Εργασιακή εξουθένωση

Σε μια εποχή όπου όλοι θεωρούνται αναλώσιμοι και η φράση «ουδείς αναντικατάστατος» ακούγεται σαν μότο. Σε μια τέτοια ακριβώς εποχή λοιπόν, το άγχος κυριαρχεί και εδραιώνεται, ειδικά στον τομέα της εργασίας, δημιουργώντας πολυποίκιλα προβλήματα σε βάρος της ψυχικής και της σωματικής υγείας. Συχνά μάλιστα καταντά χρόνιο οδηγώντας σε εργασιακή εξουθένωση και πλήρη εξασθένιση τόσο των νοητικών όσο και των σωματικών δυνατοτήτων.

Εργασιακή εξουθένωση Burn out

Σύνδρομο Εργασιακής Εξουθένωσης (Burn Out)

Ο πιο περιεκτικός ορισμός για την εργασιακή εξουθένωση δόθηκε από την Maslach (1976;1982). Συγκεκριμένα όρισε την εργασιακή εξουθένωση, ως την απώλεια ενδιαφέροντος για τους συνεργάτες, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής εξάντλησης και χαρακτηρίζεται από τη συναισθηματική εξάντληση, κατά την οποία ο εργαζόμενος δεν έχει κανένα θετικό συναίσθημα ως προς τους ανθρώπους που έρχεται σε επαφή κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Αποτελείται από τις διαστάσεις της συναισθηματικής κούρασης, της αποπροσωποίησης και της μειωμένης προσωπικής επίτευξης.

Το πιο πρόσφατο ερευνητικό μοντέλο για την εργασιακή εξουθένωση είναι το μοντέλο «εργασιακών απαιτήσεων-πόρων» (job Demands – job Resources Model). Στις εργασιακές απαιτήσεις ανήκουν ο εργασιακός φόρτος, η πίεση χρόνου, οι βάρδιες και το άσχημο εργασιακό περιβάλλον. Η ύπαρξη των παραπάνω σε υπερβολικό βαθμό οδηγούν σε εξουθένωση. Ενώ στους εργασιακούς πόρους ανήκουν οι αμοιβές, η εργασιακή ασφάλεια, η ανατροφοδότηση, η συμμετοχή, η ύπαρξη των οποίων σε υψηλά επίπεδα οδηγεί σε θετικές εργασιακές συμπεριφορές. Συμπερασματικά, οι εργασιακές απαιτήσεις σχετίζονται με την συναισθηματική κόπωση, ενώ αντίστοιχα, η έλλειψη εργασιακών πόρων σχετίζεται με την «ψυχική απομάκρυνση» (disengagement).

Tο σύνδρομο της εργασιακής εξουθένωσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την μειωμένη εργασιακή ικανοποίηση. Η παρακίνηση κλονίζεται, γεγονός που έχει αρνητικό αντίκτυπο στην αποδοτικότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σύνηθες το φαινόμενο των αδικαιολόγητα πολλών απουσιών, το μειωμένο ενδιαφέρον για το αντικείμενο της εργασίας και η πρόθεση για παραίτηση.

Αίτια εργασιακής εξουθένωσης

Τα αίτια που οδηγούν στην επαγγελματική εξουθένωση ποικίλουν και σχετίζονται με τη κατάσταση που βιώνει το άτομο αλλά και με τα στοιχεία της προσωπικότητάς του. Πιο συγκεκριμένα, η «υποστήριξη» διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη εργασιακή ζωή του ατόμου. Η υποστήριξη αυτή μπορεί να προέρχεται από τις καλές σχέσεις μεταξύ συναδέλφων, τον άμεσο προϊστάμενο και τον manager του τμήματος, καθώς επίσης και από την ηγεσία. Η έλλειψη αυτής, επηρεάζει άμεσα την ύπαρξη ή μη της εργασιακής εξουθένωσης.

Ακόμη, η υπερφόρτωση και η ασάφεια των ρόλων μπορούν να οδηγήσουν σε εργασιακή εξουθένωση. Ένα μη οργανωμένο εργασιακό περιβάλλον, στο οποίο απαιτείται από τον εργαζόμενο να αναλάβει επιπλέον αρμοδιότητες πέραν του αντικειμένου του ή να αναλάβει πολλές αρμοδιότητες ταυτόχρονα την ίδια στιγμή ή να πραγματοποιεί υπερωρίες σε συστηματική βάση, μπορούν να τον εξαντλήσουν ψυχολογικά και να τον οδηγήσουν στην εργασιακή εξουθένωση. Επίσης, η φύση της εργασίας μπορεί να αποτελέσει πηγή επαγγελματικής εξουθένωσης. Πολλά επαγγελματικά πεδία και αντικείμενα απορρέουν πολλές ευθύνες. Για παράδειγμα, οι γιατροί που έρχονται σε επαφή και κουράρουν ασθενείς που πάσχουν από ανίατες ασθένειες.

