Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος (1827)

Η «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος» είναι η μόνη εφημερίδα που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του εκδότη, χωρίς οικονομική στήριξη.

Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος

Η έκδοση της πραγματοποιήθηκε σε εποχή όπου από τα τέσσερα σημαντικά φύλλα του Αγώνα κυκλοφορούσε, μόνο το ένα, η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος», το επίσημο όργανο της Διοίκησης. Υπεύθυνος συντάκτης αρχικά ήταν ο Θεόκλητος Φαρμακίδης, αλλά μετά την παραίτηση του ορίστηκε ο Γεώργιος Χρυσίδης, προθυμότερος να συμπορεύεται με την πολιτική εξουσία, να υπακούσει στα κελεύσματα της.

Την ανεξαρτησία της «Ανεξαρτήτου Εφημερίδος της Ελλάδος» διακηρύσσει ο Π.Κ. Παντελής, Υδραίος ναυτικός το επάγγελμα, ο οποίος δεν ανήκε στους κύκλους της πολιτικής ή της λογιοσύνης. Υπήρξε γνώριμος της οικογένειας Κουντουριώτη, στα μέλη της οποίας συνήθιζε να παρέχει μικρές υπηρεσίες, όπως μεταφορά αλληλογραφίας, προφορικά μηνύματα κλπ. Τα στοιχεία που παρέχουν οι αρχειακές πηγές, αν και καταγράφουν τη σχέση του Π.Κ. Παντελή με τους αδελφούς Κουντουριώτη, δεν δημιουργούν υποψίες ότι η έκδοση της εφημερίδας έγινε με σκοπό να εξυπηρετηθούν τα προσωπικά συμφέροντα των Υδραίων πολιτικών. Απεναντίας, ο εκδότης στο προγραμματικό του κείμενο «Ειδοποίησις» ανακοινώνει τις προθέσεις του, σχετικά με τη γραμμή και τους στόχους της εφημερίδας, οι οποίοι είναι να γράφεται μόνο η αλήθεια.

Η «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος» για τους πρώτους μήνες τουλάχιστον, στάθηκε ένα όργανο ανεξάρτητο, με βασική επιδίωξη την αντικειμενική πληροφόρηση. Απόλυτα σεβαστή η πρόθεση αυτή του εκδότη, μόνο που δεν είχε διάρκεια. Και τούτο, διότι από τη στιγμή που μεταφέρθηκε στην Αίγινα, όπου είχε την έδρα του εκεί ο Κυβερνήτης, ο Παντελής Κ. Παντελής, συντάσσεται με κάποιο τρόπο με την εξουσία. Η εφημερίδα που είχε διακριθεί για την οξύτατη κριτική της απέναντι στη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος», απέναντι σε πρόσωπα ή θεσμούς της και σε συλλογικά σώματα, καθώς και για την παρουσίαση άρθρων και σχολίων, διατριβών με θέματα γενικού πολιτικού ενδιαφέροντος και ειδήσεων από τις τελευταίες στρατιωτικές εξελίξεις, καθώς ο Αγώνας έβαινε προς το τέλος του, προκρίνει τη συμπόρευση με τη Διοίκηση, ουσιαστικά με την εξουσία, δημοσιεύοντας νόμους, θεσπίσματα, επίσημα έγγραφα.

Ενδεχομένως ο Υδραίος εκδότης-ναυτικός πίστευε ότι με αυτόν τον τρόπο μπορούσε να συμβάλλει στην κατασίγαση των παθών, που υπήρχαν ακόμα έντονα στα ελληνικά περιβάλλοντα, στη δημιουργία συνεπώς ομαλού πολιτικού βίου, μέσα στις προοιωνιζόμενες συνθήκες ελευθερίας. Για τον ίδιο λόγο δεν παύει να υπερασπίζεται, θεωρητικά τουλάχιστον, την ελευθερία του Τύπου.

Μικρή, βραχύβια εφημερίδα χωρίς ιδιαίτερη εμβέλεια, έπαιξε εν τούτοις το ρόλο της σε εποχή όπου οι τρεις σημαντικές εφημερίδες είχαν τερματίσει το βίο τους. Ενδιαφέρον δείγμα μιας έκδοσης που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, είχε σίγουρα τη θέση της, την αξία και τη σημασία της στο ελληνικό δημοσιογραφικό κίνημα αυτής της περιόδου. Αγαθές μοιάζουν οι προθέσεις του εκδότη, όπως καταγράφονται από τον ίδιο στο προγραμματικό του κείμενο. Οι προθέσεις αυτές, στο βαθμό που πραγματοποιήθηκαν, κρίθηκαν θετικά και από τους συγχρόνους.

