Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843

Αυτό το κίνημα το ήξεραν και οι πρέσβεις της Αγγλίας και Γαλλίας και Ρουσσίας, όμως τους έλεγαν αυτεινών και τις μερίδες των δικών μας που ήταν μ΄αυτούς, ότι δια αυτούς δουλεύομεν. Ο Μεταξάς έδειξε χαρακτήρα, ήταν ξεμακρυσμένος από τους ξένους, στάθη καθώς μιλήσαμεν κατά τον όρκο μας. Το βράδυ συνάζω ανθρώπους και βάζω το σχέδιον εις την ενέργειαν. Ο Θεός στράβωσε την εξουσίαν και την ενέκρωσε, από τη δικαιοσύνην που είχε κι ο βασιλέας κι όλοι αυτείνοι κοιμάτον.

Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843
Στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης

……………………………………………………………………………………………

Αφού έγιναν οι νέοι υπουργοί και τους αναγνώρισαν όλοι οι Σύμβουλοι της Επικρατείας, τότε οι νέοι υπουργοί έφκιασαν ένα έγγραφο δια τον Καλλέργη και εμένα να το υπογράψει ο βασιλέας, δι΄ασφάλειαν μας, ότι φυλάξαμε την ησυχίαν. Τότε πήγαν εις τον βασιλέα να υπογράψει το Σύνταγμα κι αυτό. Ήταν και οι Πρέσβεις των Δυνάμεων εις το Παλάτι και τα υπόγραψε όλα και του έγινε ένα μεγάλο «ζήτω» από όλους τους πολίτες της πρωτεύουσας.

Τότε μαζώχτη πολύς κόσμος από όλα τα χωριά και τα νησιά. Δια να μη γένει καμιά αταξία τους σύναξα όλους έξω εις τον κάμπο και τους βάνω ένα λόγο, πως σηκώσαμεν την επανάσταση, πως είμαστε εις τον αγώνα ξυπόλητοι και γυμνοί και νηστικοί τις περισσότερες φορές, πόσοι σκοτώθηκαν, πόσοι σκλαβώθηκαν, πόσοι τούρκεψαν, κι έγινε γης Μαδιάμ η πατρίδα μας, και τίποτα δεν κέρδισαν οι τίμιοι άνθρωποι από την ανοησία μας και την κακία μας, εμάς κι εκείνων που μας κυβερνούσαν αρχή και τέλος, όλο εμφυλίους πολέμους κι άλλες ακαταστασίες κάναμεν. Και χάθηκαν εις αυτά περισσότεροι από τους πολέμους των Τούρκων.

«Ιδού αδελφοί, ο Θεός έκαμεν πάλι το έλεος του και και μας έφερε μόνος του το αγαθό του δώρο και μας προστάτεψε κι εμάς και το Βασιλέα μας, ούτε αυτός να αγανακτίσει εναντίον μας, ούτε εμείς εις τον Βασιλέα μας. Και φώτισε και τα δύο μέρη εις το εξής θα ζήσουμε με την ευλογίαν του Θεού ως πατέρας με τα απιδιά του. Διώχνομεν αύριον και τους Μπαυαρέζους. Και να είμαστε γενναίοι εις αυτούς, να μην θυμηθεί κανένας πάθος από μας να πειράξει κανέναν, ή να διατιμήσει όσο να πάνε εις την ευχή του Θεού. Τώρα εσείς όλοι οι αγαθοί άνθρωποι να υπάγει καθένας εις το σπίτι του ν΄αφήσει τ΄άρματα του, όπως τ΄άφησα κι εγώ και βαστώ εις το χέρι μου το μπαστούνι μου, όπου βλέπετε, και πήρα και το σκαλιστήρι μου κι εργάζομαι εις τον κήπο μου και εις τ΄ αμπέλι μου, ότι ζυγώνει κι ο τρύγος. Αυτά είχα να σας πω αδελφοί.» Σε δύο ώρες δεν έμεινε κανένας από αυτούς.

Φέραμεν και πλοία και μπαρκαρίσαμεν όλους τους Μπαυαρέζους. Τους πήγα εις τον Περαία, όπου είχαν Έλληνες αδικήσει, κατατρέξει, χτυπήσει – τους μεταχειρίζονταν χειρότερα από τους Τούρκους. Δεν εστάθη τρόπος να θυμηθή κανένας Έλληνας παραμικρά από αυτά και να κατατρέξουν κανέναν. Τους μπαρκαρίσαμεν όλους και πάνε εις την δουλειάν τους.

Στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης

Στην Άνδρο ζήσαμε μέρες του Αιγαίου

Φτάσαμε στην Άνδρο. Αρχίσαμε την αναρρίχηση μέσα στους στενούς ελικοειδείς δρόμους, ανάμεσα σε ψηλούς πέτρινους τοίχους σκεπασμένους με βατόμουρα που μας αναζωογονούσαν καθώς βαδίζαμε κοπιαστικά.

Στην Άνδρο ζήσαμε μέρες του Αιγαίου
Χαρακτηριστικές ξερολιθιές της Άνδρου

Η εκκλησία της Παναγίας ήταν ασφυκτικά γεμάτη και η ατμόσφαιρα πνιγηρή από τη μυρωδιά του λιβανιού.Το άχαρο κτίριο χωρίς παράθυρα, χτισμένο από το πάτωμα μέχρι το ταβάνι από σχιστόλιθο, υλικό από το οποίο η ίδια η Άνδρος είναι φτιαγμένη, είναι απλώς ένας τόπος λατρείας. Όμως η θρησκεία δεν εξαρτάται από Παρθενώνες ή Ουεστμίνστερ. Ο Δίας και η ήρα θα μπορούσαν να έχουν βρει μόνο έναν χοντροκομμένο γαμήλιο βωμό στο όρος Όχη και ο Απόλλωνας δεν είχε λόγο να καυχιέται για τον Κύνθο στη Δήλο.