Ωστόσο, το παραπάνω μπορεί να συνδεθεί και με την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του κάθε επαγγελματία. Μπορεί, ακόμη, να συνδεθεί και με την ροπή του κάθε ατόμου προς την επαγγελματική εξουθένωση. Είναι γεγονός πως οι αντοχές, τόσο οι σωματικές όσο και οι ψυχικές, διαφέρουν από άτομο σε άτομο.

Έρευνα έχει δείξει πως η αυτό-εικόνα που έχει κάθε εργαζόμενος σχετίζεται με την εργασιακή εξουθένωση. Εργαζόμενοι οι οποίοι πιστεύουν πως εκείνοι έχουν τη δύναμη να διαμορφώσουν την κατάσταση γύρω τους έχουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν το σύνδρομο της εργασιακής εξουθένωσης. Αντίθετα, οι εργαζόμενοι που θεωρούν πως εξωτερικοί παράγοντες ή άλλοι άνθρωποι ευθύνονται για την κατάσταση την οποία βιώνουν έχουν την τάση να αναπτύξουν το σύνδρομο της εργασιακής εξουθένωσης.

Σημαντικό, επίσης, εύρημα της έρευνας είναι η αρνητική συσχέτιση που υπάρχει μεταξύ ηλικίας και εργασιακής εξουθένωσης. Αυτό σημαίνει πως οι νεότεροι εργαζόμενοι υποφέρουν περισσότερο από το εν λόγω σύνδρομο σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους . «Η Maslach (1982) σχολιάζει ότι σημαντική χρονική περίοδος για έναν νέο επαγγελματία είναι ο πρώτος με τον πέμπτο χρόνο της σταδιοδρομίας του. Εάν έχουν δυσκολίες στο να αντιμετωπίσουν συνθήκες εργασιακής εξουθένωσης και δεν τα καταφέρουν στα πρώτα αυτά χρόνια, αυτό σημαίνει ότι υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να εγκαταλείψουν τον οργανισμό ή να εμφανίσουν εργασιακή εξουθένωση μένοντας».

Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και εργασιακή εξουθένωση

Το σύνδρομο της χρόνιας κόπωσης είναι μια από τις εκφάνσεις του συνδρόμου της εργασιακής εξουθένωσης και κατά περίπτωση ένα από τα αποτελέσματα αυτής. Πρόκειται για μια περίπλοκη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από έντονη κόπωση, η οποία δεν βελτιώνεται με την ξεκούραση και επιδεινώνεται με κάθε φυσική ή νοητική δραστηριότητα. Χαρακτηριστικό είναι ότι, στα άτομα που εμφανίζουν αυτήν τη διαταραχή, παρατηρείται σημαντική μείωση του επιπέδου ενεργητικότητας.

Οι αιτίες που μπορούν να προξενούν το σύνδρομο της χρόνιας κόπωσης μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για να εντοπιστούν οι οργανικές αιτίες του συνδρόμου. Οι επικρατέστερες είναι αυτές των ιών Epstein Bar και Coxsachie. Επίσης, έχουν γίνει αναφορές και στην υπαιτιότητα της ανοσολογικής δυσλειτουργίας. Ωστόσο, όλο και περισσότερο έδαφος κερδίζει η άποψη πως η προσωπικότητα του ατόμου συμβάλλει κατά πολύ στην ανάπτυξη του συνδρόμου.

Έρευνες αναφέρουν πως το στρες είναι μια από τις κύριες αιτίες του συνδρόμου της χρόνιας κόπωσης. Η εργασιακή εξουθένωση, όπως προαναφέρθηκε, είναι έκφραση χρόνιου στρες και βασική αιτία του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης. Επίσης, κι άλλα προσωπικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον προσανατολισμό υψηλών επιτεύξεων, την τελειοθηρία, τα υψηλά στανταρτς εργασιακής απόδοσης, τη συνεχή πάλη για ανταπόκριση στις κοινωνικές συναναστροφές και προδιαγραφές, δείχνοντας πάντα αποφασιστικότητα και θάρρος.

