε πεζούλες, παράγουν ελιές, ροδάκινα, σύκα, σταφύλια και άλλα φρούτα για τα οποία η Χίος είναι φημισμένη.

Χίος, ο παράδεισος της Ανατολής
Η αγορά της Χίου

Η γη ανάμεσα στη ρίζα των βουνών και τη θάλασσα, για μερικά μίλια γύρω από το Κάστρο, έχει πολλές μονοκατοικίες με κήπους γεμάτους με ημιτροπικά οπωροφόρα δέντρα: πορτοκαλιές, λεμονιές, μπανανιές, ροδιές και αμυγδαλιές. Το πιο φημισμένο προϊόν του νησιού είναι η μαστίχα. Η μαστίχα προέρχεται από εγχαράξεις στο φλοιό του σχίνου, ενός θάμνου που καλλιεργείται ευρέως στο πεδινό μέρος του νησιού, νότια του Κάστρου.

Η πόλη έχει μεν λιμάνι, αλλά είναι ρηχό και όχι καλά προστατευμένο από τον καιρό, με αποτέλεσμα να το επισκέπτονται όχι πολλά εμπορικά πλοία, ενώ το συνηθισμένο αγκυροβόλιο είναι έξω από το μόλο. Στα δεξιά του λιμανιού, κοιτάζοντας προς τη θάλασσα, υπάρχει ένα φρούριο με αρκετά κανόνια, που εκτείνεται κατά μήκος της ακτής και που η πρόσφατη λιθοδομή του δείχνει το σημείο όπου έχουν επισκευαστεί τα παλιά τείχη, μια προφύλαξη που λαμβάνεται για να ελέγχεται οποιαδήποτε εξέγερση των Ελλήνων.

Οι δρόμοι είναι καθαροί και καλοστρωμένοι, σε αντίθεση με τις περισσότερες τουρκικές πόλεις. Οι αγορές φαίνεται να διαθέτουν όλα τα αναγκαία, αλλά και μερικά πολυτελή προϊόντα, παρ’ όλο που η πόλη δεν είναι τώρα, όπως ήταν κάποτε, ένα από τα κέντρα παραγωγής της αυτοκρατορίας. Το νησί έχει ως ένα βαθμό συνέλθει από τη σφαγή του 1822, όταν σφαγιάστηκαν 20.000 Έλληνες Χιώτες. Όμως υπάρχουν ακόμη στην πόλη κάποια κατεστραμμένα σπίτια και οι άστεγοι τοίχοι μερικών μονοκατοικιών γύρω από την πόλη, που μαρτυρούν τη φρικτή πράξη της τουρκικής κτηνωδίας.

Μουσουλμάνοι και χριστιανοί εμφανίζονται τώρα να ζουν μαζί αρκετά ειρηνικά, με τους τελευταίους να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του νησιού, όπως μπορεί κανείς να συμπεράνει από τον αριθμό των ορθόδοξων και καθολικών εκκλησιών του νησιού, ενώ ένα τζαμί αρκεί για τις ανάγκες των λίγων μωαμεθανών κατοίκων. Πολλά από τα σπίτια είναι χτισμένα σε ρυθμό ιταλικό, βαμμένα με λαμπερά χρώματα, με αναρριχώμενες κληματαριές, πράσινα καφασωτά στα παράθυρα κκαι επικλινείς στέγες.

Εκτός από τον καθαρό αέρα, το ισορροπημένο και εύκρατο κλίμα και το όμορφο τοπίο, και οι χαμηλές τιμές όλων των βασικών προϊόντων κάνουν το Κάστρο ακόμη πιο γοητευτικό. Ένα αυστριακό Lloyd και ένα ρωσικό ατμόπλοιο πιάνουν λιμάνι στη Χίο κάθε εβδομάδα, έτσι ώστε το νησί να έχει επαφή με την Ευρώπη, και παρ΄όλο που οι διασκεδάσεις οποιουδήποτε είδους είναι σπάνιες, υγεία και πλούτος θα μπορούσαν να αναζητηθούν σε χειρότερα μέρη από το «βραχώδες νησί της Χίου».

