18 Λιανοτράγουδα

Τα «18 Λιανοτράγουδα της Πικρής Πατρίδας» είναι συλλογή ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου τα οποία μελοποίησε και ενέταξε σε έναν Δίσκο ο Μίκης Θεοδωράκης.

18 Λιανοτράγουδα

Πρόκειται για 18 τετράστιχα του Γιάννη Ρίτσου, εκ των οποίων τα 16 ο ποιητής τα έγραψε στο Παρθένι της Λέρου στις 16 Σεπτεμβρίου του 1968. Τα άλλα δύο τα έγραψε στη Σάμο την Πρωτομαγιά του 1970. Τα ποιήματα είναι γραμμένα στη φόρμα των δημοτικών λιανοτράγουδων, σε ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους, με πυκνό αλλά λιτό ύφος. Η σύνθεση του δίσκου έγινε στο Παρίσι τη διετία 1971-1973 από τον Μίκη Θεοδωράκη, και η πρώτη εκτέλεση στις 17 Ιανουαρίου 1973 στο Albert Hall με τραγουδιστές τους: Μαρία Φαραντούρη, Πέτρο Πανδή, Αφροδίτη Μάνου, Αχιλλέα Κωστούλη και τον ίδιο το συνθέτη. Η πρώτη ηχογράφηση του έργου έγινε το 1973 στο Παρίσι με τους ίδιους τραγουδιστές και κυκλοφόρησε στην Γαλλία την ίδια χρονιά από την EMI France. Παράλληλα ηχογραφήθηκε και στην Ελλάδα, κρυφά κατά τη διάρκεια της Χούντας, με τον Γιώργο Νταλάρα και την Άννα Βίσση. Με την πτώση της χούντας κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα πρώτα η έκδοση με τον Νταλάρα και μετά η έκδοση με Φαραντούρη, Πανδή, Μάνου και Κωστούλη. Λίγους μήνες αργότερα κυκλοφόρησε και τρίτη έκδοση του έργου με την Μ.Δημητριάδη, Ε.Βιτάλη, Κ.Καμένο, Σ.Πασπαράκη και Σ.Κρυστάλη.

Τα 18 Λιανοτράγουδα

  1. Αναβάφτιση
  2. Αυγή
  3. Δε φτάνει
  4. Εδώ το φως
  5. Επιτύμβιο
  6. Καρτέρεμα
  7. Κουβέντα με ένα λουλούδι
  8. Λαός
  9. Μνημόσυνο
  10. Ο ταμένος
  11. Πράσινη μέρα
  12. Συλλείτουργο
  13. Τ’ άσπρο ξωκλήσι
  14. Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις
  15. Το κυκλάμινο
  16. Το νερό
  17. Το χτίσιμο
  18. Λιγνά Κορίτσια

Κουβέντα με ένα λουλούδι

Κυκλαδινό κυκλάμινο
στου βράχου τη σχισμάδα
πού βρήκες χρώματα κι ανθείς
πού μίσχο και σαλεύεις

Μέσα στο βράχο σύναξα
το γαίμα στάλα στάλα
μαντήλι ρόδινο έπλεξα
κι ήλιο μαζεύω τώρα

Το κυκλάμινο

Μικρό πουλί τριανταφυλλί, δεμένο με κλωστίτσα,
με τα σγουρά φτεράκια του στον ήλιο πεταρίζει.
Κι αν το τηράξεις μια φορά, θα σου χαμογελάσει
κι αν τὸ τηράξεις δυο και τρεις, θ᾿ αρχίσει το τραγούδι.

https://el.wikipedia.org/wiki/18_Λιανοτράγουδα_της_Πικρής _Πατρίδας

Ο Γιάννης Ρίτσος (1909-1990)

Ο Γιάννης Ρίτσος (Μονεμβασία, 1909-Αθήνα, 1990) ήταν μεγάλος και πολυβραβευμένος Έλληνας ποιητής. Πολλά ποιήματα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε μεγάλο μέρος του έργου του.

Ο Γιάννης Ρίτσος
Ο Γιάννης Ρίτσος

Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε την 1η Μαΐου του 1909 στην Μονεμβασία. Ήταν γιος κτηματία που ξέπεσε οικονομικά. Νέος ακόμα πήγε στην Αθήνα όπου πέρασε δύσκολα χρόνια γεμάτα στερήσεις και ταλαιπωρίες. Μόλις τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του γράφτηκε στη Σχολή Χορού Μοριάνοβ και για ένα διάστημα συμμετείχε σαν χορευτής στη Λυρική Σκηνή. Η κλονισμένη υγεία του, λόγω των στερήσεων, τον ανάγκασε να αφήσει το χορό και να ασχοληθεί αποκλειστικά με την ποίηση. Για να βιοποριστεί εργαζόταν σε διάφορους εκδοτικούς οίκους. Στην αρχή συνεργάστηκε στη σύνταξη της «Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας».

Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος

Ακολούθησε τη μοντέρνα ποιητική τεχνοτροπία και μακριά από μετρικούς περιορισμούς πλάθει ένα μεγαλόστομο ποιητικό λόγο, ρητορικό πολλές φορές, άλλοτε μελαγχολικό και άλλοτε αισιόδοξο. Αντλεί τα θέματα του από το χώρο των μεγάλων κοινωνικοπολιτικών μετασχηματισμών. Για την πολιτική του τοποθέτηση διώχθηκε. Ο ποιητής όμως δεν εγκατέλειψε ποτέ τους ποιητικούς και κοινωνικούς του οραματισμούς. Οι πολιτικές του απόψεις δεν εμπόδισαν την αναγνώριση της μεγάλης του τέχνης και από ανθρώπους που βρέθηκαν στην αντίθετη με αυτόν πολιτική παράταξη.

Η ανοδική πορεία του Γιάννη Ρίτσου δε σταμάτησε ποτέ. Στα 1934 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Τρακτέρ». Το μεγάλο ταλέντο του έβρισκε καθημερινά νέες μορφές έκφρασης. Τα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες χώρες. Μεταπολεμικά ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε πολλά από τα ποιήματα του, τα οποία τραγουδήθηκαν από ανθρώπους όλων των πολιτικών αποχρώσεων. Τιμήθηκε με πλήθος Βραβείων όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό.

Το έργο του Γιάννης Ρίτσου

  • Τρακτέρ
  • Πυραμίδες
  • Επιτάφιος
  • Το τραγούδι της αδελφής μου
  • Μια πυγολαμπίδα φωτίζει τη νύχτα
  • Εαρινή συμφωνία
  • Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο
  • Πρωινό άστρο
  • Η σονάτα του σεληνόφωτος
  • Χρονικό
  • Αποχαιρετισμός
  • Οι γειτονιές του κόσμου
  • Όταν έρχεται ο ξένος
  • Ανυπόταχτη πολιτεία
  • Η αρχιτεκτονική των δέντρων
  • Οι γερόντισσες κ’ η θάλασσα
  • Υδρία
  • Το δέντρο της φυλακής και οι γυναίκες
  • 12 ποιήματα για τον Καβάφη
  • Μαρτυρίες
  • Παιχνίδια τ’ ουρανού και του νερού
  • Φιλοκτήτης
  • Ρωμιοσύνη
  • Ορέστης
  • Όστραβα
  • Ελένη
  • Χειρονομίες
  • Τέταρτη διάσταση
  • Η επιστροφή της Ιφιγένειας
  • Χρυσόθεμις
  • Ισμήνη
  • Ο αφανισμός της Μήλου
  • Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο
  • Καπνισμένο τσουκάλι
  • Κωδωνοστάσιο
  • Χάρτινα
  • Ο τοίχος μέσα στον καθρέφτη
  • Η Κυρά των Αμπελιών
  • Η τελευταία προ Ανθρώπου Εκατονταετία
  • Τα επικαιρικά
  • Ημερολόγιο εξορίας
  • Μονεβασιώτισσες
  • Το τερατώδες αριστούργημα
  • Φαίδρα
  • Τα ερωτικά
  • 18 Λιανοτράγουδα της Πικρής Πατρίδας

Ο Ανδρέας Λασκαράτος (1811-1901)

Ο Ανδρέας Λασκαράτος (Ληξούρι, 1811-1901) ήταν σατιρικός ποιητής και πεζογράφος. Μαθήτευσε στα ελληνικά και ιταλικά γράμματα με δασκάλους τους Νεόφυτο Βάμβα, Ανδρέα Κάλβο. Ήταν γνώριμος με τον Διονύσιο Σολωμό.

Ο Ανδρέας Λασκαράτος
Ο Ανδρέας Λασκαράτος

Ο Βίος του Ανδρέα Λασκαράτου

Ο Ανδρέας Λασκαράτος γεννήθηκε στο Ληξούρι Κεφαλληνίας την 1η Μαΐου του 1811. Σπούδασε στην Ιόνιο Ακαδημία της Κέρκυρας και στην Πίζα της Ιταλίας νομικές επιστήμες και για λίγο καιρό άσκησε τη δικηγορία στην Κεφαλλονιά.