Συμπερασματικά, η εργασιακή εξουθένωση είναι ένα σύνδρομο με πολλές εκφάνσεις και συμπτωματολογία. Το άγχος, η δυσαρέσκεια και όλα τα αρνητικά συναισθήματα που είναι κυρίαρχα στη πλειοψηφία των εργάσιμων ημερών, μειώνουν την άμυνα του οργανισμού. Η ψυχολογική εξάντληση οδηγεί, σιγά σιγά, στη εξασθένηση όλων των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Άλλωστε σώμα και πνεύμα είναι ένα και πρέπει να δίνεται και στα δύο η ίδια σημασία.

Όπως είπε και ο Ιπποκράτης «είναι ανόητο να νομίζει κανείς ότι μπορεί να θεραπεύει το κεφάλι μόνο ξεχωριστά από το υπόλοιπο σώμα κι επιχειρούν να θεραπεύσουν το μέρος μαζί με το σύνολο… Όπως ακριβώς δεν πρέπει να επιχειρεί κανείς να θεραπεύσει τα μάτια ξεχωριστά από το κεφάλι, ούτε το κεφάλι ξεχωριστά από το υπόλοιπο σώμα, έτσι ούτε το σώμα πρέπει να επιχειρεί κανείς να θεραπεύσει ξεχωριστά από την ψυχή».

Πηγή: https://www.psychology.gr/work-psychology/4085-ergasiaki-eksouthenosi-burn-out.html

Ο Άνθιμος Γαζής (1758-1828)

Ο Άνθιμος Γαζής (Μηλιές Πηλίου, 1758 – Σύρος, 28 Νοεμβρίου 1828) ήταν Έλληνας κληρικός, συγγραφέας, χαρτογράφος και από τους σημαντικότερους διαφωτιστές, που αγωνίστηκε για τη διάδοση των ευρωπαϊκών ιδεών στην Ελλάδα.

Ο Άνθιμος Γαζής
Ο Άνθιμος Γαζής

Ο Βίος του Άνθιμου Γαζή

Ο Άνθιμος Γαζής γεννήθηκε στις Μηλιές του Πηλίου από φτωχούς γονείς. Είχε συνολικά άλλα επτά αδέλφια. Ο πατέρας του Παναγιώτης πέθανε όταν ο Άνθιμος ήταν τριών ετών. Το κοσμικό του όνομα ήταν  Αναστάσιος και το οικογενειακό του Γκάζαλης, που το μετέτρεψε σε Γαζής. Σπούδασε στη γενέτειρά του, κοντά στον ιερομόναχο Άνθιμο Παπαπανταζή, στη Ζαγορά κοντά σε έναν εύπορο αλλά φιλάργυρο κληρικό και στην Κωνσταντινούπολη, όπου και χειροτονήθηκε αρχιμανδρίτης.

Ο Ελληνορθόδοξος Ναός Αγίου Γεωργίου Βιέννης.
Ο Ελληνορθόδοξος Ναός Αγίου Γεωργίου Βιέννης.

Το 1796 έγινε εφημέριος του ναού του Αγίου Γεωργίου της ελληνικής παροικίας στη Βιέννη της Αυστρίας. Από το 1799 ως το 1812 ανέπτυξε ιδιαίτερη συγγραφική και εκδοτική δραστηριότητα, εκδίδοντας έργα Ελλήνων ή ξένων συγγραφέων μεταφρασμένα από τον ίδιο. Ξεχωρίζουν τα δικά του έργα, όπως η πεντάτομη Ελληνική Βιβλιοθήκη (1807), η οποία περιλαμβάνει βιογραφίες αρχαίων συγγραφέων, και το τρίτομο Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής (1809–1816). Το 1811, με υπόδειξη του Κοραή  εξέδωσε στη Βιέννη το περιοδικό Ερμής ο Λόγιος, το πιο αξιόλογο προεπαναστατικό έντυπο, όπου σχολίαζε ο ίδιος φιλολογικά γεγονότα και τη δημιουργία πνευματικών ευρωπαϊκών κινημάτων. Ο ίδιος είχε την επιμέλεια του περιοδικού ως το 1814. Το περιοδικό συνέχισε να κυκλοφορεί μέχρι το 1821.

H χαρτογραφική του ενασχόληση ήταν πολύ αξιόλογη. Σημαντικότερο έργο του είναι ο Πίναξ Γεωγραφικός της Ελλάδος τον οποίο εξέδωσε στη Βιέννη το 1800, που θεωρείται μία νέα έκδοση της Χάρτας του Ρήγα. Μικρότερων διαστάσεων από αυτήν (102 Χ 104 εκ.), είναι σήμερα, ένας από τους σπανιότερους ελληνικούς χάρτες, αφού σώζονται μόνο 6 αντίτυπά του στο εξωτερικό. Ένα από αυτά κοσμεί την Κεντρική Εθνική Βιβλιοθήκη της Ιταλίας στη Φλωρεντία. Ένας άλλος εξαιρετικά σπάνιος χάρτης του Γαζή (Άτλας περιέχων καθολικούς γεωγραφικούς πίνακας της υδρογείου σφαίρας) αποκτήθηκε από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστραλίας.