Η έδρα του Ομήρου είναι μια άγρια βραχώδης χαράδρα περίπου τρία μίλια βόρεια του Κάστρου, μιας και η Χίος είναι από τα μέρη που καυχιέται ότι είναι η πατρίδα του αρχαίου ποιητή. Ανάμεσα στους χαμηλούς λόφους πάνω από την πόλη υπάρχουν πολλές όμορφες κοιλάδες, των οποίων οι έντονες καλλιέργειες μου θύμισαν παρόμοιες εικόνες ανάμεσα στους λόφους γύρω από τη Νίκαια και που η κοίτη του ποταμού που τρέχει ανάμεσα τους παρέχει και στις δύο περιοχές το μοναδικό δρόμο. Τα γαϊδούρια φαίνεται να είναι το μόνο μεταφορικό μέσο για φορτία, αφού δεν παρατήρησα να υπάρχει άμαξα ή αμαξιτός δρόμος.

Την Κυριακή το απόγευμα ολόκληρος ο χριστιανικός πληθυσμός του Κάστρου συνωστιζόταν στο χώρο περιπάτου ανάμεσα στην πόλη και το φρούριο. Οι άνδρες γενικά φορούσαν μαύρο φράκο και ψηλά καπέλα, ενώ οι γυναίκες ήταν υπέροχες με τα μεταξωτά τους φορέματα και τα καπέλα τους. Πολλές από τις γυναίκες θα ήταν πραγματικά πολύ όμορφες, αν δεν έβαφαν το πρόσωπο τους σε βαθμό που να το παραμορφώνουν, παρ΄όλο που χωρίς αμφιβολία οι ίδιες είχαν τη γνώμη ότι γίνονταν «όμορφες για πάντα».

Οι πιο πολλοί από τους χωριάτες φορούσαν τη μακριά κόκκινη ελληνική τραγιάσκα, αν και κάθε τόσο εμφανιζόταν το στρογγυλό φέσι ή το άσπρο σαρίκι κάποιου Τούρκου.

Το ότι δεν υπήρχαν πολλοί Άγγλοι στο νησί το καταλάβαμε από το βαθμό περιέργειας που προκάλεσε η παρουσία μας στην πόλη, παρ΄όλο που μερικοί Έλληνες επισκέφτηκαν τη θαλαμηγό μας. Κάποιοι μιλούσαν υποφερτά αγγλικά, που είχαν μάθει στο αγγλικό κολέγιο, που υπήρχε κοντά στο Κάστρο, ένα ίδρυμα για το οποίο φαινόταν πολύ περήφανοι.

Εκτός από τους φόρους στη μαστίχα και στα άλλα στεριανά προϊόντα, φαίνεται ότι επιβάλλεται κάποιος φόρος στα θαλασσινά προϊόντα. Θέλοντας κάποια μέρα να αγοράσω ψάρια από ψαράδες που η βάρκα τους ήταν κοντά μας, μας είπαν με σπασμένα ιταλικά ότι δεν τολμούσαν να μας πουλήσουν, καθώς ήταν υποχρεωμένοι να φέρουν όλη την ψαριά στην αγορά, όπου επιβαλλόταν ένας φόρος πριν να πουληθούν.

Σηκώθηκε από την Ανατολή μια συγκρατημένη αύρα και ο οικείος ήχος της άγκυρας σήμανε την αναχώρηση μας, η προοπτική να φτάσουμε σύντομα στις ακτές της Αιγύπτου μας έκανε να ξεχάσουμε η θλίψη που είχαμε, αφήνοντας πίσω μας τον παράδεισο της Ανατολής.