Ο Ιωάννης Φιλήμων γράφοντας για την «Ανεξάρτητο Εφημερίδα» απηχεί τη γενικότερη εντύπωση που είχε προξενήσει την εποχή που κυκλοφόρησε: «Σύνθημα έφερεν την προτίμησιν της αλήθειας. Οι δημοτικοί την εχειροκρότησαν εις τας αρχάς ως επαγγελομένην τον ιερόν σκοποόν του να εξαλείψη, ή να μετριάση τα βράζοντα πα΄θη και τα ελαττώματα εκείνων όσοι διατελούν εις την πολιτικήν και την στρατιωτικήν υπηρεσίαν. Έγραψεν αλήθιεας πολλάς, και απετέλεσε τωόντι το να συσταλώσι τινές την δημοσιότηταν…»

Ο Παντελής Κ. Παντελής επιχείρησε αρκετά χρόνια αργότερα την επανέκδοση της εφημερίδας του. Το 1843, όταν το συνταγματικό θέμα βρισκόταν σε μεγάλη ένταση και οξύτητα, ξαναμπήκε στη μαχόμενη δημοσιογραφία και κυκλοφόρησε φύλλο με τον ίδιο τίτλο «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος», μέσα από το οποίο αγωνίστηκε υπέρ της παραχώρησης Συντάγματος.

Εκδότες εφημερίδων (1821-1826)

Το 1821 ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση. Ο Αγώνας εξελισσόταν καθημερινά. Τα γεγονότα έπρεπε να γίνουν γνωστά σε όλους τους Έλληνες, για να ξεσηκωθούν και όσοι «ήσαν φρόνιμοι». Μόνο ένας τρόπος υπήρχε οι εφημερίδες. ήταν απαραίτητες για την αφύπνιση του Γένους. Ήταν ακόμη χρήσιμες και για την καταγραφή των Πράξεων της Πρώτης Επαναστατικής Διοίκησης του Προσωρινού Πολιτεύματος», αλλά και για την ενημέρωση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, με στόχο την ενίσχυση του φιλελληνισμού. Ψυχή των εφημερίδων αυτών ήταν οι εκδότες.

Εκδότες εφημερίδων

Νικόλαος Λουριώτης (1783-1833)

Εκδότες Εφημερίδων
Νικόλαος Λουριώτης

Ο Νικόλαος Λουριώτης ήταν αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης. Γόνος γνωστής ηπειρώτικης οικογένειας γεννημένος στα Ιωάννινα. Σπούδασε στην ιδιαίτερη πατρίδα του και στη Γενεύη. Το 1821 χρημάτισε αρχιγραμματέας της Γερουσίας της Δυτικής Ελλάδος υπό τον Μαυροκορδάτο, αρχιγραμματέας της Επικρατείας στο Μεσολόγγι, ενώ επί Ιωάννη Καποδίστρια διορίστηκε από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη γραμματέας, διευθύνοντας θέματα λογιστικού. Ο Λουριώτης εμπλέκεται στην έκδοση της δεύτερης χειρόγραφης εφημερίδας στην Ελλάδα, μετά την «Εφημερίδα του Γαλαξιδιού». πρόκειται για την χειρόγραφη «Εφημερίς Αιτωλική», η οποία εκδόθηκε τον Αύγουστο του 1821 στο Μεσολόγγι. Ο Λουριώτης, ως γραμματέας της Δυτική Ελλάδος, ήταν επίσης ο υπεύθυνος της τρίτης χειρόγραφης εφημερίδας, η οποία εκδόθηκε στο Αγρίνιο από το Φεβρουάριο του 1822 με τίτλο Αχελώος» και η οποία ενημέρωνε για τις αποφάσεις της γερουσίας και τις κινήσεις του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου.