Ο Γαζής πίστευε ότι μόνο με την πνευματική αφύπνιση των υποδούλων θα επιτυγχανόταν η Επανάσταση. Ως άνθρωπος πνευματικής αναζήτησης, ο Γαζής επιθυμούσε να αναπτυχθεί το επίπεδο του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα. Το 1814, σε συνεργασία με τον Καποδίστρια και άλλους σημαντικούς Έλληνες, ίδρυσε τη Φιλόμουσο Εταιρεία (Βιέννης), πολιτιστική οργάνωση, η οποία είχε ουσιαστικά πολιτική χροιά. Παράλληλα, ξεκίνησε την ανέγερση στην πατρίδα του προτύπου σχολείου, εστιασμένου στις φυσικές επιστήμες.

Το 1817 έφτασε μέχρι την Οδησσό, προκειμένου να συλλέξει συνδρομές για τη Σχολή. Εκεί τον βρήκε ο Σκουφάς και του πρότεινε να γίνει μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Ο Γαζής δίστασε και έτσι επέστρεψε στις Μηλιές, όπου, μαζί με τον Γρηγόριο Κωνσταντά, οργάνωσε τη Σχολή. Εκεί τον συνάντησε ο Ξάνθος, ο οποίος κατάφερε να τον πείσει να μπει στην  Εταιρεία. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της, καθώς συνέβαλε στη μύηση νέων μελών και συνεννοήθηκε με ντόπιους οπλαρχηγούς, έτσι ώστε να προετοιμάσει την Επανάσταση. Υπήρξε ένα είδος συνδέσμου για τους Φιλικούς που βρίσκονταν στη Ρωσία και στη Μολδοβλαχία, και τους μυημένους στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.

Τον Μάιο του 1821 κήρυξε την επανάσταση στη Θεσσαλία και τη Μαγνησία και έλαβε μέρος σε όλες τις μετέπειτα μάχες στην περιοχή. Στις 7 Μαϊου 1821 εξέδωσε τη διακήρυξή του με τίτλο «Προς τους λαούς της Ζαγοράς, των Φερών και της Αγυιάς». Μεταξύ των άλλων τονίζει τη σημασία του Ρήγα και της θυσίας του, ότι ο ίδιος ο Ρήγας προΐσταται στην επαναστατημένη Θεσσαλία και ο Θούριός του θα γίνει «εγερτήριον σάλπισμα». Συνιστά να συγκληθεί Συνέλευση με αντιπροσώπους από τις κοινότητες της Θετταλομαγνησίας με σκοπό να συντάξουν Σύνταγμα στα πρότυπα του δημοκρατικού συντάγματος του Ρήγα. Να συστήσουν τη ΒΟΥΛΗ ΘΕΤΤΑΛΟΜΑΓΝΗΣΙΑΣ. Η Συνέλευση των επαναστατών προς τιμήν του Ρήγα συνεδρίασε στο Βελεστίνο στις 11 Μαϊου 1821 και η Συνέλευση ονομάστηκε «Βουλή Θετταλομαγνησίας». Πρόεδρος ήταν ο Άνθιμος Γαζής και γραμματέας ο Φίλιππος Ιωάννου, ο μετέπειτα καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επρόκειτο για εμβρυώδη τοπική κυβέρνηση που δεν πρόλαβε να λειτουργήσει λόγω της επιδρομής των Τούρκων. Η αφήγηση του Κορδάτου ότι εκεί ο Γαζής υπέβαλε σχέδιο πολιτεύματος «αντιγραφή του συντάγματος του Ρήγα» θεωρείται αποκύημα φαντασίας που δεν στηρίζεται σε καμμία ιστορική πηγή.
Μετά την αποτυχία της επανάστασης στη Θεσσαλία κατέφυγε στον Νότο και διορίσθηκε μέλος του Αρείου Πάγου. Συμμετείχε στις πρώτες εθνοσυνελεύσεις ως εκπρόσωπος της Θεσσαλίας (Α’ Εθνοσυνέλευση Επιδαύρου, Β’ Εθνοσυνέλευση Άστρους και Τροιζήνας), αλλά ύστερα έγινε σχολάρχης στην Τήνο και τη Σύρο, όπου και πέθανε το 1828 σε ηλικία 70 ετών.