Frederick Trench Townshend

Σάμος, ένα γόνιμο νησί

Αν κάποιο νησί του Αρχιπελάγους που, από κάποια απόσταση προσφέρει στα μάτια του ταξιδιώτη ένα μεγάλο και λιτό τοπίο, μία έντονη αυστηρή ομορφιά στην όψη του και στις πλαγιές των βουνών του και μία επιβλητική μεγαλοπρέπεια στον όγκο του και και στις απόκρημνες ακτές του αυτό σίγουρα είναι η Σάμος.

Σάμος, ένα γόνιμο νησί
Γκραβούρα με το ναό της Ήρας της Σάμου

Ψηλότερη από την Κεφαλλονιά, αλλά λιγότερο ψηλή από τη Σαμοθράκη, η Σάμος δικαίως φέρει το όνομα που έλαβε χάρη στο ύψος της. Πράγματι, είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν έτσι τα σημεία που δέσποζαν στο χώρο.

Η Σάμος, την εποχή της παρακμής της, κατοικήθηκε και καλλιεργήθηκε λιγότερο, τα δάση επανεμφανίστηκαν και κυρίευσαν ξανά το έδαφος. Πολλές φορές, αναμφίβολα, ο πόλεμος και οι πυρκαγιές το κατέστρεψαν, αλλά μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το νησί εγκαταλείφθηκε πλήρως από τους κατοίκους του και παρέμεινε έρημο έναν αιώνα.

Τότε τα διάσπαρτα δάση του άρχισαν να εξαπλώνονται και να πολλαπλασιάζονται και όταν εκ νέου αποικήθηκε, κατελάμβαναν, ακολουθώντας μια πανάρχαια παράδοση, απέραντες εκτάσεις γης. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος τους έχει κοπεί είτε ξεριζώθηκε για να δώσει στους κατοίκους καλλιεργήσιμο χώρο ή ίσως υλικό υλοτομίας προς εκμετάλλευση. Εδώ κι εκεί, στις πλαγιές ορισμένων βουνών, συναντά κανείς κυπαρίσσια, αδράχνες, τούγιες, βελανιδιές και κυρίως πεύκα, που συγκροτούν την καρδιά των δασών που ακόμα επιβιώνουν.

Τα πιο συνήθη δενδρύλλια είναι οι μυρτιές, οι σχίνοι και οι κουμαριές και στο χείλος ή στο μέσον των χειμάρρων, οι λυγαριές και οι ροδοδάφνες. Επίσης οι τούφες από θυμάρι και άλλα μυρωδάτα χόρτα ρίζωσαν σε κάθε γωνιά και μοιάζουν να είναι το φυσικό ένδυμα του εδάφους που ο άνθρωπος δεν έχει ακόμα ούτε στο ελάχιστο κατακτήσει.

Μεγάλες και γέρικες ελιές είναι σκορπισμένες στην ύπαιθρο και μάλιστα σε κάποια μέρη, κυρίως στη δυτική πλευρά του νησιού αφθονούν. Σε πολλά χωριά, ιδίως στην Καστανιά, παρατηρούμε τις καστανιές, ωστόσο γενικότερα αυτά τα δένττρα σπανίζουν σήμερα.

Τα ομορφότερα δέντρα που είδα ποτέ στο νησί είναι τα πλατάνια. Είναι τα πλέον σεβαστά. Φυτρώνουν γενικά κοντά σε πηγές. Πράγματι, όπως είναι γνωστό, το πλατάνι είναι το φιλόξενο δέντρο που στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία αναγγέλλει από μακριά την ύπαρξη κάποιας πηγής. Η χάρη της πλατιάς φυλλωσιάς του, τα μεγάλα κλαδιά του μπορούν να φιλοξενήσουν κάτω από τη σκιά τους ένα ολόκληρο καραβάνι και η μεγαλοπρέπεια της θωριάς του, όλα συντρέχουν στο να καταστεί ιερό και προστατευμένο στα γεράματα του ενάντια στην ανθρώπινη καταστροφή.