Λέισεστερ Στάνχοπ

Εκδότες Εφημερίδων
Λέισεστερ Στάνχοπ

Υποκόμης του Χάρινγκτον, συνταγματάρχης, φιλέλληνας, εκπρόσωπος του φιλελληνικού κομιτάτου του Λονδίνου, γεννημένος στο Δουβλίνο. Υπηρέτησε στον αγγλικό στρατό στη Νότια Αμερική και την Ινδία. Επηρεασμένος από τον Μπένθαμ στρέφεται προς τη πολιτική και το 1823 φτάνει στην Κεφαλλονιά, όπου βρίσκεται ήδη ο Λόρδος Μπάιρον. Έμεινε στην Ελλάδα περίπου 6 μήνες. Στο σύντομο αυτό χρονικό διάστημα η δράση του υπήρξε κρίσιμη για την υπόθεση τόσο του ελληνικού Τύπου όσο και του Αγώνα. Ο Στάνχοπ έφερε μαζί του πολύτιμο υλικό για τον πόλεμο, φάρμακα, πολεμοφόδια, τρία πιεστήρια, τα οποία, όπως έλεγε, θα προσέφερε« όχι στην κυβέρνηση αλλά στο κοινό», θέτοντας έτσι ουσιαστικά το ζήτημα της ελευθεροτυπίας στις απαρχές κιόλας του ελληνικού τύπου. Την επόμενη της άφιξης του συναντήθηκε με τον Μάγερ και συμφώνησαν για την έκδοση της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά». Ο Στάνχοπ συνέβαλε επίσης στην έκδοση της πρώτης αθηναϊκής εφημερίδας, όπου τυπώθηκε στη Σαλαμίνα στο δικό του πιεστήριο στις 20 Αυγούστου 1824, με τίτλο «Εφημερίς Αθηνών».

Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ (1798-1826)

Εκδότες Εφημερίδων
Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ

Ελβετός Φιλέλληνας, ήρωας της Επανάστασης του 1821 και πρωτοπόρος του ελληνικού τύπου. Γεννήθηκε στη Ζυρίχη, σπούδασε ιατρική στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ και το 1821 ήρθε στην επαναστατημένη Ελλάδα. Εγκαταστάθηκε στο Μεσολόγγι, έγινε ορθόδοξος και παντρεύτηκε την Αλτάνα Ιγγλέση. Την 1η Ιανουαρίου 1824 τυπώνει στο πιεστήριο που έφερε ο Στάνχοπ από την Αγγλία την εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά», η οποία εγκαινιάζει την ιστορία του Ελληνικού Τύπου. Η εφημερίδα εκδιδόταν μέχρι το 2826, οπότε και καταστράφηκε από βομβαρδισμό το οίκημα στο οποίο τυπωνόταν. Στο ίδιο πιεστήριο είχε τυπωθεί και ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονύσιου Σολωμού. Ο Μάγερ, ο αποκαλούμενος «πατέρας της ελληνικής δημοσιογραφίας», διορίστηκε το 1824 μέλος της τριμελούς Διευθύνουσας Επιτροπής του Μεσολογγίου, αγωνιζόμενος μέχρι τέλους για τη σωτηρία της πόλης και των προσφύγων που είχαν καταφύγει εκεί. Οι ανταποκρίσεις του Μάγερ, που δημοσιεύθηκαν στις ευρωπαϊκές εφημερίδες, προσέφεραν τα μέγιστα στην υπόθεση του εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα. πολέμησε γενναία και έπεσε κατά την έξοδο του Μεσολογγίου στις 10 Απριλίου 1826, κοντά στη θέση Αρμυράκι. Μαζί του σφαγιάστηκαν και η σύζυγος του Αλτάνα και τα δυο παιδιά τους. Ο τάφος του βρίσκεται στο Μεσολόγγι στον «Κήπο των Ηρώων».

Γεώργιος Ψύλλας (1794-1879)