Το έργο του Άνθιμου Γαζή

Εξώφυλλο του περιοδικού Ερμής ο Λόγιος του 1818.
Εξώφυλλο του περιοδικού Ερμής ο Λόγιος του 1818
  • Άτλας περιέχων καθολικούς γεωγραφικούς πίνακας της υδρογείου σφαίρας, Βιέννη 1800
  • Carte de la Grece ή Πίναξ Γεωγραφικός της Ελλάδος, επιδιορθωθείς υπό Α.Γαζή, εκδοθείς παρά Φρανσουά Μύλλερ, Βιέννη 1800. Επανεκδόθηκε το 1810.
  • Πίναξ Γεωγραφικός της Ευρώπης, 1801
  • Πίναξ γεωγραφικός της Ασίας, 1802
  • Πίναξ Καθολικός των δύο ημισφαιρίων, Βιέννη 1804, (Προσθήκη στο βιβλίο «Στοιχεία Γεωγραφίας» του Νικηφόρου Θεοτόκη, Βιέννη 1804.
  • Η Ευρώπη δια την Γεωγραφίαν του Μελετίου, τόμ. 1, Βενετία 1807
  • Η Ελλάς δια την Γεωγραφίαν του Μελετίου, τόμ. 2, Βενετία 1807
  • Η Ασία δια την Γεωγραφίαν του Μελετίου, τόμ. 3, Βενετία 1807
  • Η Αμερική δια την Γεωγραφίαν του Μελετίου, τόμ. 4, Βενετία 1807
  • Η Αφρική δια την Γεωγραφίαν του Μελετίου, τόμ. 4, Βενετία 1807
  • Πίναξ χωρογραφικός της μεγάλης αρχισατραπίας Ικονίου…τύποις εκδοθείς..παρά του πρότερον εν εκείνη τη επαρχία αρχιερατεύσαντος…μητροπολίτου Αδριανουπόλεως κυρίου Κυρίλλου, επιστασία Ανθίμου Γαζή, Βιέννη 1812.
  • Ασία δια την Ρουμουνίαν. (Βιέννη 1816). Προσθήκη στο βιβλίο του Δ.Φιλιππίδη, Γεωγραφικόν της Ρουμουνίας, 1816
  • Ρουμουνία, Βιέννη 1816. Προσθήκη στο βιβλίο του Δ.Φιλιππίδη, Γεωγραφικόν της Ρουμουνίας, 1816.
  • Άνθιμος Γαζής (1807). Βιβλιοθήκης Ελληνικής βιβλία δύο, Τόμος Α’ : Περιέχοντα κατά χρονικήν πρόοδον τας περί των εξόχων Ελλήνων Συγγραφέων βεβαιωτέρας ειδήσεις / Συνερανισθέντα εκ παλαιών και νεωτέρων Κριτικών, και εκδοθέντα υπό Ανθίμου Γαζή του Μηλιώτου (PDF). Εν Βενετία: Εκ της Τυπογραφίας Πάνου Θεοδοσίου του εξ Ιωαννίνων.
  • Άνθιμος Γαζής (1807). Βιβλιοθήκης Ελληνικής βιβλία δύο, Τόμος Β’ : Περιέχοντα κατά χρονικήν πρόοδον τας περί των εξόχων Ελλήνων συγγραφέων βεβαιωτέρας ειδήσεις / Συνερανισθέντα εκ παλαιών και νεωτέρων Κριτικών, και εκδοθέντα υπό Ανθίμου Γαζή του Μηλιώτου. Εν Βενετία: Εκ της Τυπογραφίας Πάνου Θεοδοσίου του εξ Ιωαννίνων.
  • Λεξικόν Ελληνικόν, Α΄ τόμος, Βενετία, 1809
  • Λεξικόν Ελληνικόν, Β΄ τόμος, 1812
  • Μαγνησία, [Βιέννη] 1805, επανέκδοση 1814
  • Λεξικόν Ελληνικόν, Γ΄ τόμος, 1816

Επίσης, επιμελήθηκε την έκδοση των παρακάτω έργων:

  • Γραμματική των φιλοσοφικών επιστημών ή σύντομος ανάλυσις της πειραματικής νεωτέρας φιλοσοφίας του Άγγλου Βενιαμίν Μαρτίνου (Benjamin Martin, 1704-1782), Βιέννη 1799.
  • Αδολεσχία Φιλόθεος του Ευγένιου Βούλγαρη, Βιέννη 1801
  • Λογική του Κοντιγιάκ σε μετάφραση Δ.Φιλιππίδη, Βιέννη 1801
  • Εγχειρίδιον συμβουλευτικόν περί φυλακής των πέντε αισθήσεων του Νικόδημου Αγιορείτου, Βιέννη 1801
  • Χημική Φιλοσοφία του Φουρκρουά σε μετάφραση Ηλιάδη Θεοδόσιου, Βιέννη 1802
  • Επιτομή Αστρονομίας του Λαλάνδ σε μετάφραση Δανιήλ Φιλιππίδη, Βιέννη 1802
  • Σύνοψις των κωνικών τομών Γουίδωνος του Γρανδή σε μετάφραση του Γερμανού Σπαρμιώτη, Βιέννη 1802
  • Ακολουθία των μαρτύρων Μανουήλ, Σαβέλ και Ισμαήλ του Μανουήλ Μάνου Βυζαντίου, Βιέννη 1803
  • Αναλυτική πραγματεία των κωνικών τομών του Καϊλλέ σε μετάφραση Κωνσταντίνου Κούμα, Βιέννη 1803
  • Στοιχεία Γεωγραφίας του Νικ. Θεοτόκη, Βιέννη, 1804, όπου πρόσθεσε και τον χάρτη “Πίναξ καθολικός των δύο ημισφαιρίων”.
  • Ιστορία Καρόλου του ΙΒ΄ Βασιλέως της Σουηδίας του Βολταίρου σε μετάφραση του Κ.Τζιγαρά, Βιέννη 1806
  • Γεωγραφία παλαιά και νέα του Μελετίου Μήτρου, Βενετία 1807.

Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Άνθιμος_Γαζής

Ο Εμμανουήλ Κριαράς (1906-2014)

Ο Εμμανουήλ Κριαράς (Πειραιάς, 28 Νοεμβρίου 1906 – Θεσσαλονίκη, 22 Αυγούστου 2014) ήταν Έλληνας φιλόλογος, καθηγητής και αργότερα  ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Ο Εμμανουήλ Κριαράς
Ο Εμμανουήλ Κριαράς

Ο Βίος του Εμμανουήλ Κριαρά

Ο Εμμανουήλ Κριαράς γεννήθηκε στις 28 Νοεμβρίου του 1906 στον Πειραιά από οικογένεια κρητικής καταγωγής (Σφακιά), ενώ τα πρώτα παιδικά του χρόνια έζησε στη Μήλο. Το 1914 με την οικογένειά του εγκαταστάθηκε στα Χανιά της Κρήτης, όπου και τελείωσε τις γυμνασιακές του σπουδές. Το 1924 ξεκίνησε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε το 1929. Από το 1930 έως το 1950 εργάστηκε στο Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών, αρχικά ως συνεργάτης και από το 1939 ως διευθυντής. Παράλληλα με την εργασία του στο Μεσαιωνικό Αρχείο συνέχισε τις σπουδές του. Το 1930 μετέβη στο  Μόναχο με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών για να ενημερωθεί σε θεωρητικά και τεχνικά ζητήματα της λεξικογραφίας στο περιβάλλον του Thesaurus Linguae Latinae, το 1938-1939 και το 1945-1948, ως διδάκτορας πλέον, για μετεκπαίδευση στο Παρίσι, την πρώτη φορά στη βυζαντινολογία και τη δεύτερη στη συγκριτική γραμματολογία. Πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1938 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη διατριβή «Μελετήματα περί τας πηγάς του Ερωτοκρίτου». Το 1944 φυλακίστηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Το 1948 ήταν υποψήφιος για την έδρα της νέας ελληνικής φιλολογίας στην Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, την οποία όμως κατέλαβε ο Λίνος Πολίτης. Δύο χρόνια αργότερα, εκλέχτηκε στην θέση του τακτικού καθηγητή της μεσαιωνικής ελληνικής φιλολογίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Στη Θεσσαλονίκη δίδαξε κυρίως μεσαιωνική φιλολογία, εκτάκτως μεσαιωνική ελληνική ιστορία, νεοελληνική φιλολογία, αλλά και γενική και συγκριτική γραμματολογία, αφού χάρη στις δικές του ενέργειες ιδρύθηκε το 1965 η πρώτη – και για πολλά χρόνια μοναδική στην Ελλάδα – έκτακτη αυτοτελής έδρα της Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας. Το διδακτικό έργο του Εμμανουήλ Κριαρά διακόπηκε βίαια τον Ιανουάριο του 1968, όταν η Χούντα των Συνταγματαρχών τον απέλυσε για τα δημοκρατικά του φρονήματα. Η απόλυσή του από το Πανεπιστήμιο τον έστρεψε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη σύνταξη του «Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669)» (την απόφαση για τη συγκρότησή του είχε ήδη πάρει το 1956) και συνέχισε το ερευνητικό και συγγραφικό του έργο μέχρι το τέλος της ζωής του. Η σύζυγός του, καθηγήτρια της ψυχοτεχνικής στη Βιομηχανική Σχολή της Θεσσαλονίκης (σημερινό Πανεπιστήμιο Μακεδονίας), Αικατερίνη Στριφτού-Κριαρά, με την οποία είχε παντρευτεί το 1936, απεβίωσε την 1η Μαΐου του 2000. Ο Κριαράς πέθανε από ανακοπή καρδιάς, στο σπίτι του στη Θεσσαλονίκη, το βράδυ της 22ης Αυγούστου 2014. Ήταν 107 ετών.