Αυτοί οι χωριάτες ασκούν τη λατρεία τους μάλλον ως επαγγελματική υπόθεση, αλλά μακάρι να είχαμε τη μισή ευλάβεια στις δικές μας εκκλησίες. Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι πιστεύουν χωρίς αμφισβήτηση, και μερικές φορές είναι να αναρωτιέται κανείς πόση από την πίστη τους έχει ακόμη ρίζες στον Όλυμπο.

Τους αφήσαμε να θυμιατίζουν και συνεχίσαμε την πορεία μας ανάμεσα στα σκιερά δρομάκια προς το μέρος που μας παραχωρήθηκε για τη φιλοξενίας μας στην Άνδρο. Είναι ένα αγρόκτημα με 12 πεζούλες, που το ύψος του ξεπερνά το πλάτος του και ανήκει παραδόξως σε έναν Αμερικανό πολίτη, που γεννήθηκε εδώ, αλλά τώρα κατοικεί πέρα από τη θάλασσα στη μεγάλη πατρίδα. Πριν από χρόνια ο νέος από την Άνδρο πήγε στη Σμύρνη και από εκεί στην Νέα Υόρκη. Τελείωσε το κολέγιο, σπούδασε ιατρική και θεολογία, παντρεύτηκε μια Αμερικανίδα, με την οποία και τα παιδιά τους περνά τα καλοκαίρια σε αυτό το ακανόνιστο πέτρινο εξωχικό στην κορυφή της Κατακοίλου, και τους χειμώνες στο μεγαλύτερο σπίτι στο Μπατσί, που αποτελούσε στο διάστημα της παραμονής μας την κατοικίας μας. Τώρα, με την επιστροφή του στην Αμερική, το οίκημα χρησιμοποιείται ως προσωρινό κατάλυμα από το διευθυντή του σχολείου, ο οποίος με κόπο από το Μπατσί μέχρι εκεί με τα πόδια και θεωρεί ότι το ταξίδι αυτό που κάνει μία φορά τη εβδομάδα είναι αποτελεσματική άσκηση.

Το αγρόκτημα το φροντίζει ο παπάς με το αζημίωτο βέβαια, γιατί κάθε πεζούλα είναι φορτωμένη με φρούτα, ροδάκινα, αχλάδια, ρόδια σύκα, λεμόνια, πορτοκάλια, ελιές, κυδώνια, καρύδια, μούρα, βατόμουρα, σταφύλια, σε τέτοια αφθονία και ποιότητα που ο καθένας θα ευχόταν να είναι παιδί για να έχει πιο καλό πεπτικό σύστημα.

Στο παλιό σπίτι γευματίζαμε, ξαπλώναμε καταγής κατά από τις συκιές, ανεβοκατεβαίναμε στο αγρόκτημα με τις πεζούλες του. Τελικά χορτασμένοι από ξεκούραση και ηρεμία, κατηφορήσαμε στην πίστα του χορού όπου οι νέοι και οι νέες χόρευαν με γρήγορα βήματα πολύ κοντά ο ένας στον άλλο και με σοβαρό ύφος, σαν να έκαναν την προσεχή τους. Ο χώρος της ορχήστρας ήταν μια επίπεδη στρογγυλή βεράντα μπροστά στο οινοπωλείο και ο χορός έμοιαζε να είναι συνέχεια της πρωινής λειτουργίας. Οι ενδυμασίες δεν ήταν φανταχτερές και ο ερωτισμός απουσίαζε εντελώς από τις κινήσεις τους: ο πιο αυστηρός ηθικολόγος δεν θα είχε τίποτα να ψέξει.

…………………………………………………………………………………

Ήταν η τελευταία μέρα του σχολείου και εμείς πήγαμε στην Κατάκοιλο για την απονομή των ενδεικτικών. Το κτίριο του σχολείου ήταν απλώς τέσσερις τοίχοι από σχιστόλιθο της Άνδρου, με μαι μεγάλη σκεπή φτιαγμένη από κυπαρίσσια. Το πάτωμα ήταν το ίδιο το έδαφος, η έδρα του διευθυντή ένα είδος ξύλινου κουτιού και τα θρανία χοντροκομμένοι πάγκοι χωρίς πλάτη. Τα παράθυρα ήταν επίσης ξύλινα χωρίς τζάμια. Ο διευθυντής στεκόταν στην έδρα του με το ξεθωριασμένο του σακάκι ριγμένο στους ώμους του, ενώ περίπου 20 αγόρια, 12 χρονών και κάτω, κάθονταν στους πάγκους.

Φτάσαμε το καταμεσήμερο και τα παιδιά περίμεναν τον ερχομό του παπά, που θα τα εξέταζε στα θρησκευτικά. Μας έδωσαν σκαμνιά γιατί δεν υπήρχαν καρέκλες, και όταν εμφανίστηκε ο παπάς συνεχίστηκε η διαδικασία. Ένα παιδί είπε την προσευχή και ακολούθησε η κατήχηση. Αφού εξετάστηκαν τα παιδιά στα μαθήματα της τάξης τους, γλώσσα, μαθηματικά και ιστορία, υπογράφτηκαν τα πρακτικά του σχολικού έτους από τον πληρεξούσιο του δημάρχου, τον παπά και δύο χωριανούς και στη συνέχεια πήγαμε στο δείπνο που ακολούθησε.

Irving Manatt