Εκδότες Εφημερίδων
Γεώργιος Ψύλλας

Αγωνιστής του 1821, πρωτοπόρος του ελληνικού Τύπου, γεννημένος στην Αθήνα. Σπούδασε στην Πίζα μαθηματικά και φιλολογία στην Ιένα, το Τίμπιγκεν και το Βερολίνο. Με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης ήρθε στην Ελλάδα. Συμμετείχε στις Α΄ και Β΄ Εθνοσυνελεύσεις. Ο Στάνχοπ ήρθε σε επαφή μαζί του το 1824 και συμφώνησαν να αναλάβει τη διεύθυνση της εφημερίδας, η οποία τελικά εκδόθηκε τον Αύγουστο του 1824 με τίτλο «Εφημερίς Αθηνών», η οποία κυκλοφορούσε κάθε Τετάρτη και Σάββατο. Ο Ψύλλας υπήρξε συνεπής φιλελεύθερος, αγγλόφιλος και ακέραιος σαν χαρακτήρας Η παρουσία του στο χώρο του Τύπου ήταν καθοριστική για τη διάδοση των γραμμάτων και των δημοκρατικών ιδεών. Εξ αιτίας των πολιτικών ανταγωνισμών πολλές φορές η θέση του Ψύλλα στην εφημερίδα αμφισβητήθηκε, χωρίς όμως ποτέ να αντικατασταθεί. Η έκδοση της Εφημερίδας σταμάτησε οριστικά τον Απρίλιο του 1826, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας των Αθηνών από τον Κιουταχή. Ο Ψύλλας διετέλεσε πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας επί Όθωνος και υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Μαυροκορδάτου το 1854.

Χειρόγραφες εφημερίδες

Ο Κοραής στην πολυσέλιδη επιστολή του προς τον Νεόφυτο Βάμβα παροτρύνει μεταξύ άλλων τη σύνταξη πολιτεύματος και την έκδοση εφημερίδων. Ο Κοραής είχε έγκαιρα αντιληφθεί, μέσα στη δίνη της Γαλλικής Επανάστασης, τη σημασία του Τύπου για την υπεράσπιση θέσεων και απόψεων, για την ενημέρωση και την επικοινωνία. Οι εφημερίδες ήταν απαραίτητες για την ενημέρωση των ξένων επιφυλακτικών, αν όχι εχθρικών, σε τούτη τη φάση, απέναντι στο δικαίωμα του ελληνικού λαού να αγωνιστεί για την ελευθερία. Ο υλικοτεχνικός εξοπλισμός, όμως, για ένα τέτοιο εγχείρημα ήταν ανύπαρκτος. Άλλη λύση δεν υπήρχε, τουλάχιστον προσωρινά, από τις χειρόγραφες εφημερίδες.

Χειρόγραφες Εφημερίδες
«Εφημερίς Αιτωλική»

Η έγκαιρη εμφάνιση των χειρόγραφων εφημερίδων, παρ’ όλο που αποτελούσε ξεπερασμένη μορφή ενημέρωσης, επιβεβαίωνε τη σημασία που απέδιδαν στη δημοσιοποίηση της πληροφόρησης σε τούτα τα κρίσιμα πρώτα χρόνια του Αγώνα.

Οι τρεις χειρόγραφες εφημερίδες που κυκλοφόρησαν στη Στερεά Ελλάδα -Γαλαξίδι, Μεσολόγγι, Βραχώρι- το 1821 και 1822, δημιουργήματα της που αισθάνονταν οι φορείς της Επανάστασης για επικοινωνία με ευρύτερα στρώματα του έθνους, εκφράζουν την ώριμη πολιτική συνείδηση των ατόμων και των κύκλων από τους οποίους προήλθαν και την πίστη τους προς την αξία του Τύπου.

«Η Εφημερίδα του Γαλαξιδιού», Μάρτιος του 1821. Την αποκάλεσαν και «ψευτοεφημερίδα», γιατί πολλές ειδήσεις ήταν τόσο υπερβολικές που ήταν, εξόφθαλμα, ψευδείς, καθώς και παραποιημένα στρατιωτικά νέα, εντελώς παραποιημένα, τις περισσότερες φορές, εντελώς, φανταστικά. «Πέντε ρούσικα καράβια εξεμπαρκάρισαν ασκέρι στη Μάνη και το Νηόκαστρο, και τράβηξαν ντρίτα το κόρφο της Πάτρας για να βγάνουν το άλλο ασκέρι, το τσιμπιχανέ, και εκατό χιλιάδες φλωριά, πεσκέσι της Ρουσίας στους Ρωμαίους των αρμάτων».

Σκοπός της εφημερίδας και των υπερβολών της ήταν να τονώσουν το ηθικό των μαχόμενων Ελλήνων σε τούτη την πρώιμη ώρα, για να ενισχύσουν το φρόνημα, να υπερνικήσουν τους ενδοιασμούς των «φρονίμων», να πείσουν τους αναποφάσιστους. Από την «Εφημερίδα του Γαλαξιδιού» δεν έχει σωθεί μόνο ένα φύλλο. Ωστόσο, το μοναδικό δείγμα της πρώτης χειρόγραφης εφημερίδας, με τις φανταστικές ειδήσεις, γραμμένες μάλιστα σε δημώδη γλώσσα, επιβεβαιώνει την ανάγκη την οποία γρήγορα αισθάνθηκαν οι Έλληνες μαχητές να αποκτήσουν όργανα επικοινωνίας.