Σε ηλικία 24 ετών παρουσιάστηκε στα γράμματα με το έμμετρο ευθυμογράφημά του «Το Ληξούρι εις τους 1836», που αποτελούσε μια εύθυμη σκιαγράφηση της ζωής του τόπου του, τους μικροκαυγάδες και τα έξυπνα κεφαλλονίτικα καθημερινά περιστατικά. Το 1846 παντρεύτηκε την Πηνελόπη Κοργιαλένιου, που υπήρξε το στήριγμα του στις δύσκολες στιγμές του βίου του. Το 1850 έθεσε υποψηφιότητα για τη Νομοθετική Συνέλευση των Επτανήσων αλλά αποτυγχάνει.

Η αρθρογραφία του προξένησε αντιδράσεις γι’ αυτό και έφυγε στο Λονδίνο, όπου δίδαξε ελληνικά και ιταλικά. Το 1854 εξέδωσε «Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς». Αυτό το έργο του ξεσήκωσε φοβερό σάλο στους κόλπους της Εκκλησίας και ο Ανδρέας Λασκαράτος καταγγέλθηκε ως άθεος. Αφορίστηκε από την Εκκλησία. Η περιπετειώδης ζωή του συνεχίστηκε στην Ζάκυνθο και το Λονδίνο.

Το 1859 επέστρεψε στα Επτάνησα και μετά από σύντομο εγκλεισμό, άρχισε να εκδίδει την εφημερίδα «Λύχνος», συνεχίζοντας τον αγώνα για ηθική αναμόρφωση της κοινωνίας. Η ίδια η ζωή του ήταν σε όλα παράδειγμα ζωντανό για την θεωρία του. Εκδίδοντας όμως την περίφημη «Απόκριση στον αφορισμό του 1856» προκάλεσε νέες θύελλες.

Έτσι χωρίς οικονομικούς πόρους πια και μετά από αυτόν τον κατατρεγμό κατέφυγε στην Αθήνα όπου εφημερίδες εύκολα του παραχώρησαν τις στήλες τους. Σε αρκετά προχωρημένη ηλικία ήρθε η αναγνώριση. Η Εκκλησία αναίρεσε το αφορισμό, ενώ λίγο καιρό μετά, σε ηλικία 90 ετών, πέθανε.

Ο Λασκαράτος ήταν εχθρός κάθε υποκρισίας, έντιμος, δεν δεχόταν υποκριτικές θρησκοληψίες, τους πατριωτικούς φανφαρισμούς, τη φτηνή πολιτική συναλλαγή. Υπήρξε βαθιά χριστιανός και θρησκευόμενος. Ήταν πάντα απέναντι από κάθε μικροπρέπεια και κάθε αγυρτία. Πολέμιος κάθε παραπλανητικής δεισιδαιμονίας, αλλά και πολλές φορές. λόγω της αριστοκρατικής καταγωγής του, μακριά από τις αγωνίες και τις ελπίδες των απλών ανθρώπων. Γλαφυρός και πνευματώδης, καλός δημοτικιστής και με κεφαλλονίτικη σπιρτάδα μυαλού, μας άφησε έργο που τον τοποθετεί στην πρώτη γραμμή της ελληνικής σατιρικής ποίησης.

Ο Ανδρέας Λασκαράτος έγραψε

  • Στιχουργήματα
  • Τα μυστήρια της Κεφαλλονιάς
  • Ιδού ο άνθρωπος
  • Ποιήματα και ανέκδοτα
  • Οι καταδρομές μου εξαιτίας του «Λύχνου»
  • Απόκριση στον αφορισμό του 1856
  • Αυτοβιογραφία

Ο Βυζαντινός ρυθμός

Την 1η Μαΐου του 880 μ.Χ. εγκαινιάζεται στην Κωνσταντινούπολη η Νέα Εκκλησία, θέτοντας το πρότυπο για όλες τις μεταγενέστερες ορθόδοξες εκκλησίες. Ο τύπος της Νέας Εκκλησίας είναι ο βυζαντινός ρυθμός. Ο βυζαντινός ρυθμός είναι «εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλλο», με διάφορες παραλλαγές.

Ο Βυζαντινός ρυθμός
«Εγγεγραμμένος σταυροειδής ναός με τρούλο»

Η Νέα Εκκλησία βρισκόταν στην περιοχή του Μεγάλου Παλατίου (σήμερα Μπλε Τζαμί). Καταστράφηκε όμως στο τέλος του 15ου αιώνα και σήμερα τη γνωρίζουμε μόνο από την περιγραφή του Κωνσταντίνου Ζ’ Πορφυρογέννητου. Ο ναός ήταν πεντάτρουλλος με δευτερεύοντα πλάγια κλίτη. Λόγω της μεγάλης διάδοσης του τύπου αυτού θεωρείται ότι ο συγκεκριμένος ναός ήταν το πρότυπο.