Το επιστημονικό έργο του Εμμανοήλ Κριαρά

Ο Εμμανουήλ Κριαράς ήταν ένας πολυγραφότατος νεοέλληνας επιστήμονας, όπως παρατηρούσε το 2008 ο Παναγιώτης Ζιώγας: «Αν προσεγγίσουμε την παράμετρο Σελίδες των δημοσιευμάτων Κριαρά, τότε καταλήγουμε στις ακόλουθες διαπιστώσεις. Από τις είκοσι περίπου χιλιάδες σελίδες του μετρημένου έργου του Ε. Κριαρά, συντριπτική υπεροχή έχουν τα Λεξικογραφικά που υπερβαίνουν τις οκτώμισι χιλιάδες σελίδες, ακολουθούν τα Γραμματολογικά με περίπου έξι χιλιάδες, τα Σύμμικτα που υπερβαίνουν τις τρεις χιλιάδες, έπονται τα Επιστολογραφικά με περίπου χίλιες πεντακόσιες σελίδες, με τελευταία τα καθαρά Γλωσσικά που εγγίζουν τις εννιακόσιες σελίδες».

Από τα περισσότερα από 1.000 άρθρα και τα περίπου 60 βιβλία που έχει εκδώσει αυτοτελώς μέχρι σήμερα ο Κριαράς, ξεχωρίζουν οι μονογραφίες του για τον Γιάννη Ψυχάρη, τον Διονύσιο Σολωμό και τον Κωστή Παλαμά, οι εκδόσεις των παλαιότερων κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Πανώριας του Γεωργίου Χορτάτση, των θεατρικών του Πέτρου Κατσαΐτη, κ.ά), οι ποικίλες μελέτες του για τον  δημοτικισμό και κυρίως οι 14 πρώτοι τόμοι του Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669) που έχει καθιερωθεί διεθνώς ως  Λεξικό Κριαρά και αποτελεί αδιαμφισβήτητα το σημαντικότερο έργο του. Το 1997, λόγω προχωρημένης ηλικίας, ο Ε. Κριαράς εγκατέλειψε το μεσαιωνικό λεξικό του, παραδίδοντας το σχετικό λεξικογραφικό του αρχείο στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας της Θεσσαλονίκης. Το Κέντρο συνεχίζει την επεξεργασία του αρχείου και έχει εκδώσει μέχρι τώρα 7 ακόμη τόμους τού ΛΜΕΔΓ: 15ος (2006), 16ος (2008), 17ος (2011), 18oς (2012), 19ος (2014), 20ός (2016) και 21ος (2019). Εξέδωσε επίσης δίτομη επιτομή των πρώτων 14 τόμων (με την επιμέλεια Ιωάννη Ν. Καζάζη και Τ. Α. Καραναστάση), η οποία είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο. Στον λεξικογραφικό χώρο ανήκει και η σύνταξη από τον Ε. Κριαρά του  Λεξικού της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας, γραπτής και προφορικής που εξέδωσε το 1995 η Εκδοτική Αθηνών.

Ο δημοτικισμός και ο Εμμανουήλ Κριαράς

Παρά το πολυσχιδές επιστημονικό του έργο ο Κριαράς δεν υπήρξε «επιστήμονας του εργαστηρίου». Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στην Ο. Αντωνοπούλου το 2002, «ο επιστήμονας δεν πρέπει να μένει μόνο στο εργαστήριο. Βέβαια το εργαστήριο χρειάζεται, διότι αλλιώς εργασία δε θα υπάρξει. Αλλά δε φτάνει αυτό. Εκείνος που έχει συνείδηση των καθηκόντων του των πνευματικών, πρέπει όσο γίνεται να εκλαϊκεύει την επιστήμη του. Αυτό επιδίωξα γενικότερα στη ζωή μου, αλλά κυρίως μετά το ’74, όταν αποκαταστάθηκε η Δημοκρατία στον τόπο μας. Ο επιστήμονας πρέπει να είναι και ερευνητής και δάσκαλος, εκλαϊκευτής».