Ακόμη, συναντούμε μουριές, αμυγδαλιές και συκιές γύρω από τη Χώρα και σε πολλά άλλα χωριά. Με αυτά τα τελευταία δέντρα έχω αριθμίσει ένα μεγάλο μέρος των δέντρων της Σάμου. Ας μην εκπλαγεί κανείς που δεν μνημονεύω πορτοκαλιές, λεμονιές, ροδιές, χαρουπιές, που άλλοι περιηγητές παρατήρησαν γιατί ο χειμώνας του 1849 τις εξολόθρευσε σχεδόν πλήρως.

Η κυρίαρχη καλλιέργεια της Σάμου είναι της ελιάς και κυρίως της αμπέλου. Το κλήμα είναι χαμηλό και μεγαλώνει στο χώμα. Χωρίς καθόλου να υποστηρίζεται από πασσάλους, όπως συνήθως γίνεται στη Γαλλία, δεν αναρριχάται ούτε σε δέντρα όπως σε ορισμένες περιοχές της Ιταλίας, αλλά έχει ύψος μόλις τριάντα πέντε-σαράντα εκατοστά από το έδαφος. Τέλος, το κρασί που παράγεται είναι εξαιρετικό, φέρεται μάλιστα να είναι από τα καλύτερα του Αρχιπελάγους. Φαίνεται ότι παλαιότερα δεν συνέβαινε αυτό, αφού ο Στράβων και ο Απουλήιος συμφωνούν ότι στην εποχή τους το αμπέλι δεν πετύχαινε ποτέ.

Καθώς όλο το νησί είναι ορεινό, κόβεται από μεγάλο αριθμό κοιλάδων που αίφνης αποκαλύπτονται σε κάθε βήμα και σε κάθε στροφή τα ελικοειδή μονοπάτια που βαδίζουμε. Τα νερά, κατεβαίνοντας από τα βουνά με την ορμητικότητα που τους δημιουργούν σε πολύ ψηλές και ιδιαίτερα επικλινείς κατωφέρειες, σκάβουν βαθιά φαράγγια, μερικά από τα οποία επειδή στερούνται πράσινου μοιάζουν με κανάλια πελεκημένα κάθετα μεταξύ των τοιχωμάτων δύο βράχων, ενώ τα άλλα, με δέντρα που πλέκονται και με διάσπαρτες ροδοδάφνες και λυγαριές, συνιστούν ισάριθμες οάσεις δροσιάς που καλούν τον ταξιδιώτη να σταματήσει ή έστω να χαρεί στο πέρασμά του.

Η Σάμος βρίσκεται κάτω από τον ίδιο ουρανό με τη νότια περιοχή της αρχαίας Ιωνίας, και γνωρίζουμε ότι η Ιωνία φημιζόταν πάντοτε για τη γλυκύτητα και την ομορφιά του κλίματος της. Μολονότι λιγότερο ευνοημένη από τη φύση η Σάμος προσφέρει τα πλεονεκτήματα αυτής της γόνιμης περιοχής. Οι χειμώνες είναι ήπιοι και ίσα που γίνονται αισθητοί, εκτός από τα ψηλά οροπέδια. Ο Άμπελος, παρά το ύψος του, σπάνια καλύπτεται από χιόνι. Μόνο η Κέρκη μερικές φορές λευκαίνει τις κορυφές της. Από το Φεβρουάριο κιόλας οι αμυγδαλιές ανθίζουν και οι κληματαριές μπουμπουκιάζουν. Στη νότια περιοχή του νησιού, που προστατεύεται από τους βοριάδες, η βλάστηση είναι ιδιαίτερα πρώιμη.