Ο βυζαντινός ρυθμός διαμορφώνεται πλήρως στην περίοδο της Μακεδονικής Δυναστείας (867-1057) και θα επικρατήσει σε όλη την αυτοκρατορία και στις περιοχές που επηρεάζονται από αυτή.

Ο τρούλλος στον βυζαντινό ρυθμό υποβαστάζεται από τέσσερις ημικυκλικές καμάρες που διατάσσονται σταυροειδώς διαγράφοντας στη στέγη του ναού το σημείο του σταυρού. Για να εξουδετερώνονται οι ωθήσεις των ημικυκλικών θόλων τα εκατέρωθεν κενά των κεραιών του σταυρού γεμίζουν με τέσσερα μικρά γωνιακά διαμερίσματα και έτσι ο σταυρός που είναι ο πυρήνας του κτίσματος εγγράφεται σε τετράγωνο ή ορθογώνιο.

Τα μικρά γωνιακά διαμερίσματα στεγάζονται χαμηλότερα από τις κεραίες του σταυρού, ο οποίος διαγράφεται με σαφήνεια στη στέγη. Εσωτερικά τα γωνιακά διαμερίσματα στην Κωνσταντινούπολη και αλλού, καλύπτονται με σταυροθόλια, ασπίδες ή τρουλλίσκους. Στον ελλαδικό χώρο επικρατεί και η στέγαση τους με ημικυλινδρικές καμάρες. Ο τρούλλος διατρυπάται από πολλά παράθυρα. Τα στηρίγματα των καμαρών είναι λεπτοί κίονες ή σπανιότατα λεπτοί πεσσοί.

Ο βυζαντινός ρυθμός έχει τριμερές ιερό βήμα με τρεις αψίδες προς την ανατολή. Το ιερό βήμα αποτελεί ενιαίο σύνολο με τον κυρίως ναό. Πολλές φορές στον κυρίως ναό προστίθενται νάρθηκες, στοές και παρεκκλήσια σαν προσκτίσματα. Ο πλήρης βυζαντινός ρυθμός, ο σταυροειδής εγγεγραμμένος, διακρίνεται για τη συμμετρική και σαφή διάταξη των τμημάτων του και την ενότητα του χώρου.

Για το πως δημιουργήθηκε ο βυζαντινός ρυθμός υπάρχουν διάφορες απόψεις. Όμως, το πιο πιθανό είναι η δημιουργία του να είναι τυχαία. Από πολύ νωρίς διαμορφώνεται η ιδέα του τρούλλου που στηρίζεται πάνω σε καμάρες, οι οποίες σχηματίζουν ελληνικό σταυρό. Έτσι ώστε η εκκλησία να δίνει καθαρότερα την εικόνα του μικρόκοσμου και παράλληλα να αναδεικνύεται το σημείο της Πίστεως, ο Σταυρός.

Για καθαρά λειτουργικούς λόγους εγγράφηκε αργότερα σε τετράγωνο ή ορθογώνιο, οι τοίχοι του σταυρού εξαφανίστηκαν και αντικαταστάθηκαν από λεπτούς κίονες ή σπανιότερα από πεσσούς επιτρέποντας έτσι την ενοποίηση του εσωτερικού χώρου του ναού και δίνοντας στο όλο οικοδόμημα αίσθηση της λιτότητας, της σαφήνειας στη σχέση των διαφόρων μερών του και της συμμετρικής διάταξης του χώρου γύρω από τον κεντρικό τρούλλο.

Ο βυζαντινός ρυθμός είναι πραγματικά πανέμορφος, λιτός και προσδίδει κατάνυξη στον πιστό-επισκέπτη. Έχει όμως και δύο μειονεκτήματα: Το μέγεθος του είναι περιορισμένο. Έτσι οι εκκλησίες με αυτό το ρυθμό από την αρχή προορίζονταν για εκκλησίασμα μέχρι εκατό ατόμων. Ακόμη η έλλειψη σαφούς χωρισμού του ναού σε ξεχωριστά κλίτη. Ολόκληρος ο χώρος εδώ αποτελεί ένα και μοναδικό στην ουσία κλίτος, έτσι δεν είναι εύκολη η διάκριση του εκκλησιάσματος σε γυναίκες και άνδρες.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι ο βυζαντινός ρυθμός επινοήθηκε για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες μοναστικών κοινοτήτων, αφού τα βυζαντινά μοναστήρια αριθμούσαν συνήθως μέχρι εκατό μοναχούς και εκείνοι ανήκαν πάντα στο ίδιο φύλο, άνδρες ή γυναίκες.