Ο Κριαράς υπήρξε υπέρμαχος του δημοτικισμού από τα μαθητικά του χρόνια, συγκεκριμένα από το 1923, και αγωνίστηκε με όλα τα μέσα που διέθετε για τα γλωσσικά του πιστεύω. Σημαντική ήταν η συνεισφορά του τόσο στην αναγνώριση της δημοτικής ως επίσημης γλώσσας του ελληνικού κράτους όσο και στην καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος γραφής. Με το νόμο 309/23.1.76 η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή με υπουργό παιδείας το Γεώργιο Ράλλη αποφάσισε την αναγνώριση της δημοτικής στο χώρο της παιδείας και της δημόσιας διοίκησης. Τότε δόθηκε στη σχολική χρήση ανασυγκροτημένη γραμματική της δημοτικής γλώσσας με βάση τη Νεοελληνική Γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Η Γραμματική του Τριανταφυλλίδη, τυπωμένη το 1941, για να χρησιμεύσει στην εκπαίδευση χρειαζόταν συντόμευση και κάποια προσαρμογή στην εκπαιδευτική και γλωσσική πραγματικότητα. Το έργο αυτό ανέλαβε ειδική επιτροπή της οποίας μέλος υπήρξε και ο Κριαράς. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1981-1982, η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου πήρε δύο συμπληρωματικές αποφάσεις: πρώτον, να συντάσσονται οι νόμοι στη δημοτική γλώσσα και να μεταγραφούν οι σημαντικότεροι δικαστικοί κώδικες στη δημοτική και, δεύτερον, να καθιερωθεί το μονοτονικό σύστημα γραφής. Ο Κριαράς ήταν ο πρόεδρος της εικοσαμελούς επιτροπής που ανέλαβε και έφερε εις πέρας το δύσκολο έργο της μεταγραφής των δικαστικών κωδίκων και επίσης πρόεδρος της επιτροπής που εισηγήθηκε το είδος του μονοτονικού που επρόκειτο να εφαρμοστεί. Μετά την καθιέρωση της δημοτικής και μέχρι το θάνατό του ο Κριαράς συνέχισε να υπερασπίζεται τη χρήση της δημοτικής. Αρθρογραφούσε συχνά, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει επιμέρους δυσκολίες στη χρήση της γλώσσας και προτείνοντας λύσεις. Παράλληλα, προσπάθησε να διαφωτίσει και το πλατύ κοινό για επιμέρους γλωσσικά ζητήματα μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές (Τα πεντάλεπτα στην ΕΡΤ από το 1985 έως το 1987).

Βραβεία-Διακρίσεις

Η πολύπλευρη προσφορά του καθηγητή Κριαρά τόσο στην επιστήμη όσο και ευρύτερα στο ελληνικό έθνος αναγνωρίστηκε και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η Ελληνική Δημοκρατία του απένειμε τα παράσημα του Σταυρού των Ταξιαρχών του Τάγματος του Φοίνικος (δις), του Σταυρού των Ταξιαρχών του Τάγματος Γεωργίου Α΄ και του Ταξιάρχη του Τάγματος Τιμής. Η Γαλλία του απένειμε το παράσημο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής και η Ιταλία το παράσημο του Ταξιάρχη επί τιμή της Ιταλικής Δημοκρατίας. Το 1977 για το συνολικό επιστημονικό του έργο του απονεμήθηκε στη Βιέννη από το γερμανικό Alfred Toepfler Stiftung το σημαντικό Βραβείο Herder, ενώ έργα του τιμήθηκαν με τα βραβεία Zappas της Γαλλίας (το διδακτορικό του), Γουλανδρή (η μονογραφία του για το Σολωμό), Γεωργίου Φωτεινού της Ακαδημίας Αθηνών (η έκδοση της Πανώριας), κ.ά. Ο Κριαράς ήταν, μεταξύ πολλών άλλων, επίτιμος πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας, της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, επίτιμο μέλος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και του Σικελικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Παράλληλα, είχε εκλεγεί αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και ξένος εταίρος της Ακαδημίας Arcadia της Ρώμης και της Ακαδημίας του Παλέρμο. Το 2006, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, τιμήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με την ανώτατη τιμητική του διάκριση, το Χρυσό Αριστοτέλη, ενώ την ίδια χρονιά αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Εμμανουήλ _Κριαράς