Victor Guerin

Στην Κρήτη της Τουρκοκρατίας

Οι κάτοικοι στην Κρήτη, Έλληνες και Τούρκοι, όσον αφορά τη φυσική τους εμφάνιση έχουν, έχουν ωραία κορμοστασιά, είναι εύρωστοι και ρωμαλέοι. Τους αρέσει να ασκούνται στην τοξοβολία,. Πάντα ξεχώριζαν σε αυτήν την άσκηση. Μάλιστα ο Παυσανίας βεβαιώνει ότι ήταν συνυφασμένη με το έθνος τους, και το προτιμούσαν επίσης όλοι οι λαοί της Ελλάδας. Έτσι, βλέπουμε πάνω στα αρχαία νομίσματα του νησιού να απεικονίζονται μόνο άντρες.

Πρόκειται για τίμιους ανθρώπους. Σήμερα το νησί αυτό δεν συναντά κανείς κατεργάρηδες ούτε λωποδύτες, ούτε ζητιάνους, δολοφόνους ή κλέφτες μεγάλης εμβέλειας. Οι πόρτες των σπιτιών κλείνουν απλά με πολύ ελαφριές ξύλινες ράβδους, που χρησιμεύουν ως κλειδαριές. Όταν κάποιος Τούρκος κλέψει, κάτι που σπανιότατα συμβαίνει, τον στραγγαλίζουν μέσα στη φυλακή, για λόγους εθνικής αξιοπρέπειας. Στη συνέχεια βάζουν το πτώμα του σε ένα σάκο γεμάτο πέτρες και το ρίχνουν στη θάλασσα. Όταν ο κλέφτης είναι Έλληνας, καταδικάζεται σε ραβδισμό ή απαγχονισμό στο πλησιέστερο δέντρο.

Η πλειονότητα των Τούρκων έχει εκχριστιανιστεί ή είναι παιδιά Τούρκων χριστιανών. Οι Τούρκοι που έχουν αλλαξοπιστήσει, (πρώην χριστιανοί) συνήθως είναι λιγότεροι έντιμοι από τους γνήσιους Τούρκους. Ένας σωστός Τούρκος δεν λέει τίποτα όταν βλέπει τους χριστιανούς να τρώνε χοιρινό και να πίνουν κρασί, ενώ τους Τούρκους αποστάτες, που κρυφά τρώνε και πίνουν, τους επιτιμά και τους υβρίζει. Πρέπει να ομολογήσουμε ότι αυτοί οι δυστυχείς πουλάνε την ψυχή τους φτηνά, αφού για να αλλάξουν θρησκεία δεν κερδίζουν παρά ένα πανωφόρι και το προνόμιο να απαλλαγούν από το κεφαλοχάρατσο, προνόμιο που δεν ξεπερνά τα 5 τάλιρα ετησίως.

Οι Έλληνες χωρικοί φορούν στο κεφάλι τους μι κόκκινη σκούφια. Στα χωράφια, για να προστατευθούν από τον ήλιο, έχουν μοναδική συνδρομή ένα μαντήλι που το δένουν πάνω στη σκούφια και το ανασηκώνουν από τη μια μεριά με το μπαστούνι τους, σχηματίζοντας έτσι ένα είδος ομπρέλας. Οι Τούρκοι χρησιμοποιούν την ίδια μέθοδο. Οι Έλληνες ντύνονται ελαφρά. Φορούν μπλε βράκα από βαμβακερό ύφασμα που φτάνει ως τα πόδια, αλλά το πίσω μέρος της βράκας κατεβαίνει χαμηλότερα από ό,τι πρέπει και τους κάνει να φαίνονται πολύ αστείοι. Στην Κρήτη δεν βλέπουμε κανέναν χωρίς να είναι καλά ποδημένος, ενώ οι αγρότες της Ευρώπης ως επί το πλείστον είναι μισοξυπόλητοι. Στις πόλεις οι Έλληνες χρησιμοποιούν σκαρπίνια. από κόκκινο μαροκίνι, εξαιρετικά καθαρά και ανάλαφρα. Στα χωριά φορούν μικρές μπότες από το ίδιο δέρμα που τις κάνει να αντέχουν χρόνια ολόκληρα και είναι τόσο καλά ποδημένοι όσο οι αρχαίοι Κρητικοί του Ιπποκράτη.