«Εφημερίς Αιτωλική», Μεσολόγγι, Αύγουστος 1821. Τρία φύλλα μας είναι γνωστά από την εφημερίδα της οποίαςς εκδότης ήταν ο Νικόλαος Λουριώτης. Η εφημερίδα κυκλοφορούσε κάθε πέμπτη μέρα, σε ένα τετρασέλιδο ή δισέλιδο, δίστηλο πυκνογραμμένο.

Η ειδησεογραφία της, πλούσια, κάλυπτε τα στρατιωτικά γεγονότα σε θάλασσα και ξηρά, τις προθέσεις και ενέργειες ατόμων ή συλλογικών σωμάτων, τις διαβουλεύσεις ανάμεσα σε Έλληνες και Αλβανούς οπλαρχηγούς και πολιτικούς για κοινή αντιμετώπιση των δυνάμεων του σουλτάνου. Δεν παραλείπουν και την ποίηση, όπως το «Άσμα της περιφήμου συμμαχίας των ενδόξων Αλβανών μετά των ηρώων Ελλήνων», στην προσπάθεια να ενδυναμώσουν το ηθικό των μαχομένων, ώστε ενωμένοι να κατανικήσουν τον ισχυρό εχθρό, να πάρουν εκδίκηση για τις κακουργίες του. όπως ήταν ο θάνατος του Αθανασίου Διάκου.

Φαίνεται ότι η Ρωσία ήταν είτε η «αγαπημένη», είτε η «ελπιδοφόρα» δύναμη για τις χειρόγραφες εφημερίδες, γιατί οι ψευδείς ειδήσεις για τη συγκεκριμένη δύναμη δεν έλειπαν και από αυτήν τη εφημερίδα. Ασχέτως όμως με τις υπερβολικές ή και εντελώς ψευδείς πληροφορίες η «Αιτωλική» έχει το πλεονέκτημα για το σημερινό αναγνώστη ότι τον εισάγει στο κλίμα και το πνεύμα που επικρατούσε στους πρώτους μήνες του Αγώνα, βοηθώντας τον να γνωρίσει τον παλμό της εποχής.

«Ο Αχελώος», Βραχώρι, Φεβρουάριος 1822, εκδότης ο Νικόλαος Λουριώτης. Άνετα θα ονομάζαμε αυτή τη χειρόγραφη εφημερίδα πρόδρομο των επίσημων κυβερνητικών φύλλων, αφού για το λίγο χρόνο που κυκλοφόρησε πραγματοποίησε το έργο που ανέλαβαν αργότερα οι εφημερίδες της Διοικήσεως. Άλλωστε αυτήν την ιδιότητα φαίνεται να επισημαίνει η σφραγίδα της Γερουσίας που μπαίνει στην αρχή της πρώτης σελίδας, αλλά και ο υπότιτλος «Εφημερίς πολιτική της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος»

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο γινόταν η σύνταξη και ο τρόπος με τον οποίο κυκλοφορούσαν οι χειρόγραφες εφημερίδες. Η διαδικασία φαίνεται διαφορετική από αυτή των έντυπων εφημερίδων. Στις χειρόγραφες εφημερίδες ο συντάκτης, αφού συνέλεγε το υλικό από «προφορικήν πληροφορίαν» ή από επιστολές, έγραφε ο ίδιος το πρώτο φύλλο και ενδεχομένως ένα μεγαλύτερο αριθμό. Στη συνέχεια τα φύλλα αντιγράφονταν σε περισσότερα αντίτυπα και τα έστελναν με πεζοδρόμους στις γύρω πολιτείες. Αλλά και στους τόπους όπου έφθαναν πάλι ίσχυε η ίδια διαδικασία. ο πολλαπλασιασμός δηλαδή των αντιτύπων με καινούργιες αντιγραφές.

Έτσι, με αυτές τις χειρόγραφες εφημερίδες λειτούργησε τον πρώτο καιρό ο μηχανισμός μετάδοσης των ειδήσεων στη μαχόμενη Ελλάδα, προκειμένου να εξασφαλιστεί, έστω στοιχειωδώς, η ενημέρωση του κοινού.