Όσο για τις κυρίες στην Κρήτη, είδαμε αρκετά όμορφες. Το ένδυμα τους δεν τονίζει καθόλου τη μέση, παρ΄ό,τι είναι ό,τι πιο όμορφο διαθέτουν. Το ρούχο αυτό είναι πολύ απλό. Πρόκειται για ένα φουστάνι από κόκκινο μάλλινο ύφασμα, πλισέ, που σφίγγει στη μέση και κρέμεται στους ώμους με δύο χοντρά κορδόνια. Κάτω από φουστάνι φορούν μόνο ένα πουκάμισο. Καλύπτουν το κεφάλι τους με ένα άσπρο μαντήλι που πέφτει με χάρη πάνω στους ώμους τους.

Δεν υπάρχουν στον κόσμο άνθρωποι πιο φιλικοί από τους Έλληνες. Από όπου περνούσαμε όλο το χωριό συγκεντρώνονταν, οι μισοί τριγύρω μας, οι άλλοι μισοί στις αυλές τους. Δεν το έκαναν για να μας βρίσουν. Είναι τόσο καλοί άνθρωποι.

Παρ΄ότι στην Κρήτη δεν υπήρχαν ούτε οι μισοί από τους ανθρώπους που απαιτούνταν για να το καλλιεργούν, ωστόσο, παράγεται περισσότερη ποσότητα από μπορούν να καταναλώσουν οι κάτοικοι. Το νησί αφθονεί όχι μόνο σε κρασί, αλλά προμηθεύει τους ξένους λάδι, μαλλί, μετάξι, μέλι, κερί, τυριά, λάβδανο. Καλλιεργείται ελάχιστα το βαμβάκι και το σουσάμι. Το σιτάρι είναι εξαιρετικό, κυρίως στην περιοχή του Ηρακλείου και στην πεδιάδα της Μεσαράς, χωρίς όμως να ξέρουν να κάνουν ψωμί. Το ψωμί τους είναι μια μαλακιά ζύμη, κομματιασμένη και τόσο λίγο ψημένη που κολλά στα δόντια.

Τα κρητικά κρασιά είναι έξοχα, κόκκινα, λευκά και ροζέ. Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι βλέπουμε νομίσματα χτυπημένα στην αρχαιότητα για τους Κρήτες, στην πίσω όψη των οποίων αναπαρίστανται στεφάνια από κισσό πλεγμένα με τσαμπιά σταφυλιών. Τα κρασιά σε αυτό το κλίμα έχουν την ξινάδα που χρειάζεται για να εξισορροπήσουν τη γλυκύτητα τους. Αυτή η γλύκα τους, όχι μόνο δεν είναι ανούσια, αλλά συνοδεύεται από ένα απολαυστικό βάλσαμο που κάνει όποιους γεύτηκαν τα κρασιά της Κρήτης να περιφρονούν κάθε άλλο κρασί.

Το μαλλί του Ηρακλείου Κρήτης, όπως και της υπόλοιπης Ελλάδας, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί παρά μόνο για χοντρά υφάσματα, λουριά και στρώματα. Το μετάξι του νησιού θα ήταν τέλειο αν γνώριζαν να το δουλέψουν. Το μέλι είναι εξαιρετικό και μυρίζει θυμάρι, με το οποίο όλη η γη είναι γεμάτη. Το κερί και το λάβδανο δεν είναι προς περιφρόνηση. Αξίζουν τα τυριά των βουνών των Σφακίων. Αν και η Κρήτη είναι μια πλούσια χώρα, ωστόσο οι καλύτερες περιοχές του νησιού δεν καλλιεργούνται καθόλου σωστά, και μάλιστα τα 2/3 αυτού του βασιλείου αποτελούνται από ξερά βουνά, άγονα, δυσάρεστα, απόκρημνα, κατακόρυφα και περισσότερο προσιτά σε κατσίκες παρά σε ανθρώπους.

Joseph Pitton de Tournefort